Има луѓе по чија средба се чувствуваме полесни. Не затоа што ни го решиле животот, туку затоа што не ни го потемниле. Има и такви кои во просторијата внесуваат тежина пред да кажат збор. Не мора да бидат лоши, ниту намерно сурови. Доволно е постојано да живеат во жалба, страв, завист, цинизам или туѓа вина, па нивното расположение со време да стане клима во која и ние почнуваме да дишеме.

Затоа реченицата „дружи се со позитивни луѓе“ не е евтина мотивациска парола. Таа е едно од најпрактичните правила на внатрешна хигиена. Човекот не се гради само од книгите што ги чита, од работата што ја работи и од одлуките што ги носи. Се гради и од гласовите што редовно ги пушта во себе. Од разговорите што го смируваат или го распарчуваат. Од луѓето пред кои може да биде свој, и од оние пред кои мора постојано да се брани.

Позитивноста не е насмевка на сила

Позитивниот човек не е оној што постојано се смее, ниту оној што одбива да ја види болката. Таквата насмевка, ако е насилена, брзо станува маска. Вистински позитивен човек е оној што не го негира мракот, но не му дозволува да биде единствениот јазик на животот. Тој знае дека има порази, болести, неправди, разочарувања и денови во кои човекот едвај се држи. Но знае и дека од тоа не мора да се прави култ.

Позитивноста е способност да се зачува мерата. Да се каже: тешко е, ама не е крај. Да се признае: боли, ама не мора да ме претвори во горчлив човек. Да се погледне стварноста без украсување, но и без самоуништувачко уживање во неа. Тоа е зрелост, не наивност.

Таквите луѓе не те убедуваат дека сè ќе биде добро. Тие те потсетуваат дека и кога не е добро, ти сè уште имаш достоинство, избор, чекор, збор, можност. Не те хранат со илузии, туку со присуство. А присуството, кога е чисто, понекогаш лекува повеќе од најпаметниот совет.

Со кого седиш, таков разговор почнуваш да водиш и во себе

Друштвото не е само надворешна околност. Тоа со време станува внатрешен глас. Ако постојано си меѓу луѓе кои се исмеваат со секој обид, ќе почнеш да се срамиш од сопствената надеж. Ако си меѓу луѓе што во секоја туѓа радост гледаат закана, ќе почнеш и сам да ја мериш среќата како натпревар. Ако си меѓу луѓе што секој разговор го претвораат во црна хроника на животот, ќе заборавиш дека светот има и прозорци, не само ѕидови.

Не е случајно што човек по некои средби сака да работи, да создава, да се среди, да се исправи. По други средби, пак, сака само да молчи, да се повлече, да се сомнева во себе. Тоа не е слабост. Тоа е знак дека сме пропустливи суштества. Ние примаме тон, поглед, енергија, реченица, сомнеж. Дури и кога мислиме дека сме недопрени, нешто од другиот веќе се населило во нас.

Во еден поширок човечки контекст тоа е истата потреба за внатрешно засолниште за која Panoptikum пишува и во есејот „Интимниот свет – тивка соба во која стануваме свои“. Човекот мора да има простор во кој ќе се врати кај себе. Но мора внимателно да избере и кој има право да влегува таму.

Не секој што е тежок е токсичен, но не секоја тежина треба да ја носиш

Треба да се биде внимателен со лесни етикети. Не секој изморен човек е негативен. Не секој што се жали е товар. Не секој што минува низ лош период треба да биде отсечен од нашиот живот. Пријателството не е клуб на расположени луѓе, ниту стерилна зона во која нема болка.

Но постои разлика меѓу човек кој страда и човек кој од својата огорченост направил начин на владеење со другите. Првиот бара рака. Вториот бара публика. Првиот и кога е скршен сè уште има благодарност за твоето присуство. Вториот ја троши твојата сила, а потоа те обвинува дека немаш доволно.

Тука започнува зрелата селекција. Не како презир кон другите, туку како одговорност кон себе. Не мора да бидеш достапен за секоја драма. Не мора да ја спасуваш секоја душа што одбива да учествува во сопственото спасување. Не мора да бидеш морално виновен затоа што сакаш мир.

