Што се одбележува денес
Православен верски календар 2 октомври – на 2 октомври 2026, петок, православната Црква го одбележува споменот на Светите маченици Трофим, Саватиј и Доримедонт, кои пострадале за христијанската вера во III век. На истиот ден се споменуваат и Светиот маченик Зосим Пустиник и благоверниот кнез Игор Черниговски и Киевски. Според православниот верски календар на Denovi.mk за 2 октомври, денот одговара на 19 септември по стар стил и е посен.
Главен спомен: Светите маченици Трофим, Саватиј и Доримедонт
Дополнително: Свети маченик Зосим Пустиник; благоверен кнез Игор Черниговски и Киевски; Свети Теодор Смоленски и неговите деца Давид и Константин; Свети Теодор Тарсиски, архиепископ Кентербериски, и други светители.
Календарска белешка: Попразненство на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов.
Нов календар: 2 октомври 2026
Стар календар: 19 септември
Правило на постот: Пост на масло.
Објаснување за денот
Тројцата маченици што Црквата ги празнува на 2 октомври не биле поврзани со семејно потекло или со заедничка служба. Нивните животни патишта се сретнале во околности на прогонство, а нивната заедничка истрајност станала основа на црковниот спомен што се одбележува и денес.
Трофим и Саватиј биле угледни христијани кои во времето на римскиот цар Проб пристигнале во Антиохија. Во градот тогаш се одржувала голема свеченост посветена на богот Аполон. Локалниот управител Атик настојувал сите жители и посетители да учествуваат во празнувањето и принесувањето жртви.
Трофим и Саватиј одбиле да учествуваат во паганските обреди. Нивното однесување било забележано, по што биле пријавени кај управителот и изведени на сослушување. Бидејќи отворено ја исповедале христијанската вера, биле изложени на мачење.
Според житието на Светите маченици Трофим, Саватиј и Доримедонт, управителот одлучил да ги раздели двајцата христијани. Трофим бил испратен во Фригија, кај управителот Дионисиј, додека Саватиј останал во Антиохија, каде што продолжиле неговите страдања.
Од Саватиј било побарано да каже кој е и каква положба има. Тој одговорил дека неговото вистинско достоинство произлегува од верата во Христос. И покрај мачењата, останал на своето исповедание и починал од здобиените повреди.
Трофим, пак, бил одведен во Фригија, каде што бил изложен на нови испрашувања и страдања. Ниту таму не се откажал од верата. Бил затворен, а токму во затворот неговата животна приказна се поврзала со третиот маченик што Црквата го споменува на овој ден.
Доримедонт – човекот што не го напуштил затворениот пријател
Доримедонт бил римски сенатор и таен христијанин. За разлика од Трофим и Саватиј, неговата христијанска вера дотогаш не била јавно позната. Сепак, кога дознал за страдањето на Трофим, почнал да го посетува во затворот, да се грижи за неговите повреди и да му носи помош.
Неговата постапка била особено ризична. Во времето на прогоните, помагањето на затворените христијани можело да предизвика сомнеж и кај властите. Доримедонт, меѓутоа, продолжил да го посетува Трофим, сè додека неговата вера не станала позната.
Кога од него било побарано да учествува во паганските обреди, одбил и јавно се изјаснил како христијанин. Поради тоа бил затворен и подложен на мачење заедно со Трофим.
Црковното предание раскажува дека двајцата биле изведени пред диви животни, но останале неповредени. Управителот потоа наредил да бидат погубени со меч. Нивното мачеништво традиционално се датира во времето на царот Проб, кој владеел од 276 до 282 година.
Житието на тројцата маченици е зачувано и во календарот на Православната црква во Америка, каде што се истакнува и грижата на Доримедонт за затворениот Трофим.
Токму постапката на Доримедонт му дава посебна човечка димензија на денешниот спомен. Тој можел да остане незабележан, да ја зачува својата положба и да ја исповеда верата без јавно да се изложува на опасност. Наместо тоа, избрал да му помогне на човек кому таа помош му била најпотребна. Во црковното предание неговата одлука останала поврзана со милосрдието, верноста и подготвеноста за жртва.
Свети Зосим Пустиник и другите спомени
Православен верски календар 2 октомври го одбележува и споменот на Светиот маченик Зосим Пустиник, кој живеел во IV век. Неговиот живот бил поврзан со осаменоста и подвижништвото, далеку од градските средини и секојдневната врева.
Според црковното предание, Зосим живеел во планински предел во Киликија, опкружен со диви животни што биле необично кротки во неговото присуство. Неговиот живот бил откриен кога управителот Дометијан, кој бил на лов со своите придружници, го забележал старецот меѓу животните.
Откако дознал дека Зосим е христијанин, управителот наредил да биде заробен и мачен. Преданието раскажува дека за време на неговото страдање се појавил лав кој му помогнал, по што управителот наредил да биде ослободен. Зосим набргу потоа се упокоил.
Неговото житие, достапно во календарскиот запис за Свети Зосим Пустиник, ја продолжува темата на духовната истрајност што ги поврзува главните спомени на денот. Кај Зосим таа истрајност е дополнета со подвижничкиот живот и повлекувањето од општествените судири.
На 2 октомври се споменува и благоверниот кнез Игор Черниговски и Киевски, историска личност од XII век. Неговиот живот бил обележан со династички судири и борби за власта во Киев. Откако бил принуден да се повлече од политичкиот живот, се замонашил.
Во 1147 година, за време на немирите во Киев, Игор бил извлечен од манастирот и убиен. Неговата смрт останала запаметена во црковната традиција, која го почитува како благоверен кнез и страдалник.
Меѓу дополнителните спомени се и Свети Теодор Смоленски со неговите деца Давид и Константин, како и Свети Теодор Тарсиски, архиепископ Кентербериски. Последниот има посебно место во историјата на христијанството на Британските Острови, каде што неговата црковна служба придонела за организирањето на црковниот живот во VII век.
Денот припаѓа и на попразненството на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов. По празнувањето на Крстовден на 27 септември, во богослужбениот календар продолжува празничниот период посветен на Чесниот Крст. Неговото оддание се одбележува на 4 октомври.
Во оваа календарска рамка споменот на Трофим, Саватиј и Доримедонт добива дополнителна духовна поврзаност со празникот на Крстот. Нивните житија го претставуваат личниот подвиг на луѓе што останале верни на христијанското исповедание, а приказната за Доримедонт потсетува дека верата се изразува и преку конкретната грижа за другиот човек.
Правило на постот
Се пости – пост на масло.
На 2 октомври 2026 се паѓа петок и денот е посен. Denovi.mk го означува како ден на пост, а православниот верски календар на Бигорскиот манастир за октомври го определува конкретното правило како пост на масло.
Според тоа, за православен верски календар 2 октомври важи редовниот петочен пост со разрешување на масло.
