Глобалната економија повторно произведе голема бројка што звучи како доказ за успех: во 2025. година светот доби речиси еден милион нови доларски милионери. Според Global Wealth Report 2026 на UBS, бројот на милионери пораснал за 1,5%, што значи повеќе од 2.600 нови милионери дневно. Истовремено, глобалното лично богатство пораснало за 10,8% во доларски израз, најбрзо темпо од 2017. година.
Но токму тука почнува вистинското прашање: дали растот на богатството значи и раст на општата сигурност, или само подобра година за оние што веќе имаат имот, акции, недвижности и пристап до финансиски пазари?
Бројка што импресионира, но не објаснува сè
Најголемиот дел од новото милионерско друштво доаѓа од САД. Таму во 2025. година се појавиле повеќе од 440.000 нови доларски милионери, со што Америка учествувала со речиси половина од глобалниот раст. По неа се Кина, Јапонија, Германија, Велика Британија и Франција, држави што веќе имаат масивни акумулации на капитал и развиени пазари на недвижности, акции и наследено богатство.
На површина ова изгледа како приказна за просперитет. Во суштина тоа е приказна за тоа каде расте вредноста на имотот. Богатството не се создава само преку плата, труд или ново производство. Се создава и кога растат акциите, кога недвижностите поскапуваат, кога валутите се движат во корист на одредени региони и кога финансиските средства добиваат нова пазарна цена.
Токму затоа оваа тема природно се надоврзува на прашањето што Panoptikum веќе го отвори во текстот „Што е супербогаташ?“: современото богатство сè помалку е само голема сума пари, а сè повеќе позиција во систем што ги умножува предностите.
Европа расте, но делумно поради доларот
UBS посочува дека богатството најсилно растело во Европа, Блискиот Исток и Африка, каде што зголемувањето изнесувало 17,5%. Америка бележи раст од 8,5%, а Азиско-пацифичкиот регион 5,9%. Сепак, дел од овој европски скок не е само резултат на реално збогатување, туку и на слабеењето на американскиот долар, што ја зголемува доларската вредност на имотот надвор од САД.
Тоа е важна нијанса. Кога богатството се мери во долари, курсот станува дел од приказната. Европскиот стан, германската фабрика или француското портфолио може да изгледаат побогати на хартија ако доларот ослабне. Меѓутоа, за обичниот човек тоа не мора да значи повисока плата, полесно плаќање кирија или помал страв од следната сметка.
Тука се гледа разликата меѓу статистичко богатство и животна сигурност. Првото се мери со вредноста на имотот. Второто се мери со тоа дали човек може да живее достоинствено без постојано да пресметува колку ќе издржи до крајот на месецот.
Просекот расте, медијаната предупредува
Најважниот дел од извештајот не е само бројот на нови милионери. Поважна е забелешката дека растот на просечното богатство не значи истовремен раст на богатството на типичното домаќинство. Пренесувајќи ги наодите од UBS, Reuters нагласува дека медијанското богатство – показател што подобро ја опишува средината на општеството – во многу земји опаѓало, иако просечните вредности растеле.
Тоа е старата замка на просекот. Ако неколкумина станат многу побогати, просекот може да расте и во општество во кое мнозинството не чувствува напредок. Медијаната е построга и почовечка мерка: таа прашува што се случува со човекот во средината, не само со врвот.
Во таа смисла новиот милионерски бран не е само економска вест, туку симптом на пошироко општествено раслојување. Богатството се движи нагоре побрзо од чувството на стабилност. А кога имотот расте побрзо од платите, општеството почнува да произведува две реалности: една за оние што поседуваат, друга за оние што само преживуваат со приход.
Милионерот како нова нормалност?
Во некои големи градови, особено во САД статусот „милионер“ веќе не значи она што значел пред половина век. Поседувањето имот вреден над еден милион долари може да биде резултат на стан во скап урбан центар, пензиска сметка и долгогодишен раст на пазарите. Тоа не го прави секој милионер дел од глобалната елита, но покажува колку се промениле мерките за богатство.
Сепак, и оваа релативизација има граница. Да се има имот што расте, па макар и врзан во недвижност е суштинска предност. Тоа значи пристап до кредит, сигурност во старост, можност за наследување и поголема отпорност на кризи. Тие што немаат имот не само што заостануваат – тие купуваат влезница за систем во кој цената постојано се оддалечува.
Затоа прашањето не е дали милионерите се „добри“ или „лоши“. Прашањето е каков економски поредок создава милионери побрзо отколку што создава стабилна средна класа.
Пазарот создава богатство, но не гарантира правда
Пазарната економија може да произведе огромна вредност. Тоа е нејзината сила. Но таа сама по себе не одговара на прашањето како таа вредност се распределува, кој има пристап до шансите и колку генерации се потребни за некој да се искачи од дното кон сигурност. Токму затоа текстовите за социјалната држава и за средната класа како последна линија на стабилност не се теоретски теми, туку секојдневни политички прашања.
Ако глобалното богатство расте, а стравот на мнозинството не се намалува, тогаш нешто во распределбата не функционира. Ако бројот на милионери се зголемува, а младите сè потешко доаѓаат до стан, тогаш растот не е доволен доказ за здраво општество. Ако финансиските пазари ја креваат вредноста на имотот, а трудот не ја крева вредноста на животот, тогаш економијата ја губи својата човечка мерка.
Новите милионери се факт. Но уште поголем факт е прашањето што стои зад нив: дали богатството на врвот ќе стане мотор за поширока сигурност или само огледало во кое светот ќе гледа колку нееднакво научил да расте?
