Регионализацијата на здравството звучи логично: повеќе услуги надвор од Скопје, терапија поблиску до пациентите, посилни регионални болници и помал притисок врз клиничкиот центар. Но токму тука е најголемата слабост на реформата – Македонија не влегува во овој процес со рамномерно распоредени човечки ресурси, туку со долгогодишни кадровски дефицити и длабока нееднаквост меѓу Скопје и делови од внатрешноста.
Затоа вистинското прашање не е колку услуги административно ќе бидат префрлени во Штип, Охрид, Битола, Тетово или друг регионален центар. Прашањето е кој ќе ги извршува. Болницата може да добие нова надлежност преку ноќ, но специјалист, искусна медицинска сестра, анестезиолог, радиолог или обучен тим не се создаваат со решение на Министерството.
Најголемата нееднаквост не е во зградите, туку во луѓето
Официјалните податоци веќе покажуваат колку е силна концентрацијата на здравствениот кадар. Според податоците на Државниот завод за статистика за 2023. година, од 6.225 лекари во здравствените организации, 2.829 работеле во Скопје – речиси половина од вкупниот број. Во главниот град биле концентрирани и 6.784 од вкупно 14.851 здравствени работници и соработници со висока стручна подготовка.
Тоа значи дека регионализацијата тргнува од систем во кој експертизата веќе е силно централизирана. Ако новите регионални центри добијат дополнителни обврски без паралелно кадровско зајакнување, ризикот е очигледен: услугата формално ќе биде децентрализирана, а знаењето, одлучувањето и сложените интервенции ќе останат врзани за Скопје.
Кадровскиот дефицит не е спореден проблем – тој е границата на реформата
Проблемот е уште подлабок поради долгогодишното иселување на медицински кадар. Во миграцискиот профил на Државниот завод за статистика се наведува дека бројот на македонски лекари кои работеле во странство во периодот 2010-2019 година се зголемил за околу 60 проценти, а како последица се посочува растечки недостиг од лекари од различни профили и медицински сестри, особено во одделни региони и општини.
Тоа е суштинската точка што регионализацијата не смее да ја заобиколи. Не може да се гради децентрализирано здравство со централизирана кадровска структура. Не може да се ветува онколошка терапија поблиску до пациентите ако регионалните болници немаат доволно обучени тимови. Не може да се растовари Скопје ако секоја посложена состојба повторно завршува таму затоа што локално нема кој да ја преземе.
Онкологијата ќе покаже дали реформата е реална или административна
Најдобар тест ќе биде децентрализацијата на онколошката терапија. Тука не станува збор само за тоа дали лекот физички ќе стигне до друга болница. Треба да постојат онколошки тимови, лабораториска поддршка, можност за итна реакција, јасни протоколи, континуирано снабдување и директна комуникација со терцијарниот центар.
Ако една регионална болница добие право да дава терапија, а пациентот за секоја компликација, контролна процена или дополнителна дијагностика повторно мора да оди во Скопје, тогаш системот не е децентрализиран. Само е додадена уште една станица во истиот пат.
Проблемот не е само што недостига кадар, туку и каде недостига
Самото Министерство веќе признава дека без мапирање на човечките ресурси не може сериозно да се планира здравството. Во 2026 година беше започната анализа на распределбата на кадарот во јавните и приватните установи, со цел да се утврди кој каде работи, со каква стручност и каде се критичните недостатоци. Министерството експлицитно наведува дека без такви податоци не може да се планираат специјализации, дежурства, листи на чекање и здравствени услуги блиску до домот на пациентите.
Токму затоа регионализацијата не смее да почне од мапа на болници, туку од мапа на луѓе. Каде има интернист? Каде нема анестезиолог? Каде еден радиолог покрива премногу пациенти? Каде одделение формално постои, а практично зависи од еден или двајца лекари? Тоа се прашањата од кои зависи дали една болница навистина може да стане регионален центар.
И примарното здравство веќе ја покажува регионалната нееднаквост
Нееднаквоста не е ограничена само на болниците. Фондот за здравствено осигурување во 2026. година посочи регионални разлики и во примарната здравствена заштита, вклучително и пониска покриеност со гинеколози во Полошкиот регион во однос на националниот просек.
Тоа е важен сигнал. Ако основните услуги веќе се нерамномерно достапни, регионализацијата на посложената болничка грижа не може да се третира како изолиран проект. Здравствениот систем е синџир, а најслабиот дел не исчезнува само затоа што ќе се зајакне една регионална болница.
Скопје не може да се растовари ако целата кариера води кон Скопје
Најтешкиот дел од реформата ќе биде кадровската политика. Ако младите лекари специјализираат во Скопје, таму ги градат професионалните врски, таму имаат најголем пристап до технологија и супспецијалистички тимови, а регионалните болници нудат помалку можности за професионален развој, тогаш системот природно ја репродуцира централизацијата.
Регионализација без механизми за задржување кадар во внатрешноста ќе има краток здив. Потребни се планирани специјализации според реалните регионални потреби, професионален развој надвор од Скопје, стабилни тимови, можност за супспецијализација и услови под кои лекарот нема да чувствува дека со останувањето во регионален центар ја жртвува сопствената кариера.
Министерството во 2026. година веќе најави промени во програмите за специјализации и супспецијализации токму поради тесната профилираност на кадарот, недоволната практична подготвеност во одредени области и притисокот врз терцијарното здравство.
Дигитализацијата може да ја движи експертизата, но не може да замени луѓе
Националниот ПАКС, телерадиологијата и дигиталниот пристап до медицинските податоци можат многу да ја намалат зависноста од физичкото патување до Скопје. Министерството веќе го формулира токму тој проблем: квалитетот на услугата денес често зависи од тоа дали во конкретниот град има радиолог, специјалист или доволен капацитет, а дигиталното поврзување треба да овозможи експертизата да се движи наместо пациентот.
Тоа е неопходно, но не е доволно. Телемедицината може да донесе второ мислење. Не може да постави инфузија. Дигиталниот систем може да ја испрати снимката во Скопје. Не може да го замени лекарот што треба да го стабилизира пациентот во Берово, Кичево или Струмица. Технологијата може да ја намали географската нееднаквост, но не може да ја покрие кадровската празнина.
Регионализацијата ќе успее само ако Македонија прифати една непријатна вистина
Проблемот на македонското здравство не е само што премногу пациенти одат во Скопје. Тие одат во Скопје затоа што таму се концентрирани луѓето, експертизата, дијагностиката и можноста сложениот случај да биде преземен од повеќе специјалности истовремено. Затоа нееднаквоста меѓу Скопје и внатрешноста не може да се реши со административно префрлање услуги. Треба да се прераспредели и она што е многу потешко за прераспределување – знаењето, кадарот, професионалните можности и институционалната тежина.
Ако регионализацијата го направи тоа, таа може вистински да го промени здравството. Ако не, ќе имаме регионални центри на хартија, додека пациентите и натаму ќе знаат дека за најсигурниот одговор мора да тргнат кон Скопје. А тогаш реформата нема да ја укине централизацијата – само ќе ѝ даде ново име.