Позитивните луѓе не те прават зависен од нив

Еден од најубавите знаци дека си во добро друштво е тоа што по средбата не се чувствуваш помал, туку посвој. Позитивните луѓе не те врзуваат со чувство на долг. Не ти ја присвојуваат радоста. Не се натпреваруваат со твојот напредок. Не ти велат, скриено или отворено, дека мора да бидеш помал за тие да се чувствуваат поголеми.

Тие знаат да се израдуваат. А тоа е ретка и голема човечка способност. Многумина умеат да сочувствуваат со туѓата мака, но не секој умее да ја поднесе туѓата радост без да ја намали. Позитивниот човек има доволно внатрешен простор за твојата победа. Не ја доживува како пораз на сопствениот живот.

Во такво друштво човек расте без да мора постојано да се објаснува. Таму добиваш охрабрување што не звучи како наредба, критика што не понижува, шега што не ранува, тишина што не казнува. Тоа не се мали нешта. Од нив се прави секојдневната духовна архитектура на човекот.

Изборот на луѓе е избор на животна атмосфера

Можеби најголемата заблуда е дека друштвото е случајност. Не е секогаш. Во детството не бираме многу. Во младоста често се приклучуваме за да не останеме сами. Но зрелоста почнува кога ќе сфатиме дека блискоста не е должност, туку доверба. Не секој познаник мора да стане пријател. Не секоја стара врска мора да продолжи ако одамна престанала да биде жива.

Дружи се со луѓе кои не се потсмеваат на твојата желба да бидеш подобар. Со луѓе кои не те враќаат во старата верзија на себе само затоа што таму им било поудобно. Со луѓе кои можат да разговараат, а не само да судат. Со луѓе кои знаат дека силата не е во тоа секогаш да победиш, туку понекогаш да не се расипеш.

Таквата средина не се наоѓа лесно. Понекогаш се создава полека, со години. Понекогаш почнува со еден човек. Понекогаш со одлука да се оддалечиш од оној што постојано те враќа во немир. Но вреди, затоа што човекот што живее меѓу здрави гласови полесно го препознава и сопствениот здрав глас.

Внатрешниот мир не е себичност

Во култура која често ја меша добрината со саможртвување, човек лесно се чувствува виновен кога поставува граница. Како да мора да дозволи да биде исцрпен за да докаже дека е добар. Како да мора да биде постојано достапен за туѓата вознемиреност, туѓата завист, туѓата недооформена лутина.

Но внатрешниот мир не е себичност. Тој е услов да останеме човечни. Човек што постојано е изложен на цинизам, агресија и емоционална уцена, со време или се повлекува, или станува сличен на она од што се брани. Затоа изборот на позитивни луѓе не е бегство од стварноста, туку заштита на она во нас што сè уште сака да верува, да создава, да сака и да се радува.

Во оваа смисла, темата се допира и со поширокото прашање за современиот човек, стравот, заедницата и смислата, присутно во Panoptikum текстови како есејот за Франц Кафка и кафкијанскиот свет. Човекот не живее само под системи, туку и под атмосфери. Некои се институционални, некои семејни, некои пријателски. Сите оставаат трага.

Дружбата како тивко воспитување на душата

На крајот, човекот не избира само со кого ќе пие кафе, ќе разговара или ќе помине попладне. Избира кој ќе има пристап до неговата надеж. Избира пред кого ќе ја покаже ранливоста. Избира кој ќе биде сведок на неговото растење, падови, обиди и враќања.

Затоа дружи се со позитивни луѓе. Не со совршени. Затоа што такви нема. Не со весели по секоја цена. Затоа што тоа брзо се претвора во замор. Дружи се со луѓе што не ја трујат надежта. Со луѓе што имаат чест во зборот, топлина во присуството и мерка во критиката. Со луѓе што не го прават животот лесен, туку поднослив, достоинствен и понекогаш убав токму затоа што се таму.

Таквите луѓе се ретки. Затоа не се трошат. Се препознаваат, се чуваат и се возвраќа со истата светлина.