Што се одбележува денес
На 19 октомври 2026 година православната Црква го празнува Светиот апостол Тома, еден од дванаесетте Христови апостоли. Денот е понеделник и одговара на 6 октомври според стариот календар. Православниот верски календар на Denovi.mk како главен спомен го наведува апостол Тома, а меѓу другите спомени на денот се маченичката Еротида и новомаченикот Макариј Кионски, Атонски.
Главен спомен: Свети апостол Тома.
Дополнително: Маченичка Еротида, новомаченик Макариј Кионски – Атонски, маченичка Еротеја Кападокиска и преподобен Киндеј Кипарски.
Нов календар: 19 октомври 2026 година.
Стар календар: 6 октомври.
Правило на постот: Не се пости.
Апостолот што сакал да се увери
Свети апостол Тома во евангелското предание останал запаметен по еден од најчовечките моменти меѓу Христовите ученици. Кога другите апостоли му кажале дека го виделе воскреснатиот Христос, Тома не сакал нивното сведоштво едноставно да го прифати. Побарал лично да се увери.
Оттаму потекнува и познатата евангелска сцена во која Христос повторно им се јавува на учениците и го повикува Тома да ги види раните. Одговорот на апостолот е краток и силен: „Господ мој и Бог мој“. Во православната традиција тој настан не го претставува Тома како човек што останал во неверување, туку како ученик чиј сомнеж завршил со уверување и јасно исповедање на верата.
Православната црква во Америка во житието на апостол Тома укажува токму на таа разлика: во православната иконографска традиција сцената не се разбира само како „сомнежот на Тома“, туку и како неговото уверување преку средбата со воскреснатиот Христос.
Од Галилеја до далечните краишта
Тома бил еден од дванаесетте апостоли што го следеле Христос за време на Неговата земна служба. Црковното предание го опишува како човек кој по Педесетница тргнал на далечен мисионерски пат. Со неговото име се поврзува ширењето на христијанството во области на Истокот, а особено силно е преданието за неговата мисија во Индија.
Бигорскиот манастир во житието за денот го наведува преданието според кое, кога апостолите ги определувале краиштата во кои ќе проповедаат, на Тома му припаднала Индија. Неговиот пат таму во црковната традиција е поврзан со создавање христијански заедници и со маченичка смрт.
Преданието за Тома во Индија е толку силно што древните христијански заедници на Малабарскиот Брег со векови го чуваат неговото име како дел од сопствениот црковен идентитет. Така апостолот чие име најчесто се поврзува со момент на сомнеж станува и симбол на мисионерство далеку над границите на медитеранскиот свет.
Тома не е само приказна за сомнежот
Популарниот израз „неверен Тома“ понекогаш ја поедноставува неговата евангелска улога. Тома и претходно покажува силна приврзаност кон Христос. Кога учениците се плашеле од враќањето во Јудеја, тој бил оној што рекол: „Да одиме и ние да умреме со Него.“
Токму затоа неговото житие има подлабок тек од едноставната поделба меѓу вера и неверување. Тома прашува, сака да се увери, а потоа својот живот го врзува со она во што се уверил. Православното предание во него препознава апостол чиј пат започнува со непосредното следење на Христос и продолжува со проповед далеку од неговата татковина.
И Грчката православна архиепископија на Америка го издвојува неговиот силен карактер уште пред Воскресението, потсетувајќи на неговата подготвеност да го следи Христос и кога патот кон Ерусалим изгледал опасен.
Новомаченик Макариј Кионски
На 19 октомври се споменува и новомаченикот Макариј Кионски, поврзан со Света Гора. Според црковното предание, тој потекнувал од Киос во Витинија и подоцна се подвизувал во скитот „Света Ана“ на Атос.
Макариј пострадал во Пруса во 1590 година. Неговиот спомен во календарот го поврзува апостолското време на Тома со една многу подоцнежна епоха на христијанското мачеништво. Речиси петнаесет века ги делат нивните животи, а календарот ги поставува на истиот ден како два различни примери на верност кон верата.
Правило на постот
Не се пости.
На 19 октомври 2026 година се паѓа понеделник. И Denovi.mk и православниот верски календар на Бигорскиот манастир го означуваат денот како непосен.
Свети Тома останал во христијанската меморија не затоа што поставил прашање, туку поради она што следувало откако го добил одговорот. Неговото житие води од Галилеја и евангелската средба со Христос до преданијата за далечна Индија – пат на апостол кој сакал да се увери, а потоа целосно застанал зад своето уверување.
