Човекот кој ја напушти Русија откако одби да им предаде кориснички податоци на безбедносните служби сега е обвинет од истата држава дека со својата платформа им помагал на терористички организации.
На 29 јули 2026 година руската Федерална служба за безбедност – ФСБ, соопшти дека против основачот и сопственик на Telegram, Павел Дуров, е поднесено обвинение за помагање терористички активности и дека е ставен на меѓународна потерница.
Според руските власти, администрацијата на Telegram не отстранила канали, разговори и ботови што наводно биле користени од украинските разузнавачки служби, терористички и екстремистички организации за подготовка и координирање саботажи, напади, убиства и киберизмами во Русија.
Обвинението е сериозно. Според членот од рускиот Кривичен законик на кој се повикува ФСБ, Дуров, доколку биде прогласен за виновен, може да се соочи и со доживотен затвор.
Сепак, обвинението не е пресуда. Наводите на ФСБ во овој момент претставуваат тврдења на руската страна, а Дуров до објавувањето на веста нема дадено јавен одговор на најновиот случај.
Ова не е само уште една правна неволја за милијардерот кој го создаде Telegram. Случајот отвора многу поголемо прашање – кој треба да го контролира просторот во кој денес комуницираат повеќе од една милијарда луѓе?
За што точно Русија го обвинува Дуров?
ФСБ тврди дека Telegram не постапил по голем број барања за отстранување содржини и затворање канали поврзани со незаконски активности.
Според информациите пренесени од ТАСС, Дуров е обвинет во рамките на истрага според член 205.1 од рускиот Кривичен законик, кој се однесува на помагање, поттикнување или регрутирање за терористички активности.
Руската служба тврди дека преку Telegram биле координирани напади, подметнување пожари, саботажи, измами и други кривични дела. ФСБ го поврзува користењето на платформата и со некои од најтешките напади извршени во Русија во последниве години.
Меѓу наводите е и тврдењето дека украински служби користеле популарен бот за запознавање за регрутирање млади руски граѓани. Според ФСБ, од јули 2025 година биле приведени 46 корисници на возраст меѓу 12 и 22 години, осомничени за напади врз полицајци, подметнување пожари и други дејства.
Овие бројки и обвинувања доаѓаат од руските безбедносни власти и во моментот нема независно објавена документација со која може целосно да се провери нивната содржина.
Но самото покренување на постапката покажува дека Москва повеќе не го третира Дуров само како непослушен сопственик на платформа. Го третира како лице кое, според нејзиното обвинение, лично сноси кривична одговорност за начинот на кој другите го користат Telegram.
Меѓународна потерница не значи автоматска потерница на Интерпол
Во медиумските наслови изразите „меѓународна потерница“, „налог за апсење“ и „црвена потерница на Интерпол“ често се користат како да значат исто.
Не значат.
Русија соопшти дека Дуров е ставен на меѓународна потерница. Во моментот на објавување нема јавна потврда дека Интерпол издал јавна црвена потерница за него.
Дополнително, голем дел од потерниците на Интерпол не се достапни во јавната база, туку само во полициските системи. Затоа отсуството на неговото име во јавниот регистар не докажува дека не е испратено барање или полициско известување.
Но важно е да се разбере дека дури и црвената потерница на Интерпол не е меѓународен налог за апсење што автоматски ги обврзува сите држави.
Таа претставува барање до полициските служби да го лоцираат лицето и, доколку домашните закони го дозволуваат тоа, привремено да го приведат додека се разгледува екстрадицијата.
Секоја држава самостојно одлучува каква правна тежина ќе ѝ даде на потерницата. Интерпол, исто така, ги проверува барањата и не смее да се користи за случаи што имаат доминантно политички, воени, верски или расни карактеристики.
Токму поради политичката позадина на конфликтот меѓу Дуров и руските власти, секое евентуално барање преку Интерпол би поминало низ дополнителна правна проверка.
Од создавач на руската социјална мрежа до дигитален егзил
Павел Дуров не ја започнал кариерата со Telegram.
