Алгоритмот е еден од основните поими во информатиката, но неговото значење не е ограничено само на компјутерите. Во наједноставна смисла, алгоритам е точно определена низа од чекори со кои се решава одреден проблем или се извршува некоја задача. Секогаш кога следиме јасен редослед на постапки за да стигнеме до резултат практично применуваме алгоритам.
На пример, подготовката на едноставно јадење може да се разгледува како алгоритам: прво се подготвуваат состојките, потоа се следат одредени чекори по утврден редослед и на крај се добива готов производ. Слично е и во информатиката, со таа разлика што инструкциите мора да бидат уште попрецизни, бидејќи компјутерот ги извршува токму онака како што се зададени.
Основни карактеристики на алгоритмот
За една постапка да се смета за добар алгоритам, треба да има неколку важни карактеристики. Пред сѐ, чекорите мора да бидат јасни и недвосмислени. Секоја наредба треба точно да кажува што треба да се направи, без простор за различно толкување. Алгоритмот треба да има и определен почеток и крај. Тој не може бесконечно да извршува чекори ако неговата цел е да реши конкретен проблем. По одреден број постапки мора да се добие резултат или да се заврши извршувањето.
Друга важна карактеристика е редоследот. Чекорите најчесто зависат еден од друг, па нивното менување може да доведе до погрешен резултат. Кај некои алгоритми постојат и услови, односно различни постапки во зависност од тоа дали одреден услов е исполнет.
Алгоритмот треба да биде и применлив. Тоа значи дека неговите чекори треба реално да можат да се извршат со расположливите средства и за разумно време. Добриот алгоритам не е само точен, туку и доволно ефикасен.
Влезни податоци, обработка и резултат
Многу алгоритми работат со влезни податоци. Тоа се вредностите или информациите што алгоритмот ги добива на почетокот. Потоа следува нивна обработка според однапред определени правила, а на крај се добива излезен резултат.
На пример, ако сакаме да пресметаме просек на три броја, влезните податоци се трите броја. Алгоритмот ги собира, збирот го дели со три и го прикажува резултатот. Иако е примерот едноставен, истиот принцип важи и кај многу посложени компјутерски системи.
Како се претставува алгоритам?
Алгоритмот може да се претстави на неколку начини. Наједноставниот е со обичен, говорен или пишан јазик. Чекорите се опишуваат еден по еден, по логичен редослед. Овој начин е лесен за разбирање, но кај посложени задачи може да стане непрецизен.
Друг начин е со псевдокод. Псевдокодот личи на програмски јазик, но не е врзан за конкретна програмска синтакса. Со него на јасен и структуриран начин се запишуваат чекорите на алгоритмот, условите, повторувањата и пресметките.
Алгоритмите често се претставуваат и со блок-дијаграм. Тоа е графички начин на прикажување во кој различни геометриски форми имаат различно значење. Со една форма се означува почетокот и крајот, со друга обработката на податоците, а со посебна форма се прикажува условот или донесувањето одлука. Формите се поврзуваат со стрелки што го покажуваат редоследот на извршување.
Блок-дијаграмот е особено корисен затоа што овозможува алгоритмот визуелно да се следи. Уште пред да се напише програмата, може да се забележи дали постапката е логична и дали некој чекор недостига.
Од алгоритам до компјутерска програма
Алгоритмот и програмата не се исто. Алгоритмот го опишува начинот на решавање на проблемот, додека програмата е негово конкретно запишување во програмски јазик што компјутерот може да го изврши.
Пред програмерот да почне да пишува код, потребно е да размисли за логиката на решението. Добро осмислениот алгоритам ја олеснува изработката на програмата, го намалува бројот на грешки и овозможува полесно менување и подобрување на решението.
Затоа алгоритамското размислување е една од најважните основи на информатиката. Тоа нѐ учи големиот проблем да го поделиме на помали чекори, да ги подредиме правилно и да изградиме јасен пат од почетната состојба до бараниот резултат. Всушност, алгоритмот е планот според кој компјутерот знае што, кога и како треба да направи.
