По американскиот притисок и заканата со ограничување на извозот на дизел, најразвиените економии договорија координирана интервенција: резервите ќе се пуштаат четири месеци, а првиот силен бран на дизел треба да стигне на пазарот во следните 20 дена
Од закана за извозна забрана до заедничка интервенција
Глобалниот пазар на горива за само неколку часа премина од нов трговски спор меѓу Соединетите Американски Држави и Европа кон координирана интервенција на најголемите западни економии. Лидерите на Г7 вчера постигнаа договор за координирано ослободување на 100 милиони барели дизел, сурова нафта и други резерви, преку механизмите на Меѓународната агенција за енергетика. Интервенцијата треба да започне веднаш и да се спроведува во период од четири месеци. Посебно важен е договорот значително количество дизел да биде пуштено на пазарот уште во првите 20 дена, во момент кога токму овој дериват е меѓу најчувствителните точки на глобалниот енергетски пазар.
Американскиот претседател Доналд Трамп прв јавно објави дека европските земји се согласиле да ослободат големи количества дизел од своите резерви и дека процесот ќе започне веднаш.
Макрон побара Г7 да дејствува заедно
Францускиот претседател Емануел Макрон, чија земја претседава со Г7, претходно разговараше со Трамп за потребата од координиран одговор на високите цени на горивата. Париз нагласи дека членките на Г7 имаат заеднички интерес да дејствуваат координирано и, истовремено, да избегнат ограничувања на меѓународната трговија со енергенси. По разговорот беше одржана видеоконференција на лидерите на Г7, по што следуваше и договорот за резервите.
Планот предвидува три паралелни механизми: ослободување стратешки резерви, зголемување на работата на рафинериите каде што има простор за тоа и воздржување од ограничувања на трговијата со енергетски производи.
Вашингтон претходно се закануваше со забрана на извозот на дизел
Договорот не може да се одвои од притисокот што претходно го изврши американската администрација.
Трамп во изминатите недели повеќепати зборуваше за можноста САД да го ограничат извозот на дизел доколку европските земји не ги активираат своите стратешки резерви. Таква мерка потенцијално би ја погодила Европа во период кога таа има зголемена зависност од американскиот дизел по нарушувањата на снабдувањето од други извори.
Европската комисија претходно јавно го отфрли сценариото за американска извозна забрана, оценувајќи дека таков чекор не би бил корисен ниту за САД ниту за Европа и би ја нарушил довербата во Вашингтон како снабдувач. По договорот на Г7, Трамп изјави дека САД нема да воведат забрана за извоз на дизел. Со тоа, барем засега, непосредната опасност од нов трансатлантски енергетски спор е намалена.
100 милиони барели – но не само дизел
Бројката од 100 милиони барели бара внимателно толкување.
Тоа не значи дека сите 100 милиони барели ќе бидат дизел. Заедничката изјава на Г7 се однесува на комбинација од дизел, сурова нафта и други резерви, а засега нема прецизна распределба колкав дел ќе дојде од секој производ и од секоја земја. Пред конечниот договор, европските влади разгледувале француски предлог за околу 50 милиони барели дизел од европските резерви и дополнителни 50 милиони барели сурова нафта преку земјите членки на Меѓународната агенција за енергетика.
Според пресметката на Reuters врз основа на податоци на Eurostat, 50 милиони барели дизел би претставувале околу 17 проценти од итните европски резерви на дизел и гасно масло и приближно три проценти од годишната потрошувачка на ЕУ.
Пазарите реагираа веднаш
Самата вест за интервенцијата беше доволна да донесе пад на дел од енергетските котации.
По информациите за договорот, европските фјучерси на дизел паднаа за повеќе проценти, а надолу се придвижија и цените на суровата нафта. Reuters објави дека американските дизел-фјучерси се намалиле за околу 3,25 проценти, додека европскиот репер за дизел паднал за приближно 5,75 проценти во текот на тргувањето. Подоцнежните пазарни податоци покажаа и пад на Brent и WTI, што сугерира дека трговците веднаш ја вградија дополнителната понуда во своите очекувања.
Но, пуштањето резерви само по себе не ги отстранува причините поради кои пазарот е затегнат.
Зошто токму дизелот стана критична точка?
Дизелот е многу повеќе од гориво за патничките автомобили. Од него зависат товарниот транспорт, логистиката, земјоделството, градежништвото, дел од индустриското производство и огромен дел од снабдувачките синџири.
Кога дизелот поскапува, дополнителниот трошок не останува само на бензинската пумпа. Тој постепено влегува во цената на транспортот, храната, индустриските производи и услугите. Оттука произлегува и политичката итност со која Вашингтон, Париз, Брисел и другите престолнини пристапија кон проблемот.
Резервите купуваат време, но не создаваат ново производство
Стратешките резерви по дефиниција се создадени за вонредни ситуации и за ублажување на големи прекини во снабдувањето. Нивното ослободување може брзо да ја зголеми понудата и да го намали краткорочниот ценовен притисок, но не претставува трајно зголемување на производството. Затоа Г7 паралелно ги повика рафинериите да произведуваат колку што е возможно повеќе, а членките се обврзаа да не воведуваат ограничувања на меѓусебната трговија со енергија и нафтени деривати.
Во следните денови треба да следуваат и разговори во рамките на Меѓународната агенција за енергетика за можноста за дополнително пуштање дизел доколку состојбата на пазарот го бара тоа.
Големата цел: да не се прелее дизел-кризата во нов инфлациски бран
Енергетските цени имаат силен ефект врз пошироката инфлација. Особено дизелот брзо се пренесува во транспортните и производствените трошоци, а оттаму и во малопродажните цени. Затоа сегашната интервенција на Г7 има поширока цел од поевтино точење гориво: да се спречи новиот скок на енергенсите да се претвори во посилен и подолготраен инфлациски притисок.
Колку ќе биде успешна мерката ќе зависи од тоа колкав дел од договорените резерви навистина ќе стигне на пазарот, колку брзо ќе се стабилизира глобалното снабдување и дали рафинериите ќе можат да го зголемат производството.
Што значи ова за Македонија?
Македонија е мал и увозно зависен пазар и не може да остане целосно изолирана од големите движења на европските и светските пазари на нафтени деривати. Ако интервенцијата на Г7 доведе до подолготрајно намалување на европските котации на дизелот и на суровата нафта, тоа може да го намали надворешниот ценовен притисок и врз домашниот пазар. Но, ефектот врз малопродажните цени во земјава не е автоматски ниту моментален. Домашната цена зависи и од движењето на референтните берзански цени, девизниот курс, даноците, маржите и методологијата според која се утврдуваат максималните цени на горивата.
Затоа најважен ќе биде трендот во следните недели, а не само првата берзанска реакција.
Од конфронтација кон координација
Развојот на настаните во текот на 2 октомври покажува колку брзо енергетската политика може да премине од национален притисок кон меѓународна координација.
Вашингтон започна со предупредување дека може да го запре извозот на дизел. Европската комисија го отфрли таквото сценарио. Макрон побара координиран одговор на Г7. На крајот беше постигнат договор резервите да се пуштат на пазарот, рафинериите да го зголемат производството и да не се воведуваат нови извозни ограничувања. Тоа е голема интервенција на страната на понудата, но не и гаранција дека енергетскиот проблем е решен.
Во следните дваесетина дена ќе се види дали дополнителниот дизел ќе успее да го олади пазарот доволно за моменталната енергетска криза да не се претвори во нов силен ценовен удар врз транспортот, индустријата и домаќинствата.
