fbpx Прескокни до главната содржина

Ѓакомо Пучини – композиторот што ја претвори човечката ранливост во музика

Пучини знаеше дека најголемата драма понекогаш се случува меѓу двајца луѓе, во една соба, во едно чекање или во едно предоцна кажано збогум. „Боеми“, „Тоска“, „Мадам Батерфлај“ и „Турандот“ и денес се на сцените низ светот. Неговите ликови стареат повеќе од еден век. Нивните чувства - не.

Ѓакомо Пучини е еден од најзначајните автори во историјата на италијанската опера. Неговите најпознати дела – „Боеми“, „Тоска“, „Мадам Батерфлај“ и „Турандот“ – и денес се редовен дел од светскиот оперски репертоар.

Историското значење на Пучини не се исцрпува во бројот на изведби. Неговите опери можат да се читаат и како музички студии за љубовта, стравот, загубата, чекањето и немоќта пред околностите. Токму таму започнува просторот на толкувањето – не во биографските податоци, туку во прашањето зошто неговите ликови продолжуваат да изгледаат блиски и препознатливи.

Од Лука до големата оперска сцена

Пучини е роден на 22. декември 1858. година во Лука, во семејство со долга музичка традиција. Неговиот татко Микеле Пучини бил композитор и црковен музичар. Во 1880. година Ѓакомо Пучини заминал во Милано и се запишал на Конзерваториумот, каде што студирал, меѓу другите, кај Антонио Бацини и Амилкаре Понкиели.

Неговите рани опери „Le Villi“ и „Edgar“ му донеле внимание во италијанските музички кругови, а големиот пробив дошол со „Манон Леско“, премиерно изведена во 1893. година.

Од овие факти може да се извлече и една поширока уредничка перспектива: Пучини не се оформил само како композитор на мелодии, туку како човек на театарот. Во неговите зрели дела музиката, сценското дејство и психологијата на ликовите се тесно поврзани. Тоа е толкување на неговиот стил, а не биографски факт, но токму преку таа врска најлесно се разбира неговата посебност.

„Боеми“ – секојдневието како оперска драма

„Боеми“ била премиерно изведена во Торино на 1. февруари 1896. година, под диригентство на Артуро Тосканини. Операта е создадена според мотиви од делото „Scènes de la vie de bohème“ на Анри Мурже. Во центарот на приказната се млади уметници кои живеат во Париз, меѓу сиромаштија, пријателство и љубов.

Родолфо и Мими не се владетели, митолошки јунаци или историски личности. Нивната приказна се развива преку сосема обични ситуации – студена соба, изгасната свеќа, средба, љубомора, болест и разделба.

Токму тука може да се препознае еден од најсилните драмски принципи кај Пучини: големата емоција не мора да произлезе од голем историски настан. Кај него и секојдневниот живот може да стане трагедија ако во него се судрат љубовта, времето и загубата. Тоа е интерпретација на делото, но таа произлегува од самата структура на операта.

„Тоска“ – фактите на дејството и темата на моќта

„Тоска“ била премиерно изведена во Рим на 14. јануари 1900. година. Дејството е поставено во Рим во 1800. година, во политички нестабилна атмосфера. Главните ликови се пејачката Флорија Тоска, сликарот Марио Каварадоси и баронот Скарпија, началник на полицијата.

Прочитај и за ... >>  Владо Јаневски - гласот што не старее, туку созрева

Во самата приказна има прогон, тортура, уцена, убиство и погубување. Скарпија ја злоупотребува својата положба за да ја принуди Тоска да избира меѓу сопственото достоинство и животот на Каварадоси.

Од тука произлегува едно современо читање на операта: „Тоска“ може да се разбере не само како љубовна трагедија, туку и како драма за злоупотребата на институционалната моќ. Тоа не е „факт“ за значењето на операта, туку интерпретативна рамка што ја отвора самото дејство.

„Мадам Батерфлај“ – што е факт, а што современо читање

„Мадам Батерфлај“ била премиерно изведена во миланската Скала на 17 февруари 1904 година. Првата изведба била неуспешна, по што Пучини ја преработил операта. Следните верзии постигнале значително поголем успех.

