fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Книгата се купува, но дали се чита? Парадоксот на културниот маркетинг

Често се прашуваме зошто луѓето не купуваат повеќе книги. Можеби попрецизното прашање е зошто книгата зазема толку мало место во секојдневниот живот. Тогаш темата веќе не се однесува само на издавачите и книжарниците. Се однесува на училиштето кое може да создаде љубов кон читањето или траен отпор кон него. На библиотеката која може да биде жив културен простор или само магацин. На медиумите кои можат да разговараат за книги и идеи или да ги забележуваат само кога има награда, скандал или саем.

Книжарниците се полни со нови наслови, саемите привлекуваат публика, издавачите вложуваат во корици, промоции и социјални мрежи. На прв поглед книгата е присутна насекаде. Само што присуството не значи и читање.

Тука е непријатниот парадокс: книгата може успешно да се продаде, а сепак да не биде прочитана. Може да стане подарок, декор, знак на вкус или импулсивно купување. И обратно – може интензивно да се чита без воопшто да биде купена: преку библиотека, позајмување, стар примерок или електронско издание.

Затоа проблемот на книгата не е само продажен. Книгата мора двапати да го освои човекот – првиот пат како производ, вториот пат како време, навика и внимание.

Оттука произлегуваат неколку непријатни, но важни тези. Продадена книга не е исто што и прочитана книга. Ниската цена не создава автоматски читател. Видливоста на социјалните мрежи не гарантира читачка култура. А најголемиот конкурент на книгата денес често не е друга книга, туку сè она што побрзо и полесно го освојува нашето внимание.

Токму во просторот меѓу продажбата и читањето се открива вистинската сложеност на културниот маркетинг.

Книгата не чини само пари – чини и време

На полицата во книжарницата книгата е производ. Има цена, корица, формат, издавач, позиција во излогот и конкуренција. Но нејзината вистинска цена не завршува на касата. Купувачот на роман од триста страници не одвојува само пари. Тој треба да одвои и часови внимание.

Токму затоа конкурент на книгата може да биде серија, видео, игра, социјална мрежа или едноставно навиката постојано да се проверува телефонот. Во економијата на вниманието книгата не се натпреварува само со други културни производи, туку со речиси сè што може да го исполни слободното време.

Во тоа е нејзиниот маркетиншки проблем: понекогаш е полесно да убедите човек да плати за книга, отколку да ѝ даде десет часа непрекинато внимание.

Продажбата го мери пазарот, не читателот

Издавачите мора да продаваат книги. Без продажба нема нови изданија, преводи, авторски хонорари, печатници и книжарници. Економската логика не е непријател на културата – таа е услов издаваштвото да опстане. Проблемот настанува кога бројот на продадени примероци станува единствен доказ дека книгата навистина стигнала до читателот.

Некој може на саем да купи шест книги затоа што се на попуст. Друг ќе земе наслов што во моментот е популарен. Трет ќе купи книга како подарок. Во сите случаи маркетингот ја предизвикал трансакцијата. A трансакцијата не кажува што се случило потоа. Дали книгата била отворена? Дали била дочитана? Дали оставила впечаток? Дали читателот побарал нешто друго од истиот автор? Ако не ги поставуваме овие прашања, од една страна знаеме колку сме продале, но од друга многу помалку знаеме колку читатели сме создале.

Прочитај и за ... >>  Музејот на Македонија: куќа на предметите кои не сакаат да замолчат

Културниот маркетинг мора да создава однос, не само купување

Тука културниот маркетинг се разликува од обичното рекламирање.

Добра корица може да привлече поглед. Познат автор може да наполни промоција. Попуст може да создаде ред пред каса. Вирално видео може за кратко време да претвори еден наслов во книжарски хит. Сето тоа е корисно, но трајниот успех започнува кога книгата станува дел од нечија навика.

Највреден читател не е оној што еднаш купил книга под влијание на кампања, туку оној што се враќа. Тој повторно бара автор, жанр, издавач или препорака. Разговара за прочитаното, препорачува и создава нов интерес.

Тогаш маркетингот престанува само да произведува купувачи и почнува да создава публика.

Саемот е силен продажен момент, но не е доказ за читачка култура

На саемите на книга лесно може да се создаде впечаток дека книгата живее во свој златен период. Штандовите се преполни, луѓето носат кеси со книги, авторите потпишуваат, а издавачите промовираат нови наслови. Тоа е важна културна видливост. Вистинската проверка, пак, почнува кога саемот ќе заврши.

