На 27. септември православните верници го празнуваат Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов – ден посветен на Христовиот Крст, молитвата, воздржувањето и духовното преиспитување.
Православните христијани во недела, 27. септември 2026. година, го празнуваат Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов – Крстовден, еден од големите празници во православниот календар. Празникот е посветен на Чесниот Крст Христов и во црковното предание се поврзува со две големи случувања – пронаоѓањето на Крстот на Голгота и неговото подоцнежно враќање во Ерусалим по однесувањето во Персија.
Крстовден во православната традиција не е само историско сеќавање, туку ден во кој Крстот се издигнува како симбол на Христовата жртва, победата над смртта и надежта во воскресението.
Зошто празникот се нарекува Воздвижение на Чесниот Крст?
Според црковното предание, света царица Елена, мајката на царот Константин Велики, во IV век тргнала во потрага по Крстот на кој бил распнат Исус Христос. По неговото пронаоѓање во Ерусалим, Крстот бил свечено издигнат пред народот за верниците да можат да му се поклонат. Оттука доаѓа и името Воздвижение, односно издигнување на Чесниот Крст.
Црковното предание го поврзува празникот и со враќањето на Крстот од Персија во Ерусалим во VII век.
Ден на пост, молитва и воздржување
Крстовден традиционално е поврзан со пост и воздржување.
Во народната традиција често се зборува за строг пост, а низ генерациите се пренесувала и поговорката: „Кој со крст се крсти, тој Крстовден го пости.“ Некогаш во одделни краишта верниците јаделе само леб и грозје или друга едноставна посна храна. Сепак, според православниот календар за 2026. година, за недела, 27. септември, покрај Крстовден е наведено правило за пост со масло.
За верниците, суштината на постот не се исцрпува само во видот на храната. Тој подразбира и молитва, смирување, воздржување од гнев и осудување, помирување со ближните и насочување кон духовниот живот.
Свечено празнување во Манастирот Рајчица
Посебно свечено одбележување на Крстовден е најавено во Манастирот „Св. Георгиј Победоносец“ во Рајчица.
Според соопштението на Бигорската свештена обител, празнувањето започнува во сабота, 26. септември, во 18 часот, со празнична вечерна богослужба на која молитвено ќе претстои Епископот Антаниски г. Партениј. На крајот од вечерната богослужба ќе биде изнесен крст во кој се наоѓа честичка од Чесното Дрво.
Во недела, на самиот празник, Утрената богослужба започнува во 7:30 часот. По чинот на Воздвижението верниците ќе можат да се поклонат пред Чесното Дрво, а во 9 часот ќе започне Светата архиерејска Златоустова литургија со која ќе чиноначалствува Епископот Антаниски г. Партениј.
Крстот како средиште на празникот
Во богослужбеното значење на празникот, во центарот не се народните претскажувања или обичаи, туку Крстот Христов. За христијаните тој истовремено е знак на страдањето и жртвата, но и знак на спасението и воскресението. Токму затоа Крстовден има особено место во православната духовност: го потсетува човекот дека верата не е само празничен ритуал, туку и повик кон смирение, трпение, одговорност и љубов кон другиот.
Народни обичаи и верувања
Со Крстовден низ вековите се поврзале и голем број народни обичаи. Во некои краишта се осветувал или се чувал босилек, а празникот се поврзувал и со завршувањето на одредени земјоделски работи и со преминот кон есенскиот период.
Народното предание создало и верувања поврзани со времето на Крстовден – дали зимата ќе биде снежна, студена или блага, како и со однесувањето на птиците и другите животни. Овие верувања се дел од фолклорното наследство, а не од официјалното црковно учење, па затоа треба јасно да се разликуваат од богослужбената и духовната суштина на празникот.
Празник што повикува на внатрешно преиспитување
Во современиот забрзан живот Крстовден останува ден што го повикува верникот барем за миг да го намали секојдневниот шум и да се сврти кон сопствената совест. Постот, молитвата и поклонувањето пред Крстот ја носат истата порака што Црквата ја пренесува со векови – дека вистинската сила не секогаш е во надмоќта, туку во жртвата, простувањето и способноста човекот да го надмине сопствениот егоизам.
Затоа Крстовден е многу повеќе од датум во календарот. Тој е потсетување на Крстот како пат од страдањето кон надежта и од смртта кон воскресението.