Главниот лик, Чо-Чо-Сан, е млада Јапонка која стапува во брак со американскиот морнар Б. Ф. Пинкертон. За неа врската има трајно значење, додека Пинкертон ја третира како привремен аранжман. Неговото заминување и нејзиното долготрајно чекање ја водат приказната кон трагичниот крај.

Современите поставувања и критички читања често ги разгледуваат и ориентализмот, културните стереотипи и западната претстава за Јапонија присутни во делото. Тоа е подоцнежна аналитичка перспектива, а не историска намера што може едноставно да му се припише на Пучини.

Од друга страна, нерамноправноста меѓу Чо-Чо-Сан и Пинкертон е јасно присутна во самата приказна. Оттаму операта може да се чита и како трагедија на различно разбрано ветување – за едниот минлива епизода, за другиот цел живот.

Женските ликови кај Пучини

Мими, Тоска, Чо-Чо-Сан и Лиу се меѓу најпознатите женски ликови во оперскиот репертоар. Во сите четири случаи Пучини им дава голем музички и драмски простор, а нивните арии се меѓу централните точки на оперите во кои се појавуваат.

Тврдењето дека Пучини имал посебен интерес за женската ранливост веќе припаѓа во доменот на толкувањето. Сепак, може да се забележи повторлив образец: неговите најсилни трагични кулминации често се врзани токму за женски лик кој се соочува со загуба, жртва или безизлезност.

Исто така, Пучини често бил критикуван поради силната емоционалност на својата музика. Дали тоа е сентименталност или врвна драматуршка вештина е прашање на естетска проценка, не на факт. Она што може да се утврди е дека тој работел интензивно со своите либретисти, барал измени, скратувања и драмски поефикасни решенија.

Прочитај и за ... >>  Драган Ѓаконовски-Шпато - човекот што ѝ даде звук на македонската модерност

„Турандот“ – последното недовршено дело

Пучини работел на „Турандот“ во последните години од својот живот. Операта е создадена според драмата на Карло Гоци, а либретото го напишале Џузепе Адами и Ренато Симони.

Композиторот починал во Брисел на 29. ноември 1924. година, додека операта сè уште не била целосно завршена. Франко Алфано подоцна го довршил финалето врз основа на скиците што ги оставил Пучини. Премиерата се одржала во миланската Скала на 25. април 1926. година, под диригентство на Артуро Тосканини.

Познат е и настанот од премиерата кога Тосканини ја запрел изведбата на местото до кое Пучини ја завршил музиката. Следните изведби веќе го вклучиле довршениот финален дел.

Недовршеноста на „Турандот“ често добива симболично толкување – како последен прекин во кариерата на композитор кој бил исклучително внимателен кон драмските завршници. Симболиката е привлечна, но треба да остане токму тоа: толкување, а не историски факт.

Во „Турандот“ се наоѓа и аријата „Nessun dorma“, која со текот на времето стекнала огромна популарност и надвор од оперската сцена. Тоа е проверлив културен факт. Дали нејзиниот успех докажува дека Пучини поседувал „универзален“ музички јазик веќе е прашање на интерпретација.

Што, всушност, останува од Пучини?

Фактот е дека неговите најпознати опери и денес се дел од репертоарот на големите оперски куќи. Факт е и дека неговите арии се изведуваат далеку надвор од контекстот на целите опери.

Причината за тоа не може да се сведе на една проверлива формула. Еден можен одговор е дека Пучини умеел да спои непосредна мелодија со исклучително прецизна сценска драматургија. Друг е дека неговите приказни се изградени околу искуства што лесно се препознаваат и надвор од времето во кое биле создадени: љубов, чекање, љубомора, страв, надеж, моќ и загуба.

Тоа се веќе толкувања, но токму тие го отвораат просторот во кој Пучини престанува да биде само историска фигура.

Биографските факти ни кажуваат кога живеел, што напишал и каде биле изведени неговите опери. Музиката поставува друго прашање – зошто тие приказни сè уште нè засегаат.

Пучини не го дава одговорот со теорија. Го дава со музика.

 

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.