Правилата пред спектаклот
ФИФА го стега обрачот околу навивачкото однесување пред Светското првенство 2026. На стадионите во САД, Канада и Мексико нема да се дозволуваат вувузели, свирчиња, рогови и други уреди што произведуваат претерано силен звук. Забраната е дел од ажурираниот стадионски кодекс на однесување со кој светската фудбалска организација сака да го контролира не само безбедносниот ризик, туку и акустичниот хаос што знае да го проголта натпреварот.
Вувузелата остана симбол на Светското првенство во Јужна Африка во 2010. година – за едни автентичен звук на фудбалскиот карневал, за други непрекината бучава што ја уби атмосферата наместо да ја создаде. Сега, пред најголемото Светско првенство досега, со 48 репрезентации и 104 натпревари, ФИФА избира поинаква логика: спектакл да, но под надзор; навивање да, но без инструменти што го надгласуваат целиот стадион.
Шишињата со вода станаа поголем проблем од бучавата
Сепак, поголема реакција предизвика забраната за шишиња за вода за повеќекратна употреба. Според ажурираниот стадионски кодекс на однесување на ФИФА, навивачите нема да смеат да внесуваат такви шишиња на стадионите. Ова е промена во однос на претходната политика, според која празни, проѕирни пластични шишиња до еден литар беа дозволени. ФИФА ја образложува одлуката со безбедносни причини – шишиња, чаши, тегли и лименки може да станат предмети за фрлање кон теренот или кон гледалиштето.
Но тука почнува суштинската дилема. Летен Мундијал во Северна Америка е пред се прашање на здравје, инфраструктура и трпение. Ако навивачот не смее да внесе свое шише, тогаш мора да се потпре на хидратациски станици, вода што ќе се продава внатре или на организациски ветувања дека ќе има доволно „точки за ладење“. ФИФА најавува станици за хидратација, вентилатори, шаторски зони за разладување и распрскувачи на вода во стадионскиот периметар, но критиката на навивачките групи е едноставна: во услови на летна жега, водата не е комфор, туку основна безбедност.
Жештина, цени и навивачка недоверба
Светското првенство 2026 ќе се игра од 11. јуни до 19. јули, според официјалниот календар на ФИФА за Светското првенство 2026. Домаќини се САД, Канада и Мексико, а турнирот ќе биде прв во проширениот формат со 48 репрезентации.
Токму затоа забраната за шишиња не може да се чита како мала техничка измена. World Weather Attribution предупредува дека 26 од 104 натпревари би можеле да се играат во услови на зголемен топлински стрес, со WBGT индекс од најмалку 26 степени – мерка што ги зема предвид температурата, влажноста, сончевото зрачење и ветерот. Тоа значи дека проблемот не е само дали некој ќе купи вода, туку дали организаторот ќе успее да го заштити човекот во масата.
Во таа точка ФИФА се судира со сопствениот имиџ. Организацијата сака да го претстави Мундијалот како најголем глобален празник на фудбалот, но секоја нова забрана, секоја цена и секое правило што го допира обичниот навивач го отвора прашањето што веќе го поставувавме во Panoptikum: кога Светското првенство станува прескапо за обичниот навивач? Ако билетите, сместувањето, превозот и храната веќе го туркаат турнирот кон елитен настан, тогаш и водата станува дел од поголемата приказна за комерцијализацијата на фудбалот.
Фудбалот сака публика, но сè помалку ѝ верува
Современиот фудбал одамна не е само игра со топка. Тој е телевизиски производ, безбедносна операција, комерцијален систем, туристичка машина и јавна сцена со милијарди очи. Затоа не е чудно што ФИФА носи правила за речиси секој детал: од навивачки реквизити до ласерски покажувачи, од вувузели до шишиња, од облекување до однесување на трибините. Во тоа има логика, затоа што стадионите со десетици илјади луѓе не можат да се препуштат на импровизација.
Проблемот е што фудбалот живее токму од импровизацијата на навивачот: од песната што не е во протокол, од знамето што не е дел од спонзорската зона, од звукот што не го режира телевизијата, од колективната нервоза и радост што не може да се стави во упатство. Како што пишувавме во „Фудбалот: наједноставната игра што го објаснува светот“, оваа игра е мал модел на светот: во неа има правила, граници, казни, неправди, случајности и надеж. Сега тој модел станува уште построго управуван.
Мундијалот како тест за границата меѓу редот и живата игра
Забраната за вувузели веројатно ќе ја поздрават многумина што не сакаат натпреварот да звучи како непрекинат индустриски шум. Забраната за шишиња, пак, ќе остане почувствителна, затоа што ја допира телесната страна на навивањето: жед, жега, редици, цени, пристап до вода и доверба во организаторот.
Светското првенство 2026 и онака ќе биде турнир на многу промени. Panoptikum веќе пишуваше дека новите правила на Светското првенство ќе го сменат фудбалот повеќе отколку што изгледа. Сега се гледа дека не се менува само играта на теренот, туку и начинот на кој публиката ќе смее да постои околу неа.
ФИФА има право да мисли на безбедноста. Но фудбалот има обврска да не го изгуби човекот поради системот. Ако Мундијалот сака да биде празник, тогаш редот не смее да стане ладна дисциплина, а грижата за навивачот не смее да почнува дури откако ќе ја остави својата вода пред влезот.
