Иран најави разговори со земјите од Персискиот Залив во Оман во понеделник, 14. септември, за пловидбата низ Ормускиот теснец. Сепак, ирански функционер изјави дека на состанокот не се очекува потпишување договор. Оман засега официјално не го најавил состанокот. Оваа разлика е важна: дипломатски разговори за поморски коридор не значат дека пловидбата веднаш ќе се нормализира.
Што е најавено, а што останува неизвесно?
Техеран со месеци разговара со Оман за правила што би ја уредиле пловидбата низ теснецот. Според иранскиот функционер, претстојниот состанок инициран од Оман би отворил простор и за други регионални прашања. Но, нема потврда дека сите најавени учесници ќе присуствуваат: Бахреин соопшти дека нема да учествува во средби со Иран.
Едно од спорните прашања е иранското барање да наплатува надоместоци од бродовите што минуваат низ теснецот. Според истиот извор, Оман се противи на такво решение. Затоа најавата за „нов коридор“ треба да се чита како предмет на преговори, а не како веќе договорен режим на пловидба.
Разбирање не значи веднаш отворен теснец
Ирански извор за агенцијата Тасним изјавил дека разбирањето меѓу Иран и Оман може да постави основа за идно отворање на Ормускиот теснец, но не предвидува негово непосредно отворање. Истиот извор ја поврзал таа можност со исполнување услови што Техеран им ги поставува на САД. Тоа е иранско толкување на разговорите; за конечен договор би биле потребни јавно усогласени услови и потврда од засегнатите страни.
Зошто исходот е важен и надвор од регионот?
Ормускиот теснец е една од најважните поморски врски за светското снабдување со енергија. Пред војната што започна во февруари, низ него минуваше околу една петтина од глобалните испораки на нафта. Затоа секоја промена во безбедноста и правилата за транзит влијае врз превозниците, осигурувањето на товарот и очекувањата на енергетските пазари.
Разговорите во Оман би можеле да покажат дали постои простор за практичен договор за движењето на бродовите. Но, мерило за напредок нема да биде само одржувањето на состанокот. Потребно е да се види кој ќе учествува, дали ќе има заедничко соопштение, кои правила би важеле за бродовите и дали тие би можеле безбедно да се применуваат. Дотогаш, тврдењето дека договор ќе биде потпишан во понеделник останува непотврдено, а поновата изјава на иранскиот функционер упатува на спротивното.
