Постојат зборови што ги употребуваме толку често што, со текот на времето, престануваме вистински да го слушаме нивното значење. Љубовта е еден од нив. Ја изговараме лесно, ја пишуваме во пораки, ја ставаме во честитки, ја поврзуваме со подароци, годишнини, празници и големи гестови. Велиме дека некому сме му подариле љубов, дека сме ја споделиле со некого, како таа да е нешто што може да се одвои од нас, да се стави во рацете на другиот и потоа да продолжиме по својот пат. Тука започнува недоразбирањето.
Љубовта не е предмет што го поседуваме за да можеме да го подариме. Не е ниту содржина што ја чуваме во себе, па повремено ја споделуваме. Таа не е нешто што човек го има или го нема во некој одделен дел од својот живот. Љубовта, ако навистина е љубов, постепено станува начин на кој човекот постои покрај другиот.
Љубовта не се подарува и не се споделува. Таа се живее. Патем, ова е една моја мисла што одамна ми се враќа токму затоа што во неа ја гледам разликата меѓу љубовта како збор и љубовта како живот.
Да подариш нешто е чин што има свој почеток и крај. Избираш подарок, го даваш, другиот го прима. Гестот може да биде искрен, прекрасен и важен, но сепак е ограничен во времето. Слично е и со она што денес го нарекуваме „споделување“. Споделуваме фотографии, мисли, чувства, моменти. Правиме видлив дел од она што го носиме во себе. Но видливоста не е доказ за длабочина, како што молчењето не е доказ за нејзино отсуство.
Љубовта почнува да станува вистинска токму таму каде што престанува потребата таа постојано да биде докажувана.
Љубовта како присуство
Да се живее љубовта пред сè значи да се биде присутен. Не само кога животот е свечен. Не само на роденден, годишнина, празник или во миг кога околностите бараат внимание. Присуството што го создава љубовта најчесто се покажува во денови за кои никој нема да се сеќава по датумот. Во обичното утро. Во заморот по долг ден. Во разговорот што веќе сме го слушнале, но сепак повторно го слушаме. Во тишината во која не мора веднаш нешто да поправиме. Во тоа да останеме покрај човек кој во моментот нема ништо спектакуларно да ни понуди – ниту радост, ниту возбуда, ниту леснотија.
Токму секојдневието е местото каде што навистина ни се случува животот. Големите пресврти ги паметиме, но нашиот однос кон луѓето се создава во повторувањето – во начинот на кој зборуваме, слушаме, забележуваме, замолчуваме, се враќаме еден кон друг.
Современиот човек често го меша вниманието со присуството. Може да му посветиме внимание некому неколку минути, а притоа никогаш вистински да не бидеме со него. Присуството е подлабоко. Тоа значи другиот да почувствува дека во одреден миг не е само уште една обврска во нашиот распоред.
Во таа смисла, љубовта не мора секогаш да говори. Понекогаш таа едноставно останува. А останувањето е потешко од изговарањето.
Разбирањето започнува таму каде што завршува идеализацијата
На почетокот на многу односи не го сакаме целосно човекот пред нас. Го сакаме и она што го замислуваме за него. Во него гледаме можности, ветувања, сопствени надежи. Дел од љубовта лесно се меша со проекцијата на она што би сакале другиот да биде. Времето ја отстранува таа проекција.
Другиот постепено се појавува онаков каков што е – со навики што нè нервираат, со слабости што не сме ги забележале, со стравови, противречности, лоши денови и делови од карактерот кои не се вклопуваат во нашата првична слика. Тогаш почнува вистинското прашање за љубовта: можеме ли да сакаме човек кој веќе не е идејата што сме ја создале за него?
Филозофското прашање за љубовта одамна не се сведува само на прашањето што чувствуваме. Во него влегуваат и вредноста на личната љубов, слободата, автономијата на двајцата луѓе и природата на врската меѓу нив – теми што ги отвора и Stanford Encyclopedia of Philosophy во својата одредница за љубовта.
Да се живее љубовта не значи слепо прифаќање на сè. Љубовта не бара од нас да го оправдуваме она што повредува, да трпиме неправда или да го напуштиме сопственото достоинство. Бара нешто посуптилно – да направиме разлика меѓу човечката несовршеност и однесувањето што го уништува другиот.
