Мачката паѓа од високо, исчезнува со денови, се провлекува низ место низ кое изгледа невозможно да помине и повторно се појавува пред вратата како ништо да не се случило. Не е чудно што човекот, набљудувајќи го ова животно со векови, му припишал повеќе од еден живот. Прашањето е само зошто токму девет – и колку вистина има зад приказната што одамна ја надминала границата меѓу суеверие и културна метафора.
Се разбира, мачката има еден живот. Како и секое друго живо суштество, таа е ранлива, може да се разболи, да се повреди и да угине. Деветте животи никогаш не биле биолошки факт. Но легендата не настанала без причина. Таа е еден од оние митови во кои човечката фантазија само го преувеличила она што природата навистина го создала.
Зошто мачките толку често се извлекуваат од опасност?
Мачките имаат исклучително развиено чувство за рамнотежа, подвижно тело и рефлекси што им овозможуваат за дел од секундата да ја приспособат положбата во воздухот. Познатиот рефлекс на исправување им помага при пад да го свртат телото така што нозете ќе бидат насочени кон подлогата. Нивниот скелет е еластичен, телото релативно лесно, а нозете можат да апсорбираат дел од силата при ударот.
Сето тоа понекогаш им овозможува да преживеат ситуации што кај друго животно би завршиле многу потешко. Токму тука, веројатно, почнува магијата.
За човек што не ја познавал анатомијата на мачката, нејзината способност да падне, да стане и да продолжи да оди морала да изгледа речиси натприродно. Уште повеќе затоа што мачката е животно што често живее на границата меѓу видливото и скриеното. Таа се движи тивко, добро се снаоѓа при слаба светлина, се искачува таму каде што човекот не може и со часови може да исчезне од нашето видно поле. Во старите култури, таквите особини лесно станувале основа за симболика.
Зошто токму девет животи?
Бројот девет одамна има посебно место во човечката имагинација. Во различни традиции тој се појавува како број на полнота, завршување или натприродна моќ. Три помножено со три – број што и самиот често добивал симболично значење – создавал уште посилна слика. Кога необичната издржливост на мачката се споила со симболиката на деветката, приказната добила форма што лесно се памети и уште полесно се пренесува.
Сепак, ни бројот не е ист насекаде. Во некои култури се зборува за седум животи, а во други за шест. Тоа е добар потсетник дека овде не станува збор за некакво древно „знаење“ за мачките, туку за фолклор што се менувал заедно со јазикот и средината. Она што останало исто е основната идеја: мачката е необично способна да се извлече од опасност.
Митот има и своја опасна страна
Кога ќе видиме мачка што преживеала спектакуларен пад, ја паметиме приказната. Мачката што не преживеала не станува легенда. Човечкиот ум природно ги издвојува необичните случаи и од нив создава правило. Така се раѓа впечатокот дека мачките речиси секогаш се спасуваат. Во реалноста, нивната извонредна агилност не ги прави неуништливи.
Токму митот за деветте животи понекогаш може да биде и опасен ако го сфатиме премногу буквално. Мачка што паѓа од прозорец или балкон може да добие сериозни повреди, дури и кога однадвор изгледа добро. Затоа способноста на мачката да преживее не треба да се претвори во причина да ја потцениме опасноста.
Од биологија до симбол на преживувањето
Приказната за деветте животи опстанала затоа што зборува за нешто повеќе од физиологија. Во неа има восхит од суштество што секогаш изгледа како да има резервен излез. Мачката е внимателна, но љубопитна; независна, а сепак способна силно да се врзе за човекот; мирна со часови, а потоа во миг подготвена за движење.
Таа може да изгледа кревко додека спие на перница, а веќе следниот момент да се искачи на ѕид, дрво или покрив со самоувереност што тешко ја поврзуваме со нејзината големина. Можеби затоа мачката толку лесно станала симбол на преживувањето – не на бесмртноста, туку на способноста повторно да се стане.
Таа особина е доволно човечка за да ја препознаеме и кај себе. И ние зборуваме за „втора шанса“, за нов почеток, за луѓе што се вратиле откако сите ги отпишале. Деветте животи на мачката затоа функционираат и како метафора за отпорноста – за чудната способност на живото суштество да се приспособи, да преживее и да продолжи понатаму.
Науката ни кажува дека мачката нема девет животи. Таа има брзи рефлекси, извонредна рамнотежа, флексибилно тело и инстинкти усовршувани низ еволуцијата. Но митот додава нешто што сувиот биолошки опис не може целосно да го долови: човечкиот восхит пред нејзината способност постојано да изгледа како да го надмудри ризикот.
Не веруваме навистина дека мачката умира девет пати. Веруваме во нешто посуптилно – дека пред нас стои животно кое, почесто отколку што очекуваме, успева повторно да се исправи на нозе. А понекогаш е потребно токму тоа за да се роди легенда.