Во 2006 година тој ја основал ВКонтакте – VK, најголемата руска социјална мрежа и локален конкурент на Facebook. Платформата брзо станала едно од највлијателните места на рускиот интернет.
Односот со властите се влошил кога од Дуров било побарано да предаде податоци поврзани со политички активисти и украински демонстранти. Тој подоцна изјавува дека одбил да им ги предаде информациите на руските служби.
Во 2014 година ја изгубил контролата врз VK и ја напуштил Русија.
Во меѓувреме, заедно со својот брат Николај, го создал Telegram. Компанијата денес е со седиште во Дубаи, а Дуров има државјанства на Франција и Обединетите Арапски Емирати.
Според официјалните податоци на Telegram, платформата во 2025 година надминала една милијарда месечно активни корисници.
Тоа значи дека конфликтот повеќе не е меѓу една држава и мала технолошка компанија. Станува збор за судир со комуникациска инфраструктура што ја користат влади, армии, медиуми, активисти, компании, криминални групи и обични граѓани на речиси сите континенти.
Русија веќе се обиде да го блокира Telegram
Во 2018 година руските власти се обидоа да го блокираат Telegram откако компанијата одби да им обезбеди пристап до комуникациите на корисниците.
Блокадата се покажа како технички тешка и неефикасна. Корисниците продолжија да пристапуваат преку различни механизми, додека ограничувањата погодија и други интернет-услуги.
Во 2020 година Русија официјално се откажа од блокирањето, но конфликтот никогаш навистина не исчезна.
По почетокот на целосната руска инвазија врз Украина во 2022 година, Telegram стана еден од најважните информациски канали во војната. Преку него комуницираат руски и украински институции, воени блогери, пропагандни мрежи, новинари, војници и граѓани.
Истата платформа што се користи за предупредување за воздушни напади може да се користи и за ширење дезинформации. Истата алатка преку која новинарите објавуваат информации може да ја користат и луѓе што организираат криминални или насилни дејства.
Telegram не е ниту исклучиво алатка на слободата, ниту исклучиво засолниште за криминалот.
Тој е инфраструктура. А секоја инфраструктура ја користат и луѓето што сакаат да градат и луѓето што сакаат да уништуваат.
Приватноста на Telegram често погрешно се поедноставува
Telegram често се опишува како целосно шифрирана апликација, но техничката слика е посложена.
Обичните приватни разговори, групите и каналите се таканаречени облачни разговори. Тие се шифрирани меѓу корисничкиот уред и серверите на Telegram, но не користат целосно шифрирање од крај до крај како стандардна поставка.
Целосно шифрирање од крај до крај имаат посебните „Secret Chats“, во кои содржината може да ја прочитаат само уредите на испраќачот и примачот.
Оваа разлика е важна затоа што дебатата не се сведува само на прашањето дали Telegram „може“ или „не може“ да отстрани содржина.
Јавните канали, групите, ботовите и облачните услуги функционираат на инфраструктура што ја управува компанијата. Telegram има правила, механизми за пријавување и можност да отстранува одредени јавни содржини и корисници.
Вистинскиот конфликт е околу границата.
Колку далеку треба да оди една платформа во контролирањето на комуникацијата? Кога отстранувањето содржини е заштита на јавноста, а кога станува политичка цензура? И кој треба да ја донесе таа одлука – компанијата, судот, безбедносната служба или владата?
Москва го бранеше Дуров кога беше уапсен во Франција
Случајот добива дополнителна тежина поради односот на Русија кон апсењето на Дуров во Франција во август 2024 година.
Француските власти тогаш го приведоа во рамките на истрага поврзана со наводната употреба на Telegram за трговија со дрога, измами, перење пари, злоупотреба на деца и други криминални активности.
Дуров беше обвинет, но не и осуден. Француската постапка се однесуваше и на наводната недоволна соработка на Telegram со истражните органи.
Руските власти тогаш ја критикуваа Франција. Кремљ зборуваше за селективност и бараше да бидат почитувани правата на Дуров.
Помалку од две години подоцна, истата Москва го обвинува за помагање тероризам и го става на потерница.