Совршен човек не постои. Затоа ни совршена љубов, во смисла на живот без несогласувања, разочарувања и тешки периоди, не постои. Она што постои е зрелоста со која двајца луѓе ги носат тие несовршености.
Разбирањето значи да се обидеме да видиме нешто и од местото на другиот. Не секогаш да се согласиме, туку да разбереме од каде доаѓа неговата мисла, страв или постапка. Понекогаш најголемиот облик на блискост не е кога двајца луѓе мислат исто, туку кога можат да останат блиски и тогаш кога не мислат.
Трпението како тивка форма на љубов
Трпението често погрешно се разбира како пасивност. Како молчеливо поднесување. Но вистинското трпение е многу поактивно. Тоа е свеста дека човекот пред нас има свое темпо, свои стравови, свои незавршени битки и сопствено време потребно за промена.
Лесно е да сакаме некого додека се движи со брзината што нам ни одговара. Многу потешко е да бидеме покрај него додека застанува, се сомнева, се враќа назад или поминува низ период во кој не знае каде оди. Тука љубовта се одвојува од удобноста. Удобноста сака работите да бидат лесни. Љубовта знае дека животот нема постојано да биде таков.
Во психологијата на секојдневието се открива една од најважните вистини за љубовта – таа поретко се докажува во исклучителните мигови, а многу почесто во начинот на кој се однесуваме еден кон друг во деновите што никој не ги памети.
Секој долг однос порано или подоцна минува низ периоди во кои љубовта не изгледа романтично. Болест, финансиска грижа, исцрпеност, стареење, загуба, разочарување, промена. Токму во таквите периоди станува видливо дали љубовта била само чувство или веќе станала нешто подлабоко – начин на однесување кон другиот.
Доследноста е поважна од спектаклот
Големите гестови се паметат. Малите постапки го градат животот.
Човек може еднаш да направи нешто величествено од љубов, а потоа со месеци да биде отсутен. Може да подарува скапи подароци, а да не знае кога другиот молчи затоа што нешто го боли. Може јавно да ја слави својата љубов, а приватно да не знае да биде нежен. Затоа љубовта не се мери според интензитетот на еден момент, туку според квалитетот на многу обични денови.
Дали прашуваме како е другиот кога никој не нè потсетува на тоа? Дали забележуваме кога е уморен? Дали се сеќаваме на неговите стравови? Дали го почитуваме и кога сме лути? Дали сме внимателни со неговата ранливост? Дали остануваме исти кон него и кога нема публика што ќе го види нашиот гест?
Токму тука доследноста станува еден од најчистите облици на љубовта. Не затоа што секој ден мора да биде совршен, туку затоа што другиот не треба постојано да се прашува дали денес е сакан, а утре веќе не.
Љубовта без публика
Живееме во време во кое голем дел од животот станува јавна слика. Патувања, прослави, семејни моменти, врски, годишнини – речиси сè може да биде покажано. Во тоа само по себе нема ништо погрешно. Човек природно сака да ја сподели радоста.
Проблемот започнува кога сликата за љубовта станува поважна од самата љубов.
Публиката лесно може да нè наведе да се грижиме како изгледа нашиот однос повеќе отколку како се чувствува човекот покрај нас. Тогаш љубовта станува претстава. Не нужно лажна, но делумно насочена кон погледот на другите. Тоа прашање е блиско и до поширокото искуство на човекот во современиот свет, во кој видливоста лесно станува мерка за вредност. А љубовта е можеби едно од последните места каде вредноста не би требало да зависи од тоа дали некој гледа.
Најважните делови од љубовта најчесто никој не ги гледа. Никој не го гледа разговорот доцна навечер кога едниот е скршен, а другиот останува буден. Никој не ја гледа чашата вода оставена покрај кревет. Никој не го гледа премолченото навредливо зборче што сме можеле да го кажеме, но сме избрале да не го кажеме. Никој не го гледа простувањето што не било објавено никаде.
Можеби затоа тие мали нешта имаат толкава тежина. Не се направени за сведоци.
Љубовта како глагол
Во секојдневниот јазик љубовта најчесто ја доживуваме како именка. Нешто што постои меѓу двајца луѓе. Но филозофски гледано, можеби е поточно да ја разбираме како глагол.
