Постојат теми што на прв поглед изгледаат едноставни, дури банални. Вежбањето е една од нив. Сите знаеме дека „треба да се вежба“, дека движењето е здравје, дека телото е создадено за активност. Но токму тука почнува проблемот. Зашто вежбањето, ако се прави лошо, неправилно, без ред и без чувство за сопствениот организам, може да биде не само бескорисно, туку и опасно. Понекогаш и фатално.
Јас не зборувам против вежбањето. Напротив. Зборувам против механичкото, непромислено „фрлање“ во спорт, против слепото следење трендови и универзални рецепти што не го познаваат човекот што ги применува. Телото не е машина со исто упатство за сите. И секое игнорирање на таа вистина си носи цена.
Кога рекреацијата станува ризик
Честа заблуда е дека е доволно да се зачлените во првиот фитнес-центар што ќе ви се најде при рака и дека самото присуство меѓу справи автоматски значи здравје. Експертите со години предупредуваат дека погрешниот избор на рекреација може да донесе повеќе штета отколку корист. Особено ако телото не е подготвено, ако кондицијата е слаба или ако зад себе имате долг период на мирување.
Најризично е токму тоа – по месеци или години без движење, одеднаш да се „фрлите“ во интензивен спорт. Тогаш следуваат истегнувања на тетивите, контузии, па и скршеници. Во потешки случаи, може да дојде и до акутен застој на срцето. Тоа не се драматични сценарија за заплашување, туку реални медицински факти, документирани во клиничката пракса и во истражувањата за кардиоваскуларен ризик поврзан со ненадејно оптоварување на организмот, како што објаснуваат водечките здравствени институции како Светската здравствена организација (WHO).
Телото зборува – прашањето е дали го слушаме
Болката за време на вежбањето не е непријател. Таа е пријател што ве предупредува дека нешто не е во ред. Силни болки во градите, недостиг на воздух, вртоглавица – тоа не се „моментални слабости“ што треба да се игнорираат, туку јасни сигнали дека вежбањето мора веднаш да се прекине. Следното што може да се случи е грч на крвните садови, а тој е директна врата кон инфаркт.
Парадоксално, од аспект на здравјето на срцето, повременото, нередовно и екстремно вежбање е поопасно отколку целосната апстиненција. Телото сака континуитет. Не сака шокови.
Вежбање по повреда – трпение наместо инает
По повреда, телото бара поинаков пристап. Затоа најчесто се препорачува пливање, потоа одење и умерено трчање. Контактните спортови и посложените физички активности доаѓаат дури по целосно опоравување. Сè друго е коцкање со сопственото здравје.
Кај оштетувања на `рбетниот столб, спортовите што подразбираат неправилна положба или кревање тежок товар можат да доведат до дискус хернија, па дури и до трајни невролошки последици. Кај состојби по фрактура, кога коските и тетивите не се целосно зараснати, ризикот од уште потешка повреда е реален и чест, како што наведуваат ортопедските препораки на Mayo Clinic – anchor: безбедно враќање на физичка активност по повреда.
Масажата како дел од системот, не луксуз
Масажата не е луксуз, туку алатка. И тераписката, и спортската, и хигиенската. Спортската масажа, применета пред и по тренинг, го подобрува истекувањето на лимфата и венската крв, го забрзува локалниот метаболизам и помага побрзо да се отстрани млечната киселина што ги предизвикува болките во мускулите. Со тоа се намалува заморот, се зголемува еластичноста на кожата и контрактилноста на мускулите. Ова не е народна мудрост, туку физиологија, објаснета и во спортско-медицинските публикации на National Institutes of Health (NIH) – anchor: ефекти од спортска масажа.
Рутината како единствена гаранција
Вежбањето не е проект со рок. Тоа е навика за цел живот. Мускулниот тонус се одржува само на тој начин. Физичката активност е особено важна кај постарите лица, за да се зачува подвижноста, рамнотежата и општото здравје.
Оптимално е да се вежба два до три пати неделно. Ако поради болест или патување се направи пауза, не се продолжува таму каде што сте застанале. Се почнува од нула. Без его. Без натпревар со вчерашната верзија од себе.
Општите правила што не стареат
Никогаш не се вежба во најтоплиот дел од денот. Најдобро е рано наутро или навечер. Два до три часа пред и по рекреацијата не се јаде тежок оброк. Лесен оброк, составен главно од јаглеродни хидрати, обезбедува енергија без оптоварување. Внесот на течности е неопходен, но умерен.
Една од најголемите заблуди е дека времето вложено во вежбање е изгубено време. Напротив. Рекреацијата ја подобрува биохемијата на крвта – ги намалува шеќерот, маснотиите и триглицеридите, го подобрува дишењето, ги јакне белите дробови и дава енергија за сè друго што го нарекуваме живот. Ова е потврдено и во современите препораки за физичка активност на American Heart Association.
А што е со вежбањето според крвната група?
Идејата дека изборот на вежби може да се усогласи со крвната група е привлечна. Лесно се памети, звучи персонализирано и создава чувство дека конечно сме „разбрани“. Но тука мора да бидеме чесни. Денешната наука не нуди цврсти докази дека крвната група сама по себе треба да биде одлучувачки фактор за типот на физичка активност. Ова го потенцираат и систематските прегледи на научни студии објавени во реномирани списанија, како што е анализата достапна преку Harvard Health Publishing – anchor: крвна група и физичка активност.
Тоа не значи дека индивидуалните искуства не постојат. Но значи дека поважно од крвната група се возраста, кондицијата, здравствената состојба, психолошкиот профил и навиките. Ако нешто „ви лежи“, тоа често е поради тие фактори, а не поради буквата на крвната група.
