ЛУЃЕ
Со луѓе секако, без луѓе некако, меѓу нелуѓе никако.
Колку и да звучи едноставно, оваа народна мисла е како огледало. Кога ќе застанам пред неа, не гледам само зборови. Гледам живот. Гледам искуство. Гледам генерации што сфатиле дека човекот е и благослов и товар, и радост и мака, и лек и отров – во зависност од тоа што носи во себе.
Луѓето се врзани со ал’ш-вериш, како алките од синџирот. Тоа не е само трговија, туку размена на доверба, интерес, збор, ветување. Денес тоа го гледаме и во модерните економии – цели општества функционираат на принцип на меѓусебна зависност, како што објаснува Светската банка кога зборува за социјален капитал. Ние не сме изолирани острови. Секој од нас е дел од еден синџир, сакал или не.
Луѓето како тревата
Луѓето се како тревата. Денес се зелени, утре се суви. Мнозина што биле богати осиромашеле, и мнозина сиромаси се обогатиле. Историјата тоа го потврдува. Економските циклуси, кризите и подемите – сето тоа покажува дека богатството не е трајна категорија. Доволно е да се погледне феноменот на економска мобилност што го анализира OECD. Судбината не е фиксирана, но карактерот – тој останува.
И тука народот вели нешто сурово: луѓето трева не пасат, ами луѓе пасат. Во ова има горчина. Има предупредување дека човекот знае да го искористи човекот. Денес тоа го гледаме во манипулации, во медиумски конструкции, во корпоративни хиерархии. Не случајно современата психологија зборува за темната тријада на личноста – нарцизам, макијавелизам и психопатија, како што опишува American Psychological Association.
Зборот како мерка за човекот
Пилците се познаваат по пеењето, а луѓето по зборењето. Ова е можеби најактуелната изрека во време на социјални мрежи. Никогаш не сме зборувале повеќе, а никогаш зборот не бил поевтин. Сите луѓе еден збор немаат. И не само што немаат ист збор, туку немаат ни исто лице.
Ретки се тие што криво седат и право зборуваат. Тоа е морална категорија. Интегритет. А интегритетот денес е ретка валута.
Мнозина луѓе си мијат рацете за да ручаат со владиката, а малцина ќе седнат на неговата трпеза. Лицемерието не е нов изум. Тоа е стара човечка болест. Истата таа човечка слабост ја препознава и латинската мисла: „Јас сум човек. Ништо човечко не ми е туѓо.“ Овој цитат потекнува од Теренциј и денес се користи како универзална дефиниција за емпатија.
Човекот – потенцијал и опасност
Нема луѓе што се секогаш добри; стравот и немоќта раѓаат ниски нагони – вели француската изрека. И токму тоа го гледаме во времиња на криза. Кога системите се нишаат, кога несигурноста расте, човекот се повлекува во најниските инстинкти.
Но, од кога ќе нема луѓе прави, и веков ќе пропадне. Ова не е патетика. Ова е општествена вистина. Без чесни луѓе нема институции. Без интегритет нема иднина.
И затоа ми е мило на очите кога гледам арни луѓе. Не совршени. Не безгрешни. Туку чесни во својата несовршеност.
Арапската мудрост вели: послушај го оној што ќе те натера во плач, а не оној што ќе те засмее. Кинеската предупредува дека луѓето, ако живеат долго заедно, знаат и да се замразат. Латинската нè потсетува дека секој човек е занаетчија на своето богатство.
И пак се враќам на почетокот.
Со луѓе – секако.
Без луѓе – некако.
Меѓу нелуѓе – никако.
Затоа што човекот е и проблем и решение. И ако нешто ќе нè спаси, нема да биде технологијата, ниту системот. Ќе биде човекот што ќе одлучи да биде човек.
Македонски народни пословиции изреки
- Луѓето сет врзани со ал`ш-верешо, како алките од синџиро.
- Луѓето сет како тревата.
Мнозина што биле богати осиромашеле, и мнозина сиромаси се обогатиле. - Луѓето трева не пасат, ами луѓе пасат.
- Мнозина луѓе си мијат рацете, за да ручаат со владиката, а малцина ќе седнат на негоата трпеза.
- Мнозина луѓе умреле и се забораиле.
- Мнозина се родиле луѓе и магариња умреле.
- Од кога ќе нема луѓе прави и веков ќе пропаднит.
- Отруачката не е за луѓе труење, ами за лекуање.
- Пилците се познаваат по пеењето, а луѓето по зборењето.
- Рај би бил на земјава, ако живееја луѓето по заповедта божја.
- Ретки сет тие луѓе што криво седат и прао зборуаат.
- Сите луѓе еден збор немаат.
- Сите луѓе едно не сет и едно лице немаат.
- Сите луѓе сет луѓе; ама поразумните сет полуѓе.
- Црвјето во земјата живеат, а не луѓето да не живеат.
- Мило ми е на очите кога гледам арни луѓе.
Пословици и изреки од народи во светот
- Послушај го оној што ќе те натера во плач, а не оној што ќе те засмее. (Арапска)
- Ако живеат долго заедно, животните се засакуваат; луѓето се замразуваат. (Кинеска)
- Нема луѓе што се секогаш добри; стравот и немоќта раѓаат ниски нагони. (Француска)
- Секој човек е занаетчија на своето богатство. (Латинска)
- Јас сум човек. Ништо човечко не ми е туѓо. (Латинска)
