Цената на суровата нафта повторно се искачи над 100 долари за барел откако новата ескалација меѓу САД и Иран ги врати стравувањата од дополнителни нарушувања во снабдувањето од Блискиот Исток. Во исто време американскиот претседател Доналд Трамп ја поврза перспективата за крај на војната – и за пад на цените на нафтата – со среднорочните избори за американскиот Конгрес на 3. ноември.
Брент во средата се движеше околу 101 долар за барел, ниво што енергетскиот пазар го немаше видено со недели. Причината не е само нервоза на берзите: обновените напади врз танкери и енергетска инфраструктура повторно го отворија прашањето колку нафта воопшто може безбедно да стигне од Персискиот Залив до светскиот пазар. Oбновените борби го прекинаa периодот на релативно затишје и повторно ги поттикнаa цените и на нафтата и на природниот гас.
Трамп ја врзува деескалацијата со 3. ноември
Трамп пред новинарите изјави дека очекува војната да заврши веднаш по изборите, со образложение дека Иран се обидува да го продолжи конфликтот за да влијае врз американската внатрешна политика. Тој истовремено предвиде дека потоа цените на нафтата ќе почнат да паѓаат. Reuters ја пренесе изјавата во момент кога конфликтот веќе влегува во седмиот месец, а високите трошоци за енергија стануваат сè почувствително политичко прашање во САД.
Тоа е политичка проценка на американскиот претседател, а не гаранција дека војната или цената на нафтата имаат однапред определен датум на пресврт. Потпретседателот Џеј Ди Венс претходно избегна да даде рок за завршување на конфликтот, додека пазарот реагира пред сè на реалниот обем на снабдување, безбедноста на транспортните правци, залихите и можноста производителите да надоместат евентуален недостиг.
Ормускиот теснец останува најчувствителната точка
Во центарот на енергетскиот ризик е Ормускиот теснец. Тоа е тесниот морски премин преку кој со децении минува значаен дел од светската трговија со нафта и нафтени производи. Податоците на американската Управа за енергетски информации покажуваат колку драматично конфликтот веќе го погодил овој правец: од повеќе од 20 милиони барели дневно во текот на 2025. година, проценетиот проток паднал на 4,9 милиони барели дневно во вториот квартал од 2026. година.
Токму затоа секоја нова размена на удари околу танкери, пристаништа, рафинерии или воени цели добива цена на берзата речиси веднаш. Во последната ескалација американските сили соопштија дека уништиле пет ирански танкери, додека нападите во поширокиот регион дополнително ја зголемија загриженоста за снабдувањето. Reuters оценува дека пазарот влегува во новата фаза со значително послаба безбедносна мрежа од резерви и слободни производствени капацитети отколку што би било пожелно во услови на голема геополитичка криза.
Ова објаснува и зошто нафтата може да остане скапа дури и без целосен прекин на транспортот низ Ормускиот теснец. На пазарот му е доволна веродостојна закана дека следниот напад би можел да отстрани уште дел од понудата. Кога залихите се пониски, а алтернативните рути имаат ограничен капацитет, таквиот ризик се вградува во цената.
Што значи нафтата од 100 долари за Македонија
За македонските потрошувачи движењето на Брент е важно, но не значи дека секој дневен скок на светските берзи веднаш и во ист износ се пресликува на бензинските пумпи. Малопродажните цени се утврдуваат според методологија што ги зема предвид референтните цени на нафтените деривати, курсот на доларот и други елементи во пресметката.
Според актуелните податоци на Регулаторната комисија за енергетика, по одлуката од 7. септември максималната малопродажна цена на Еуросупер БС-95 е 97 денари за литар, а на Еуродизел БС 101 денар за литар. Новиот раст на меѓународните котации се случува по таа одлука, па неговото евентуално влијание врз следните домашни цени ќе зависи од движењата што ќе влезат во регулаторната пресметка.
Нафтата повторно станува политичко прашање
Во САД проблемот веќе одамна не е ограничен на берзанските графикони. Поскапиот бензин, рекордните цени на дизелот и поширокиот инфлациски притисок стигнуваат до избирачите во момент кога републиканците се обидуваат да ја задржат контролата врз Конгресот. Токму во тој контекст треба да се чита и необично прецизната временска рамка што ја поставува Трамп: изборите прво, крајот на конфликтот и поевтината нафта потоа.
Но енергетскиот пазар нема прекинувач поставен на 3. ноември. Ако поморските патишта останат небезбедни, ако нападите продолжат или ако понудата дополнително се намали, политичките прогнози тешко ќе ја турнат цената надолу. Ако дојде до вистинска деескалација и обновување на протокот на нафта, тогаш падот може да биде брз. Во следните недели токму таму ќе се гледа најважниот сигнал – не во изборниот календар, туку во танкерите што успеваат или не успеваат да поминат низ Заливот.
