Министерството за образование и наука денеска го промовираше јавниот портал „е-Наука“, замислен како единствен национален електронски регистар на истражувачи и научно-истражувачки организации во Македонија. Во моментот на проверката на платформата се регистрирани 229 истражувачи и 216 организации, а нивните профили и области на работа се јавно пребарливи преку порталот „е-Наука“.
Новата платформа треба да собере на едно место информации што досега беа расфрлани низ факултетски страници, институционални биографии, научни бази и лични профили. За истражувачите може да се прикажуваат формалното образование, вработувањето, научното звање, институцијата во која работат, научното поле, како и показатели поврзани со нивната научна продукција.
Научната работа станува полесно видлива и пребарлива
Еден од поважните елементи на „е-Наука“ е поврзувањето со меѓународните системи за следење на научната продукција. Платформата користи податоци поврзани со Web of Science, Scopus и Google Scholar, преку кои можат да се следат објавени резултати, цитираност и h-индекс.
Министерката за образование и наука Весна Јаневска на промоцијата ги повика истражувачите од државните и приватните универзитети, високообразовните и научните установи, институтите и МАНУ да се приклучат кон регистарот. Повикот се однесува и на самостојните истражувачи што работат во Македонија, како и на истражувачите со македонско потекло кои работат на странски универзитети.
Токму обемот на регистарот ќе биде еден од клучните показатели за неговата практична вредност. Бројката од 229 профили е почетна состојба, а национална база на истражувачкиот потенцијал добива вистинска тежина кога во неа редовно се внесуваат и ажурираат податоците за истражувачите од различни институции и научни области.
Порталот треба да ја доближи науката и до компаниите
„е-Наука“ не е замислена само како место за пребарување биографии и библиографии. МОН ја претставува и како алатка преку која компаниите ќе можат полесно да пронајдат истражувачи според областа во која работат. Напредното пребарување треба да овозможи бизнис-секторот да идентификува експерти со кои би можел да развива истражувачки, развојни или иновативни проекти.
Тоа е веројатно и најинтересниот дел од концептот. Во мала научна средина проблемот често не е само дали постои знаење, туку дали оние на кои тоа знаење им е потребно воопшто знаат каде да го побараат. Јавен и добро одржуван регистар може да ја намали таа дистанца – меѓу лабораторијата и компанијата, меѓу истражувачот и институцијата, меѓу домашниот проект и меѓународниот партнер.
Истата логика се однесува и на јавните институции, агенциите и фондовите. Со пребарлив преглед на истражувачките области и расположливиот кадар, тие добиваат подобра слика за националниот научен капацитет и полесен пристап до луѓе со специфична експертиза.
Отворена врата кон меѓународни проекти и научни мрежи
Порталот е јавно достапен и за странски универзитети, истражувачки конзорциуми и центри за истражување и развој. Намерата е македонските истражувачи да станат полесно видливи при барање партнери за меѓународни проекти, апликации за грантови, заеднички истражувања и коавторства.
Паралелно со промоцијата на платформата, МОН објави и податоци за финансирањето на науката. Според информациите презентирани од Јаневска, за научно-истражувачка дејност во 2024. година биле издвоени 380 милиони денари, во 2025. година 680 милиони, додека буџетот за 2026. година изнесува 773 милиони денари. Во тек се и научно-истражувачки проекти од национален интерес со вредност поголема од 370 милиони денари, а за кадарот на факултетите и научните установи е обезбеден пристап до Web of Science и Scopus.
Дигиталниот регистар сам по себе нема да ги реши долгогодишните прашања на научната политика, финансирањето или примената на истражувањата. Може, сепак, да реши еден многу конкретен проблем – македонската научна работа, институциите и луѓето што ја создаваат да бидат полесно пронајдени. Следниот тест за „е-Наука“ ќе биде дали платформата ќе се развива како жива и редовно ажурирана инфраструктура, наместо да остане само каталог пуштен во употреба.
