Постои една тивка, речиси автоматска самодоверба со која човекот си го припишува исправеното одење како сопствена, речиси ексклузивна заслуга. Како да е тоа последната, недопирлива граница меѓу „нас“ и „животните“. А што ако таа граница никогаш не била толку јасна? Што ако исправеното одење не е човечка иновација, туку старо наследство што само сме го усовршиле?
Токму тука почнува приказната што ја отвораат истражувања објавени во научното списание Science, каде британски истражувачи го проблематизираат начинот на кој со децении ја раскажуваме сопствената еволуција.
Орангутаните и заборавеното движење меѓу дрвјата
Една година мината во тропските шуми, со фотоапарат и трпение, некаде далеку од лабораториските модели и музејските диорами, открива нешто што долго било потиснувано. Орангутаните = тие тивки, речиси филозофски суштества – често се движат исправено по гранките, користејќи ги рацете за рамнотежа, а не за потпирање.
Ова не е случајно однесување. Според истражувањата на тимот предводен од Робин Кромптон од Универзитетот во Ливерпул, токму ваквиот начин на движење најверојатно бил присутен кај древните мајмуни – многу пред човечките претци да слезат на земја.
Судир со музејската приказна
Со децении ни се сервираше една убава, уредна приказна: мајмунолики суштества, налик на шимпанза, кои чекор по чекор ги исправиле грбовите откако се симнале од дрвјата. Но, проблемот е што фосилите не се вклопуваат секогаш во таа нарација.
Кога ќе се погледнат остатоците од раните хоминини, особено оние поврзани со Луси, станува јасно дека шумата не била само транзитна фаза. Климатските и анатомските податоци укажуваат дека овие суштества долго живееле во шумски средини и се движеле флексибилно – и на две, и на четири нозе.
Орангутаните поблиску отколку што сакаме да признаеме
Иронијата е тивка, но упорна. Ако внимателно се анализира анатомијата и движењето, орангутаните – а не шимпанзата – во одредени аспекти покажуваат поголема сличност со раниот човек. Не затоа што се „похумани“, туку затоа што го задржале движењето што ние подоцна сме го пренеле на тло.
Ова не го руши човечкото достоинство. Напротив – го прави покомплексно. Нè потсетува дека еволуцијата не е марш напред, туку мрежа од патеки, некои напуштени, некои повторно откриени.
Мал удар по големата човечка суета
Можеби најнепријатниот дел од ова откритие не е научен, туку психолошки. Исправеното одење долго било симбол на нашата „надмоќ“. А сега испаѓа дека тоа не е исклучива човечка заслуга, туку стар рефлекс од живот меѓу гранките.
И тука доаѓа вистинското прашање: дали сме подготвени да прифатиме дека не сме почетокот на приказната, туку само едно нејзино продолжение?
