Ако застанете под неговата крошна, многу лесно ќе се убедите дека се наоѓате во мала шума. На сите страни има дебели стебла, гранки се спуштаат кон земјата, од земјата повторно излегуваат нови стебла, а над главата речиси непрекинато се протега зелена крошна. Само што најголемиот дел од она што го гледате не е шума од повеќе дрвја.
Тоа е едно огромно дрво индиски орев.
Cajueiro de Pirangi расте во Pirangi do Norte, во општината Parnamirim во бразилската сојузна држава Rio Grande do Norte. Guinness World Records го признава како најголемото дрво индиски орев во светот и му наведува површина од приближно 8.500 квадратни метри, додека неговите гранки се протегаат и до околу 50 метри од првобитното стебло. Тоа е површина поголема од еден фудбалски терен и приближно еднаква на просторот што би го зафатиле околу 70 обични дрвја индиски орев.
Од воздух изгледа како густа зелена дамка што зазела цел градски блок. Однатре, пак, границата меѓу „гранка“, „корен“ и „ново стебло“ речиси исчезнува. И токму тука започнува необичната биологија на ова растение.
Гранките не застануваат кога ќе ја допрат земјата
Кај обично дрво очекуваме стеблото да расте нагоре, гранките да се шират од него, а корените да останат под земјата. Кај Pirangi приказната е многу покомплицирана. Големите странични гранки се издолжуваат, со сопствената тежина постепено се виткаат надолу и на крајот ја допираат почвата.
И наместо таму да заврши нивниот раст, дел од нив пуштаат нови корени.
Кога гранката ќе се вкорени, таа добива дополнителна потпора и сопствен пристап до вода и хранливи материи. Потоа од тој дел повторно продолжуваат нови гранки. Процесот може да се повторува, па дрвото постепено се шири хоризонтално, создавајќи нови точки што изгледаат како независни стебла.
Бразилската земјоделска истражувачка корпорација Embrapa го опишува овој процес како mergulhia – природна форма на вегетативно размножување при која гранка што го допира тлото пушта корени. Embrapa нагласува дека ваквото однесување може да се сретне и кај други стари дрвја индиски орев, но кај Pirangi се случило во исклучително големи размери.
Генетска аномалија или екстремен пример на природно однесување?
Популарната приказна најчесто вели дека дрвото станало огромно поради ретка генетска мутација. Guinness World Records ја пренесува токму оваа верзија: четири од петте главни гранки покажуваат необично однесување, повторно се вкоренуваат кога ќе ја допрат земјата и така создаваат секундарни стебла што се генетски продолженија на матичното растение.
Но научно е попрецизно да не ја сведеме целата приказна само на зборот „мутација“. Embrapa наведува дека вкоренувањето на ниските гранки е природен механизам што може да се појави кај старите дрвја индиски орев. Она што е исклучително кај Pirangi е интензитетот и повторувањето на процесот, благодарение на што едно растение со текот на времето освоило огромна површина.
Затоа однатре изгледа како да има десетици дрвја. Во суштина, тие се поврзани делови на истиот вегетативен организам, иако одделни вкоренети делови би можеле да преживеат и ако врската со матичната гранка биде прекината.
Една гранка одбила да ја следи семејната традиција
Меѓу главните гранки постои и еден локален куриозитет. Guinness наведува дека од петте главни гранки само една се однесувала „нормално“ – кога се спуштила до земјата не продолжила да се вкоренува и да создава нови продолженија.
Локалните жители ѝ дале прекар „Salário mínimo“ – „минимална плата“, шега дека, за разлика од останатите, не се шири и не расте доволно.
Тоа е мал локален хумор вграден во дрво што одамна станало дел од идентитетот на регионот.
Кој го посадил?
Најпознатата локална приказна го сместува почетокот во 1888 година. Според неа, дрвото го посадил рибарот Luís Inácio de Oliveira. Верзијата ја пренесуваат и Guinness World Records и локалните власти во Parnamirim, но формулацијата е важна: станува збор за историско предание, а не за ботанички документиран момент на садење.
Локалната традиција дополнително раскажува дека Oliveira доживеал 93 години и починал под сенката на дрвото што го посадил. И ова се пренесува со генерации како дел од приказната на Pirangi, но не треба да го претвораме во факт со ист степен на сигурност како современото мерење на површината.
Ако годината 1888 е точна, денес дрвото има околу 138 години. Guinness затоа претпазливо го опишува како растение старо повеќе од еден век, наместо да му дава апсолутно потврдена возраст.
Од едно дрво може да се соберат десетици илјади индиски ореви
Големината не е само визуелна. Дрвото и понатаму активно раѓа. Податоците на општината Parnamirim наведуваат дека во добра сезона може да произведе околу 70.000 до 80.000 индиски ореви, со вкупна маса од приближно 2,5 тони.
