На 6 октомври 2010 година во App Store се појавила бесплатна апликација за iPhone со име Instagram. Нејзината основна идеја била речиси скромна – фотографирај, примени филтер и сподели ја фотографијата со други луѓе. Зад апликацијата стоеле Кевин Систром и Мајк Кригер, а малкумина тогаш можеле да претпостават дека нивниот производ ќе влијае врз фотографијата, медиумите, модата, маркетингот и начинот на кој милиони луѓе го претставуваат сопствениот живот.
Пребарувањето на Panoptikum не покажа посебен напис посветен на лансирањето и почетоците на Instagram, па приказната заслужува свое место. Не само поради подоцнежниот деловен успех на платформата, туку затоа што Instagram помогна фотографијата да се претвори од нешто што го чуваме во албум во секојдневен јазик на интернетот.
Пред Instagram постоеше Burbn
Instagram не започнал како Instagram. Кевин Систром првично работел на проект наречен Burbn, мобилна веб-апликација со многу повеќе функции. Корисниците можеле да се пријавуваат на локации, да прават планови, да собираат поени за дружење и да објавуваат фотографии.
Проблемот бил токму во тоа изобилство. Burbn се обидувал да прави премногу работи истовремено, а на пазарот веќе постоеле силни услуги засновани врз локација. Кога Мајк Кригер му се приклучил на Систром, двајцата почнале да го преиспитуваат производот.
Одлуката што следувала е еден од најпознатите примери за промена на насоката во историјата на технолошките стартапи. Наместо да продолжат да додаваат функции, тие почнале да отстрануваат. Како што подоцна објаснил Систром, од Burbn ги задржале фотографиите, коментарите и можноста за допаѓање. Остатокот го отфрлиле. TechCrunch ја документира оваа преобразба од Burbn во Instagram само еден месец по лансирањето на новата апликација.
Во суштина, Instagram настанал од сознанието дека подобар производ понекогаш не се создава со додавање, туку со отстранување.
Фотографијата стана разговор
Кога Instagram официјално бил објавен на 6 октомври 2010 година, мобилната фотографија веќе се менувала. Камерите на телефоните станувале подобри, а паметниот телефон сè почесто бил камерата што луѓето постојано ја носат со себе.
Систром видел можност токму во таа промена. Во текстот со кој TechCrunch го проследил лансирањето, Instagram бил претставен како обид да се изгради мобилна заедница околу фотографиите од секојдневниот живот. Идејата не била само да се направи фотографија, туку таа веднаш да стане дел од комуникацијата.
Тоа денес изгледа очигледно. Во 2010 година не било.
Фотографиите дотогаш главно се префрлале од фотоапарат на компјутер, се организирале во албуми или се објавувале како еден од многуте видови содржина на постојните социјални мрежи. Instagram го свртел процесот наопаку. Фотографијата повеќе не била прилог кон статусот. Таа била самиот статус.
Филтрите создадоа препознатлив визуелен јазик
Една од најпрепознатливите карактеристики на раниот Instagram биле филтрите. Со еден допир обична фотографија од телефон можела да добие заситени бои, винтиџ изглед, посилен контраст или впечаток на фотографија направена со стар аналоген апарат.
Технички, Instagram не ги измислил фотографските филтри. Неговата заслуга била што ги ставил во едноставен процес достапен за секој корисник – фотографирање, обработка и споделување во неколку чекори.
Квадратниот формат дополнително го зацврстил препознатливиот изглед. Во период кога дигиталните фотографии најчесто ги следеле правоаголните пропорции на класичните фотоапарати, Instagram намерно изгледал поинаку. За цела генерација корисници квадратната фотографија постепено станала визуелен знак дека нешто припаѓа на Instagram.
До крајот на 2010 година апликацијата веќе била препознаена како една од најинтересните нови iPhone апликации, а лесното комбинирање на филтрите со споделувањето на други мрежи било една од причините за нејзиното брзо ширење.
Сто илјади корисници за помалку од една недела
Успехот не дошол постепено. Само шест дена по лансирањето Instagram ја преминал границата од 100.000 корисници. Во тоа време апликацијата била достапна само за iPhone, а регистрацијата се правела преку самата апликација.
Еден месец подоцна растот веќе бил толку брз што било јасно дека не станува збор само за краткотрајна технолошка мода. Во декември 2010 година Instagram стигнал до еден милион корисници, а во 2011 година Apple го прогласил за iPhone App of the Year.
На 3 април 2012 година пристигнала и верзијата за Android. Само неколку дена подоцна била објавена зделката со која Facebook го преземал Instagram. Апликацијата што започнала со двајца основачи и едноставна идеја за мобилни фотографии веќе станувала една од највредните позиции во иднината на социјалните мрежи.
Од фотоалбум до внимателно уреден живот
Вистинското влијание на Instagram, сепак, не може да се измери само со бројот на корисници или со вредноста на компанијата.
Платформата помогна да се создаде нов начин на јавно претставување. Храната, патувањата, облеката, домот, вежбањето, родендените, домашните миленици и обичните попладневни моменти добија потенцијална публика. Секојдневието почна да се гледа и низ прашањето дали нешто вреди да се фотографира и сподели.
Од таа промена произлезе цела визуелна економија. Рестораните почнаа да размислуваат како изгледа храната на фотографија. Хотелите и туристичките дестинации добија места создадени за фотографирање. Модните брендови добија директен визуелен канал до потрошувачите. Инфлуенсерот постепено се претвори од интернетска занимливост во професија и маркетиншка индустрија.
Instagram не ги создаде сам сите тие појави, но им обезбеди средина во која можеа да се развијат со огромна брзина.
Кога фотографијата почна да влијае врз стварноста
На почетокот корисникот го фотографирал она што го гледал. Со текот на времето сè почесто се случуваше и обратното – луѓето почнаа да избираат места, предмети и искуства според тоа како ќе изгледаат на фотографија.
Тука приказната за Instagram станува посложена.
Апликацијата овозможи невидена визуелна креативност и им даде публика на фотографи, уметници, мали компании и луѓе кои претходно немаа сопствен медиум. Истовремено создаде средина на постојано споредување, внимателно уредени животи и притисок секојдневието да изгледа подобро отколку што навистина е.
Филтерот затоа со време доби и пошироко значење. Тој повеќе не беше само алатка за промена на боите на фотографијата. Стана метафора за начинот на кој човек може да ја уредува сликата за себе што ја покажува пред другите.
Instagram одамна веќе не е само Instagram од 2010 година
Платформата низ годините се менуваше радикално. Дојдоа видеото, Stories, директните пораки, алгоритамското подредување на содржините, Reels, купувањето и цела инфраструктура за професионални создавачи на содржини и компании.
Денешниот Instagram затоа има малку заедничко со едноставниот екран на првата iPhone апликација. Но основната идеја од 2010 година преживеа – сликата може да биде јазик на социјалната комуникација.
Токму тоа е причината поради која 6 октомври 2010 година е повеќе од датум во историјата на една успешна технолошка компанија. Instagram помогна интернетот да стане повизуелен, а мобилниот телефон да стане истовремено камера, фотоалбум, медиум и сцена.
Систром и Кригер тргнаа од производ со премногу функции и решија да остават само неколку. Од тоа поедноставување произлезе платформа што подоцна ќе го направи нашиот дигитален живот многу посложен. Можеби токму во тој парадокс најдобро се гледа наследството на Instagram.
