Дали светот има спас? Тоа прашање се поставува сѐ почесто. Не само во научните кругови, туку и во секојдневните разговори – меѓу луѓе кои чувствуваат дека планетата, општеството и економијата се наоѓаат на некој вид пресвртница.
Едни веруваат дека спасот лежи во промена на човековата свест. Други сметаат дека решението е во политиката, економијата или новиот морален кодекс на човештвото. Но има и една силна струја на размислување која вели нешто сосема поинакво: спасот ќе дојде преку технологијата.
Особено преку три технолошки столба што денес го придвижуваат светот – информатичката технологија, биотехнологијата и нанотехнологијата. Тие веќе го менуваат начинот на кој произведуваме енергија, ја лекуваме природата и го разбираме животот.
На почетокот на 2007 година, хрватскиот весник Večernji list објави интересен текст во кој беа наведени осум технологии што, барем според тогашните научни предвидувања, би можеле сериозно да придонесат за спас на планетата.
Некои од нив денес веќе постојат во реалноста. Други се уште се во фаза на развој. Но сите тие откриваат една важна работа – дека човечката креативност сѐ уште не ја кажала последната реч.
Куќна станица за полнење со водород
Пазарот на нафта одамна е нестабилен, а зависноста на светот од фосилни горива станува сѐ поопасна. Затоа научниците интензивно работат на нови извори на енергија.
Една од најчесто споменуваните алтернативи е водородот. Водородните автомобили веќе не се научна фантастика – тие се развиваат во повеќе лаборатории и автомобилски компании.
Идејата е едноставна и речиси револуционерна: наместо бензинска пумпа, секој дом би можел да има сопствена станица за производство на водород, користејќи сончева енергија. Така возилото би се полнело дома, во гаража.
Водородната енергија денес се смета за еден од клучните елементи на идната енергетска транзиција, што го потврдуваат и истражувањата за водородната економија.
Мрежа на плутачки сензори за околината
Замислете илјадници мали сензори, големи колку кованица, распоредени насекаде околу нас – во воздухот, водата, почвата.
Тие би мереле температура, притисок, загадување и би испраќале податоци во реално време. Така би се создавал огромен систем за следење на состојбата на планетата.
Денес ваквите технологии веќе се дел од концептот на Internet of Things, каде милијарди уреди комуницираат меѓусебно и создаваат мрежа на информации.
Слични сензорски системи веќе се користат во океаните, реките и градовите за следење на загадувањето и климатските промени.
Дрвја што „јадат“ опасен отпад
На прв поглед звучи како научна фантастика. Но науката веќе подолго време истражува процес познат како фиторемедијација.
Тоа е способност на одредени растенија да апсорбираат токсични материи од почвата и воздухот.
Некои дрвја и растенија можат да апсорбираат тешки метали, индустриски хемикалии или експлозивни соединенија. Научниците дури откриле бактерии во корените на одредени растенија кои можат да разградуваат хемиски соединенија како RDX – материја користена во воената индустрија.
Ако овие технологии продолжат да се развиваат, можеби иднината ќе изгледа така што најсилните сојузници во борбата против загадувањето ќе бидат токму дрвјата.
Неутрализатор на нуклеарниот отпад
Нуклеарната енергија е еден од најконтроверзните извори на енергија. Од една страна е моќна и релативно чиста, но од друга страна создава опасен отпад што може да остане радиоактивен со векови.
Затоа научниците со децении бараат начин како да се намали или неутрализира овој отпад.
Еден од методите што се развива е UREX+ технологијата, создадена во националната лабораторија Аргон во САД. Таа овозможува раздвојување и повторна обработка на нуклеарното гориво, со што значително се намалува количината и опасноста на отпадот.
Океански роботи
Океаните покриваат повеќе од 70% од површината на Земјата. Но и покрај тоа, ние знаеме помалку за нив отколку за површината на Месечината.
Климатските промени, загадувањето и прекумерниот риболов сериозно го нарушуваат океанскиот екосистем.
Затоа научниците развиваат автономни подводни роботи кои можат да истражуваат, да мерат температура, хемиски состав на водата и движење на морските струи.
Денес ваквите системи се познати како автономни подводни возила и веќе се користат во научните истражувања на океаните.
Водопрочистувачи
Еден од најголемите глобални проблеми е недостигот на чиста вода. Според Светската здравствена организација, милијарди луѓе во светот немаат сигурен пристап до безбедна вода за пиење.
Затоа се развиваат нови технологии за прочистување на вода – од напредни филтри до ултразвучни системи кои ги уништуваат штетните микроорганизми.
Овие технологии стануваат сѐ поевтини и подостапни, што значи дека во иднина дури и малите заедници би можеле да имаат сопствени системи за производство на чиста вода.
Трагачи на загрозените видови
Биолошката разновидност на Земјата се намалува со загрижувачка брзина. Илјадници видови се соочуваат со исчезнување.
Затоа научниците користат GPS технологии за следење на движењето и условите на живот на загрозените видови.
Овие системи, познати како wildlife tracking, им помагаат на научниците да разберат како животните мигрираат, каде се соочуваат со опасности и како може да се заштитат.
Интерактивна далноводна мрежа
Енергетските мрежи на иднината се замислуваат како нешто слично на интернет.
Наместо централизирани системи, електричната енергија ќе се движи низ паметни мрежи што можат да реагираат на потребите во реално време.
Овој концепт е познат како smart grid – паметна електроенергетска мрежа која овозможува поефикасна дистрибуција на енергијата.
Дали технологијата навистина ќе го спаси светот?
Кога ќе ги погледнеме сите овие идеи, лесно е да се помисли дека технологијата ќе го реши секој проблем.
Но вистинското прашање не е дали технологијата може.
Прашањето е дали човекот ќе знае како да ја користи.
Затоа што истата технологија што може да ја прочисти водата, може и да ја уништи природата. Истата наука што може да создаде нова енергија, може и да создаде ново оружје.
Технологијата никогаш не го спасува светот сама по себе.
Секогаш го спасува – или го уништува – човекот.
