Новата поетска книга на академик Влада Урошевиќ „Кула крај море“ е враќање во оној препознатлив урошевиќевски простор во кој реалното и сонот не се спротивставени светови, туку две страни на истата загатка. Збирката во Скопје ја промовираше академик Иван Џепароски. Во неа повторно се отвораат темите што одамна ја градат поетската карта на Урошевиќ: митот, сонот, симболот, метафизиката, морето, огледалото, чудото и тајната. Но тука тие не звучат како повторување на веќе освоена поетика, туку како нејзино доцно, згуснато и смирено созревање. Книгата содржи 76 песни поделени во пет тематски циклуси, а според издавачот песните досега не биле објавувани во книга.

Кула, море и поетска метафизика

Насловот на книгата е едноставен, речиси сликовит, но токму во таа едноставност се крие неговата длабочина. Кулата е место на издвоеност, набљудување, чекање и внатрешна концентрација. Морето, пак, е просторот на бескрајот, на движењето, на тајната што не се исцрпува со едно толкување. Кога тие два мотива ќе се спојат, се добива поетски предел во кој човекот не стои на сигурна земја, туку на граница: меѓу видливото и невидливото, меѓу стварноста и нејзината сенка.

Во описот на издавачот збирката е поставена како „серија визии“ и како алегориско градење во кое секоја песна е дел од поголем мозаик. Тоа е точна формулација за поет од типот на Урошевиќ: кај него песната ретко е само момент, слика или исповед. Таа е мала машина на чудното, внимателно составена од културна меморија, сетилност, книжевна ерудиција и онаа особена љубопитност кон скриеното што го следи низ целото негово творештво.

Промоција како читање на една поетска загатка

Промоцијата во „Метаноја“ имаше симболична точност: простор посветен на духовното во стварноста, книжевноста и уметностите беше природна сцена за книга во која стварноста не е укината, туку преобликувана. Академик Иван Џепароски, како промотор, ја отвори книгата преку нејзината визуелна и поетска архитектура, почнувајќи од корицата на Марко Трпески, чие графичко решение доби признание од Македонската асоцијација на издавачи.

Таа корица, со својата надреална логика, станува еден од влезовите во книгата. Не како украс, туку како знак. Кај Урошевиќ, надреалното никогаш не е бегство од стварноста; тоа е начин стварноста да се види од друг агол, во поинаква светлина, со други очи. Затоа и „Кула крај море“ може да се чита како книга за границите на перцепцијата: што гледаме кога мислиме дека гледаме, што препознаваме кога нешто ни се појавува како сон, и што останува скриено токму тогаш кога веруваме дека сме го разбрале светот.

Урошевиќ и неговата постојана потрага по чудото

Влада Урошевиќ е роден во Скопје во 1934 година. Поет, раскажувач, романсиер, есеист, критичар, антологичар и преведувач, тој одамна е автор чие дело не може да се смести во една книжевна фиока. Редовен член е на Македонската академија на науките и уметностите и член на повеќе странски академии, а неговата работа се движи меѓу поезијата, прозата, есеистиката, преводот, ликовната критика и визуелните експерименти.

Неговата поезија не се потпира на случајна фантастика, туку на дисциплинирана имагинација. Во неа чудото не е ефект, туку метод. Затоа рецензентката Лидија Капушевска-Дракулевска со право ја препознава неговата континуирана посветеност на „тајната што се објаснува само со друга тајна“. Тоа не е само убава фраза, туку клуч за читање на еден опус: Урошевиќ не ја затвора загатката, туку ја отвора попрецизно.

Поет што го проширува македонскиот книжевен хоризонт

„Кула крај море“ е 12-та поетска книга на Урошевиќ. Пред неа стојат книги што веќе се дел од живата историја на македонската поезија: „Еден друг град“, „Невиделица“, „Летен дожд“, „Ѕвездена терезија“, „Нуркачко ѕвоно“, „Сонувачот и празнината“, „Хипнополис“, „Ризиците на занаетот“, „Мане, Текел, Фарес“, „Тајно злато“ и „Безразборна лабораторија“. Токму последните три збирки – „Тајно злато“, „Безразборна лабораторија“ и „Кула крај море“ – можат да се читаат како доцна поетска тријада на алхемија, лабораторија и видиковец.

Зад тој опус стои автор наградуван и дома и надвор од Македонија. На Струшките вечери на поезијата трипати ја добил наградата „Браќа Миладиновци“, а во 2023 година и „Златниот венец“, како трет македонски поет по Блаже Конески и Матеја Матевски кому му е доделено ова високо меѓународно признание. Истата година ја доби и наградата „Роман на годината“ за романот „Вистинита, но не многу веројатна историја за семејството Пустополски за куќата покрај Вардар и за четирите прстени“.

Книга што не брза да биде објаснета

Најважното кај „Кула крај море“ е тоа што книгата не бара од читателот брзо разбирање. Таа бара престој. Во неа треба да се влезе како во кула: со чекор, со внимание, со слух за ехо. Треба да се погледне кон морето, но и кон внатрешноста на самата слика. Да се прифати дека поезијата не мора да биде одговор, туку понекогаш најточната форма на прашање.

Урошевиќ, и во оваа доцна фаза од творештвото, останува писател на чудното, но не и на произволното; писател на сонот, но не и на магла; писател на симболот, но не и на празна мистификација. „Кула крај море“ затоа може да се чита како поетска книга за видливите предели и невидливите сили што ги движат, за староста на светот и свежината на чудото, за кулата од која човекот гледа подалеку токму затоа што е сам со своите прашања.