А тука се крие уште една ботаничка занимливост. Она што го гледаме како жолта или црвена месеста структура всушност ботанички не е вистинскиот плод. Тоа е задебелена дршка, односно псевдоплод. Вистинскиот плод е малата бубрежеста структура прикачена на неговиот крај, во која се наоѓа јатката индиски орев што ја јадеме.
Во бразилската кујна месестиот дел не се фрла. Од него се прават сокови, слатки, сирупи и локални пијалаци, а индискиот орев е важна земјоделска култура во североисточниот дел на земјата.
Дрвото продолжило да расте сè додека не се судрило со градот
За растение кое никој не го ограничува, просторот е едноставно можност за уште раст. За градот околу него работите се покомплицирани.
Како што крошната на Pirangi се ширела, почнала да се приближува до околните улици и инфраструктура. Guinness забележува дека одржувањето со години било предмет на локални расправи: дали гранките треба да се сечат за да не го попречат сообраќајот или на дрвото треба да му се дозволи да продолжи природно да ја освојува околината.
Во еден период гранките веќе навлегувале во просторот на неколку улици. Наместо едноставно да ги отсечат, локалните власти инвестирале и во системи за потпирање и подигнување на дел од нив за истовремено да го заштитат растението и да го ослободат сообраќајот.
Така едно дрво создаде многу современ урбанистички проблем: што правите кога природен споменик не ја почитува линијата на парцелата?
Дали навистина е најголемото дрво индиски орев во светот?
Тука приказната станува уште поинтересна. Ако прашањето го поставиме на Guinness World Records, одговорот е јасен: да. Нивниот актуелен запис го води Cajueiro de Pirangi како светски рекордер со површина од околу 8.500 m².
Но околу 700 километри подалеку, во соседната бразилска држава Пијауи, расте друг гигант – Cajueiro-Rei во општината Cajueiro da Praia. Официјалните туристички материјали на Пијауи наведуваат дека ова дрво зафаќа 8.810 m², односно според тие мерења околу 310 квадратни метри повеќе од Guinness-бројката за Pirangi.
Државните документи на Пијауи се повикуваат и на истражување на Embrapa Meio-Norte според кое Cajueiro-Rei го надминал својот познат конкурент од Rio Grande do Norte.
Затоа денес постојат два различни одговори зависно од тоа што точно прашуваме. Cajueiro de Pirangi е официјално признатиот Guinness-рекордер. Но ако ги споредуваме поновите локални мерења на крошната, Пијауи има сериозен кандидат што тврди дека е поголем.
Тоа не ја прави приказната за Pirangi помалку фасцинантна. Напротив – Бразил очигледно има не едно, туку најмалку две дрвја индиски орев што се однесуваат повеќе како мали шуми.
Можете буквално да шетате под едно единствено дрво
Cajueiro de Pirangi одамна е туристичка знаменитост. Во просторот под крошната постојат патеки по кои посетителите можат да се движат меѓу испреплетените гранки и секундарните стебла, а од видиковец се гледа вистинскиот размер на крошната. Дури од повисока перспектива станува јасно дека зеленилото што на земја изгледа како шума всушност формира една огромна поврзана целина.
Дрвото се наоѓа во Pirangi do Norte, крај атлантскиот брег на Rio Grande do Norte, во туристичкиот регион јужно од Natal. Општината Parnamirim го вбројува меѓу главните природни знаменитости на регионот и со години го промовира како еден од симболите на локалниот туризам.
Ако се посети во периодот на зреење, искуството добива уште една димензија – над патеките не се протега само необична архитектура од гранки и корени, туку дрво што истовремено носи илјадници индиски ореви.
Тоа е едно дрво – но каде всушност завршува?
Можеби најинтересното кај Pirangi не е рекордот, туку тоа што нè тера повторно да размислиме што воопшто подразбираме под „едно дрво“.
Навикнати сме дрвото да има еден јасен централен ствол, една крошна и коренов систем што не го гледаме. Кај Cajueiro de Pirangi архитектурата е сосема поинаква. Гранката станува корен, вкоренетата гранка станува нова потпора, од неа тргнуваат други гранки, а целиот организам постепено се повторува самиот себеси низ просторот.
Тешко е со поглед да утврдите каде е „главното“ дрво, а каде почнува неговото продолжение. Биолошки, токму тоа е поентата – продолжението е дрвото.
Од еден организам се создава архитектура што на човекот му изгледа како многу организми. А ако не го ограничат улиците, оградите и човечката инфраструктура, процесот нема очигледна причина едноставно да запре.
Можеби затоа најголемото дрво индиски орев во Бразил остава толку необичен впечаток. Не е импресивно затоа што оди високо кон небото, како секвоја. Неговата стратегија е сосема спротивна.
Тоа го освојува светот настрана.