Колку од купените книги ќе бидат прочитани? Колку ќе останат во купчето „за некој ден“? И колку од тие купувања ќе доведат до следно читање без да биде потребен нов попуст, нов саем или нова рекламна кампања?

Ако книгата се купува главно кога е на акција, тогаш сме создале силен продажен ритуал, но не нужно и силна читачка навика.

Социјалните мрежи ја направија книгата повидлива – но и поподложна на површност

Книгите денес имаат огромен визуелен простор. Кориците кружат на Instagram, TikTok и Facebook, читателите објавуваат препораки, листи и фотографии од своите библиотеки, а некои наслови се продаваат токму затоа што станале дел од дигитален тренд. Тоа е голема можност за издаваштвото. Сепак, книгата во дигиталната култура лесно може да стане слика на самата себе.

Да се покаже купена книга е побрзо отколку да се прочита. Да се направи фотографија со неа бара минута; да се разбере бара часови. Во средина создадена за брзи стимули читањето станува речиси спротивност на доминантната логика. Тоа бара концентрација, тишина и подолг престој во една содржина.

Затоа книжевниот маркетинг има парадоксална задача: преку медиуми на брзо внимание треба да промовира искуство засновано врз бавно внимание.

Евтина книга не значи автоматски повеќе читатели

Цената е важна. Во средина со ограничен семеен буџет книгата лесно се претвора во трошок што може да почека.

Идејата дека луѓето не читаат главно затоа што книгите се скапи е само дел од проблемот. Ниската цена може да го олесни купувањето. Не може сама да создаде потреба за читање.

Прочитај и за ... >>  Авторскиот легитимитет: кога потписот станува одговорност

Човек кој нема навика да чита нема нужно да ја стекне затоа што книгата е на попуст. Тој можеби ќе ја купи, а со тоа повторно се враќаме на главниот парадокс: купувањето и читањето не се иста работа.

Читачката култура се создава многу порано од моментот на продажба – во семејството, училиштето, библиотеката, медиумите и јавниот простор. Ако литературата таму е маргинална, маркетингот подоцна се обидува со една кампања да надомести нешто што општеството со години не го создавало.

Бестселерот и важната книга не се секогаш исто

Пазарот природно бара резултат. Книгата се печати, се промовира, се продава, а вниманието постепено се префрла кон следниот наслов.

Културата функционира побавно.

Некои книги имаат голема продажба и исчезнуваат од јавниот разговор по неколку сезони. Други почнуваат со скромен тираж, а со години или децении создаваат нови читатели. Затоа комерцијалниот успех и културната вредност не треба да се мешаат, иако понекогаш можат да се совпаднат. Ако секој наслов мора веднаш да стане „настан“, секој автор „бренд“, а секоја книга содржина за краткорочна кампања, издаваштвото почнува да ја презема логиката на производите со кус рок на траење.

А книгата понекогаш има потреба токму од спротивното – време.

Вистинското прашање не е колку книги купуваме

Често се прашуваме зошто луѓето не купуваат повеќе книги. Можеби попрецизното прашање е зошто книгата зазема толку мало место во секојдневниот живот. Тогаш темата веќе не се однесува само на издавачите и книжарниците. Се однесува на училиштето кое може да создаде љубов кон читањето или траен отпор кон него. На библиотеката која може да биде жив културен простор или само магацин. На медиумите кои можат да разговараат за книги и идеи или да ги забележуваат само кога има награда, скандал или саем. И се однесува на една уште понепријатна реалност: современиот човек можеби нема помалку слободно време, туку има повеќе индустрии кои се натпреваруваат за секоја минута од тоа време.

Во таа битка книгата е тежок производ. Не ветува моментална награда. Не се консумира за 30 секунди. Не може секогаш да се сведе на порака, видео или впечатлива фотографија.

Токму затоа културниот маркетинг не треба само да прашува како да продаде уште една книга. Поважното прашање е како повторно да создаде човек кој сака да чита.

Зашто најголемиот успех не е кога некој ќе излезе од книжарница со полна кеса. Најголемиот успех е кога прочитаната книга ќе го врати назад по следната.

За авторот: Љупчо Димитровски

Долгогодишен радио и ТВ новинар, писател и медиумски уредник со повеќе од 40 години искуство во електронските медиуми. Автор е на над 150 книги и основач на порталот Panoptikum.mk, како продолжение на култната емисија „Паноптикум“, со силен фокус на комуникација и новинарство.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.