Љубовта се случува преку дејствување.
Ние не сме само „во љубов“. Ние сакаме. А да сакаш значи постојано нешто да правиш со начинот на кој му пристапуваш на другиот. Да слушаш. Да простуваш. Да поставуваш граници. Да се извиниш. Да останеш. Понекогаш и да заминеш кога останувањето веќе ја уништува човечката достоинственост и на двајцата.
Во филозофската традиција љубовта со векови се разгледува низ различни облици и значења – од ерос и пријателство до љубовта како етички однос кон другиот. Добар преглед на овие различни пристапи дава и Internet Encyclopedia of Philosophy. Но колку и да ја поделиме на поими, во животот таа секогаш мора повторно да се врати кон конкретниот човек.
Љубовта не е секогаш нежна во формата. Понекогаш бара искреност што боли. Понекогаш бара одбивање. Понекогаш значи да не му помогнеш на човекот да продолжи во сопственото самоуништување. Да се живее љубовта не значи постојано да се биде пријатен. Значи да се биде одговорен за начинот на кој се однесуваме кон суштеството што ни верува.
Да бидеш сакан значи да можеш да постоиш
Една од најдлабоките потреби на човекот е да биде виден без постојано да мора да се претставува подобар отколку што е.
Во свет во кој речиси постојано нешто докажуваме – способност, успех, вредност, убавина, знаење – љубовта може да биде едно од ретките места каде човекот престанува да настапува. Таму не мора постојано да победува. Не мора секогаш да биде силен. Не мора да знае одговор на сè. Не мора секој ден да биде најдобрата верзија од себе. Може едноставно да биде.
Зрелата љубов не нè прави зависни од другиот, туку послободни во сопственото постоење. Човек што знае дека е сакан не мора постојано да ја заслужува сопствената вредност пред тој што го сака.
Во една друга размисла за психологијата и филозофијата на блискоста, љубовта се појавува токму во тој простор меѓу припадноста и слободата – да бидеме блиски без да се присвојуваме, да останеме свои без да се оддалечиме.
Љубовта не е еден миг
Голем дел од културата нè учи да ја препознаваме љубовта во почетоците. Во средбата, возбудата, првиот допир, признанието, венчавката. Но животот е многу подолг од почетокот.
Љубовта можеби најдлабоко се гледа подоцна – кога приказната веќе нема новина, кога луѓето добро ги знаат меѓусебните слабости и кога сепак секое утро повторно го избираат заедничкиот живот. Во таа повторливост нема ништо спектакуларно. И токму затоа има нешто големо.
Да го сакаш човекот една вечер може да биде чувство. Да го сакаш низ години е карактер. Тоа не значи дека чувството исчезнува. Само престанува да биде единствениот темел. На негово место доаѓаат довербата, навиката да се грижиш, споделената историја, познавањето, простувањето и одговорноста.
Љубовта тогаш престанува да биде настан и станува живот.
Она што останува кога зборовите ќе замолкнат
Можеби љубовта најмалку се гледа во она што го кажуваме за неа.
Зборовите се важни. Човек треба да знае дека е сакан. Но зборот што никогаш не станува постапка полека ја губи својата тежина.
„Те сакам“ е голема реченица само ако зад неа стои начин на живеење. Тој начин на живеење ретко се состои од големи подвизи. Почесто е составен од стотици мали одлуки што никој друг нема ни да ги забележи – да бидеш присутен кога е полесно да се повлечеш, да разбереш пред да осудиш, да имаш трпение кога одговорот не доаѓа веднаш, да покажуваш грижа и тогаш кога за неа нема аплауз.
Затоа љубовта не мора секогаш да биде гласна за да биде голема. Некои од нејзините најдлабоки облици се речиси невидливи. Тие живеат во секојдневието. Во него треба и да ја бараме – не во она што сме го подариле, не во она што сме го покажале и не во она што сме го објавиле, туку во начинот на кој сме живееле покрај човекот што велиме дека го сакаме.
Зашто љубовта, ако е вистинска, не е нешто што повремено го даваме. Таа е начинот на кој сме тука.










