Дигиталниот смајли составен од две точки, цртичка и заграда денес изгледа како нешто што отсекогаш постоело. На 19 септември 1982 година, сепак, овие три знаци добиле сосема нова задача. Требало да му објаснат на читателот дека напишаното е шега и дека нема потреба да започнува расправија.
Точно во 11:44 часот, професорот по компјутерски науки Скот Фалман објавил кратка порака на електронската огласна табла на Универзитетот Карнеги Мелон. Во неа предложил шеговитите пораки да се означуваат со `:-)`, а читателите да ја гледаат комбинацијата странично.
Во истиот запис го предложил и спротивниот знак `:-(` за пораките што не се шега. Со само неколку притискања на тастатурата, Фалман создал практично решение за проблем што до денес не сме го надминале целосно – како во напишан текст да се пренесат тонот, иронијата и изразот на лицето.
И во 1982 година луѓето погрешно се разбирале на интернет
Интернетот во 1982 година не бил просторот што го познаваме денес. Немало социјални мрежи, мобилни апликации, фотографии во секоја порака ниту анимирани лица што плачат од смеа. Но веќе постоеле компјутерски мрежи и електронски огласни табли на кои научници, професори и студенти разговарале, поставувале прашања и разменувале информации.
На Универзитетот Карнеги Мелон овие системи биле познати како „bboards“ и претставувале рани претходници на интернет-форумите. На нив се објавувале известувања за предавања, научни дискусии, пронајдени предмети, проблеми на кампусот и, се разбира, шеги.
Проблемот се појавувал кога некој ќе напишел иронична или саркастична порака, а дел од читателите ќе ја сфателе сериозно. Без човечки глас, насмевка или израз на лицето, текстот лесно можел да звучи навредливо, вознемирувачки или целосно погрешно.
Следувале долги одговори, расправии и она што денес го нарекуваме „војна во коментари“. Технологијата била поедноставна, но однесувањето на луѓето очигледно не било многу различно.
Шегата за лифтот што била сфатена како вистинска опасност
Непосредната причина за дискусијата од која се родил смајлито била низа пораки за хипотетички физички експеримент во лифт. Учесниците разговарале што би се случило со запалена свеќа, жива и птици доколку се скине кабелот и лифтот почне слободно да паѓа.
Во еден момент некој објавил лажно предупредување дека поради неодамнешен експеримент еден од лифтовите бил загаден со жива и претрпел мало оштетување од пожар. Пораката била замислена како шега, но дел од корисниците ја сфатиле како вистинско безбедносно известување.
Недоразбирањето поттикнало предлози шеговитите пораки да се означуваат со ѕвездичка, процент, амперсанд или друга договорена ознака. Расправата станувала сè покомплицирана, додека Фалман не понудил нешто едноставно, визуелно и лесно препознатливо.
Во оригиналната порака зачувана од Carnegie Mellon University, тој предложил комбинацијата `:-)` да служи како ознака за шега и додал кратко упатство – да се прочита странично.
Потоа, со иронија што денес звучи мошне познато, забележал дека можеби би било поекономично да се означуваат пораките што не се шеги, со оглед на тогашните трендови. За нив го предложил знакот `:-(`.
Не бил првото насмеано лице, но бил пресвртница
Тврдењето дека Скот Фалман го измислил првиот смајли во историјата не е сосема точно. Насмеани лица биле цртани и користени многу порано, а постојат и постари примери на знаци од интерпункцијата распоредени така што наликуваат на човечко лице.
Жолтото кружно лице со две очи и насмевка станало препознатлив дел од популарната култура уште во шеесеттите и седумдесеттите години на XX век. Типографски лица се појавувале и во печатени текстови многу пред компјутерските мрежи.
Она по што предлогот на Фалман е историски значаен е неговата јасна и документирана намена. Тој не го употребил `:-)` само како украс, туку предложил договорен систем за означување на тонот во дигиталната комуникација. Неговиот запис е најпознатиот документиран пример од кој може да се следи ширењето на страничниот дигитален емотикон низ компјутерските мрежи.
И самиот Фалман внимателно се опишува како еден од пронаоѓачите на страничното смајли, а не како човекот што прв во историјата составил лице од печатни знаци. Во неговото објаснување за потеклото и ширењето на смајлито тој признава дека слични идеи можеби постоеле и порано, но дека неговиот предлог брзо се проширил од Карнеги Мелон кон други универзитети и истражувачки центри.
Пораката била изгубена цели две децении
Кога ја напишал пораката, Фалман не ја зачувал како документ од историско значење. Немал причина да претпостави дека трите знаци ќе станат дел од секојдневната комуникација на милиони луѓе. Пораката постепено исчезнала во старите компјутерски архиви и долго време се сметала за изгубена.
Во 2002 година започнала потрага што самиот универзитет подоцна ја опишал како дигитална археологија. Истражувачите морале да откријат во која датотека можела да биде зачувана дискусијата, да ги лоцираат старите резервни ленти и да најдат исправен уред способен да ги прочита.
Џеф Берд, со помош на поголем тим од Универзитетот Карнеги Мелон, успеал да ја пронајде пораката на резервна лента од 1982 година. Таа била обновена на 10 септември 2002 година, речиси дваесет години по нејзиното објавување.
Со тоа бил утврден и точниот момент: 19 септември 1982 година во 11:44 часот. Архивата го зачувала не само предлогот на Фалман, туку и целата дискусија што му претходела, заедно со шегите, погрешните толкувања и другите предложени знаци.
Од емотикон до emoji
Иако денес често ги употребуваме како исти поими, емотиконот и emoji не се сосема иста работа. Емотиконот е лице или израз создаден од обични знаци на тастатурата, како `:-)`, `:-(` или `;-)`. Зборот е создаден од спојувањето на англиските зборови за емоција и икона.
Emoji, пак, се вистински графички симболи кодирани како посебни знаци. Тие почнале да се развиваат во Јапонија во деведесеттите години, а подоцна станале дел од стандардот Unicode, благодарение на кој истите симболи можат да се прикажуваат на различни уреди и оперативни системи. Нивниот развој и стандардизација денес ги координира Unicode Consortium.
Затоа `:-)` не е emoji во денешната смисла, туку негов духовен и комуникациски претходник. Тој ја вовел идејата дека во дигиталниот текст можеме да додадеме мала визуелна ознака што го менува начинот на кој треба да се прочита реченицата.
Три знаци против вечниот проблем на пишаниот збор
Од денешна перспектива, дигиталниот смајли изгледа примитивно. Мора да ја навалиме главата за да го видиме лицето, нема боја, не се движи и не покажува многу нијанси. Но неговата едноставност била токму неговата сила. Можел да се напише на секој компјутерски терминал и да се пренесе без дополнителна слика или посебен софтвер.
За кратко време се појавиле десетици нови комбинации – намигнување, изненадување, лутина, збунетост, лице со очила или отворена уста. Од две основни лица се развил цел мал визуелен речник.
Денес имаме илјадници emoji-симболи, а дигиталните платформи понекогаш автоматски го претвораат `:-)` во графичко лице. Самиот Фалман не е особено воодушевен од тоа. Според него, претворањето на знаците во готова слика одзема дел од духовитоста на оригиналот.
Но суштината останала иста. Кога зборовите не се доволни, додаваме лице. Кога се плашиме дека иронијата ќе биде погрешно разбрана, ставаме насмевка. И кога сакаме студениот екран да звучи малку почовечки, повторно посегнуваме по идејата што еден професор ја напишал во 11:44 часот, не претпоставувајќи дека со три знаци создава глобален јазик.
