11 години по крвавите настани во кумановско Диво Насеље Македонија повторно застана пред една од најболните точки од својата понова историја. На 9. и 10. мај 2015. година во густо населениот дел на Куманово државата се соочи со еден од најтешките безбедносни предизвици по осамостојувањето. Денес сеќавањето не е само протокол, ниту годишен ритуал. Тоа е морална обврска кон луѓето што го дадоа својот живот во служба на безбедноста, мирот и државата.
Во дводневната вооружена престрелка загинаа осум припадници на македонските безбедносни сили – Љубиша Аранѓеловиќ, Бобан Ивановиќ, Горан Илијевски, Жарко Кузмановски, Исамедин Османи, Сашо Самојловски, Ненад Серафимовски и Горан Стојменовиќ. Тие имиња не се само дел од службени извештаи, од спомен-плочи и од годишни обраќања. Тие се дел од една колективна болка што Куманово ја памети со звукот на експлозии, евакуирани жители, блокирани улици и долгото чувство дека мирот, кога еднаш ќе се наруши, никогаш не се враќа сосема ист.
Годишнина што не е само датум
Денеска, по повод 11-годишнината од настаните повеќе делегации положија свежо цвеќе пред спомен-обележјето на загинатите припадници на безбедносните сили во кругот на СВР Куманово. Во Соборниот храм „Свети Никола“ во Куманово беше одржана панихида, а во организација на синдикалната организација на Синдикатот на полицијата на Македонија при СВР Куманово беше најавен и меморијален турнир во мал фудбал под мотото „Хероите живеат вечно“. Во рамките на активностите беше предвидена и хуманитарна акција за поддршка на полициски службеник, а се најави и меморијален велосипедски круг.
Имиња што не смеат да се претворат во протокол
Во јавните обраќања годинава повторно беа изговорени имињата на загинатите припадници на безбедносните сили. Токму тоа е најважниот дел од сеќавањето: да не се дозволи човечката жртва да се изгуби зад општите фрази. Државата може да има институции, системи, команди и процедури, но во најтешките мигови таа се потпира врз конкретни луѓе – врз нивната професионалност, храброст и спремност да застанат таму каде што другите мора да бидат заштитени.
Министерот Панче Тошковски, како што пренесоа медиумите, порача дека загинатите полицајци остануваат врежани во колективната меморија како симбол на чест, достоинство и непоколеблива храброст. Градоначалникот на Куманово Максим Димитриевски ја нагласи обврската да се гради иднина без вакви трагични последици – иднина на мир, стабилност, меѓусебна поддршка и заедништво.
Диво Насеље како рана во поновата историја
Настаните од мај 2015. година не можат да се сведат само на безбедносна операција. Тие го потресоа Куманово, ја вознемирија целата држава и оставија прашања што со години се враќаа во јавноста – за безбедносните проценки, за политичкиот контекст, за судската разврска и за довербата во институциите. Во судскиот епилог за случајот, како што објавија повеќе медиуми, беа изречени тешки затворски казни за дел од обвинетите, а Апелацискиот суд подоцна ја потврди првостепената пресуда. Но правната разврска никогаш не ја затвора целосно човечката рана.
Затоа секоја годишнина од Диво Насеље има две лица. Едното е државно и институционално – почит, церемонија, венци, говори, меморијални активности. Другото е тивко и лично – семејствата што останаа без свои најблиски, колегите што ги паметат последните часови, кумановци што ги носат сликите од тој мајски викенд и граѓаните што знаат дека безбедноста не е апстрактен збор, туку услов за нормален живот.
Сеќавање како одговорност
Најопасно е кога трагедиите ќе се претворат во празни датуми. Тогаш се губи нивната поука, а со неа и обврската на општеството да биде повнимателно, поправедно и поодговорно. Диво Насеље останува предупредување дека мирот не е даден еднаш засекогаш. Тој се чува со институции што работат професионално, со јавност што не заборава и со политичка зрелост што не ја користи болката како дневна парола.
Осумте загинати припадници на безбедносните сили не треба да бидат запаметени само како бројка од една трагична статистика. Тие треба да останат запаметени како луѓе чие име ја обврзува државата на достоинство, а општеството на паметење. Куманово и Македонија и по 11 години го носат тој непребол. Но токму од непреболот треба да произлезе најважната порака: да не се заборави, да не се повтори и да се гради мир што нема да биде само отсуство на пукање, туку присуство на доверба, правда и човечка сигурност.