На прв поглед тоа изгледа како целосна противречност. Во реалноста, покажува како државите ги бранат дигиталните права сè додека платформата не ја попречува нивната сопствена контрола.
Кога друга држава го притиска Дуров, тој може да биде претставен како жртва на прогон. Кога го одбива барањето на домашните власти, станува закана за националната безбедност.
Во заднината се наоѓа и рускиот државен месинџер MAX
Новата постапка се случува додека Русија го ограничува пристапот до странски платформи и го промовира месинџерот MAX како национална алтернатива.
MAX се претставува како платформа што треба да ги поврзе разговорите, државните услуги, плаќањата и другите секојдневни функции. Критичарите предупредуваат дека тесната поврзаност со државата може да создаде систем со многу поголеми можности за надзор.
Преместувањето на населението од Telegram кон домашна платформа би ѝ дало на Москва далеку поголема контрола врз дигиталната комуникација.
Токму затоа обвинението против Дуров не може да се гледа изолирано од руската политика на „дигитален суверенитет“.
Официјално, случајот се води како борба против тероризмот. Во пошироката слика, тој се вклопува и во долгогодишната борба на Кремљ да го стави интернетот под целосна државна контрола.
Telegram е премногу важен за Русија за лесно да биде уништен
Москва има уште еден проблем.
Telegram не го користат само опозициски активисти, украински канали или критичари на Кремљ. Го користат и руски функционери, државни медиуми, воени команданти, провладини блогери и милиони граѓани.
Во текот на војната тој стана критичен канал за комуникација и за самата руска страна.
Целосното блокирање може да ја оштети истата информациска и воена средина што Москва сака да ја контролира.
Затоа притисокот врз Дуров не мора веднаш да значи дека Telegram целосно ќе исчезне од Русија. Може да биде обид за присилување на компанијата на поголема соработка, предупредување до другите платформи или подготовка за постепено префрлање на корисниците кон MAX.
Што може да се случи со Павел Дуров?
Дуров живее во Дубаи и има француско и емиратско државјанство. Русија сега може да побара негово приведување во отсуство и да започне постапки за екстрадиција.
Тоа не значи дека Обединетите Арапски Емирати или која било друга држава автоматски ќе го испорачаат.
Секоја постапка ќе зависи од домашното право, договорите за екстрадиција, доказите што ќе ги достави Русија и процената дали случајот има политичка компонента.
Доколку биде вклучен Интерпол, организацијата ќе мора да процени дали барањето ги исполнува нејзините правни правила. Дури и ако потерницата биде одобрена, конечната одлука за апсење и екстрадиција ја носат националните власти.
Во практична смисла, потерницата може да му го ограничи патувањето. Дуров ќе мора внимателно да проценува во кои држави може да влезе без ризик од приведување.
Но негово брзо предавање на Русија во овој момент не е ниту автоматско ниту извесно.
Ова е битка за тоа кој ќе ја контролира дигиталната комуникација
Некогаш државната моќ се гледала преку границите, телевизиските фреквенции, печатниците и телефонските линии.
Денес се гледа преку серверите, апликациите, алгоритмите, каналите и клучевите за пристап.
Telegram е еден вид на современ плоштад на кој истовремено се објавуваат вести, се организираат протести, се води воена пропаганда, се продава дрога, се собира хуманитарна помош, се шират измами и се договараат семејни средби.
Никој не може уверливо да тврди дека платформата нема одговорност за она што се случува во нејзиниот простор.
Но ниту една држава не треба автоматски да добие неограничена моќ да ја чита, филтрира и контролира комуникацијата на сите граѓани под изговор дека некој можеби го злоупотребува системот.
Случајот на Павел Дуров се наоѓа токму на таа опасна граница.
Меѓу потребата да се спречат вистински злосторства и желбата на власта да го контролира говорот.
Меѓу одговорноста на технолошките компании и правото на приватност.
Меѓу безбедноста и слободата.
Русија сега го бара човекот што создаде платформа која не успеа целосно да ја контролира.
Но вистинското прашање не е само каде се наоѓа Павел Дуров.
Туку кој во иднина ќе го држи клучот од разговорите на една милијарда луѓе.
