Бугарија повторно се најде под засилен фискален надзор на Брисел откако Европската комисија оцени дека земјата не го исполнува критериумот за буџетски дефицит. Ова не е само техничка забелешка во европски извештај, туку сигнал дека Софија ќе мора да покаже дали може да ја задржи буџетската дисциплина во момент кога е веќе дел од еврозоната.
Според прегледот на Европската комисија за постапките за прекумерен дефицит, на 6. јуни 2026. година е усвоен извештај според член 126(3) од Договорот за функционирање на ЕУ за Бугарија, Германија, Естонија, Латвија и Словенија. Целта е да се оцени дали овие земји го почитуваат дефицитниот критериум на Унијата.
Кога дефицитот станува политички проблем
Фискалното правило е јасно: буџетскиот дефицит не треба да надмине 3% од БДП. Кај Бугарија, според податоците што ги цитираат европските институции, дефицитот во 2025. година достигнал 3,5% од БДП, по 3,0% во 2024. година. Тоа ја турка земјата над дозволениот праг и ја отвора вратата за постапка што, ако не се коригира навреме, може да има и финансиски последици.
Во податоците на Евростат за јавниот дефицит и јавниот долг се наведува дека во 2025. година дефицитот во ЕУ останал на 3,1% од БДП, додека јавниот долг на Унијата се зголемил од 80,7% на 81,7% од БДП. Бугарија, пак, и покрај релативно нискиот јавен долг, веќе не може да се потпре само на тој аргумент: европската рамка гледа и на динамиката на трошоците, на трајноста на дефицитот и на способноста државата да покаже корекција.
Софија има низок долг, но висок притисок
Бугарскиот јавен долг сè уште е меѓу најниските во ЕУ. Националниот статистички институт на Бугарија објави дека на крајот на 2025. година долгот изнесувал 29,9% од БДП, што е далеку под европската референтна граница од 60%. Но проблемот е во другата страна на равенката: трошоците растат, дефицитот се продлабочува, а Брисел очекува јасна траекторија за враќање под 3%.
Во извештаите што ги пренесе бугарската агенција БТА, Европската комисија проценува дека бугарскиот дефицит може да се искачи на 4,1% од БДП во 2026. година и на 4,3% во 2027. година, доколку не се преземат дополнителни мерки. Дел од притисокот доаѓа од зголемените јавни расходи, платите, пензиските и социјалните обврски, како и од одбранбените трошоци.
Постапката не значи веднаш казна, но значи контрола
Постапката за прекумерен дефицит не е автоматска казна. Таа е механизам со кој ЕУ најпрво бара план, рокови и мерки за корекција. Ако државата не покаже ефективна акција, Советот на ЕУ може да оди кон санкции. За членки на еврозоната, според објаснувањето на Советот на ЕУ, казната може да достигне до 0,05% од БДП од претходната година и да се повторува на секои шест месеци додека не се преземат ефективни мерки.
Токму тука е политичката тежина на случајот. Бугарија влезе во еврозоната на 1. јануари 2026. година, а веќе се соочува со потреба да докаже дека членството во монетарниот клуб не е само валутна промена, туку и обврска за постабилна буџетска култура. За Софија ова е тест на кредибилитетот. За Брисел тест на тоа дали новите фискални правила ќе важат и кога станува збор за земја со низок долг, но со дефицит што излегува од контрола.
Порака и за регионот
За Балканот случајот со Бугарија има поширока порака. Европската интеграција често се чита низ политички услови, дипломатски блокади и идентитетски спорови, но Унијата функционира и како дисциплински економски систем. Таму бројките не се споредна табела, туку дел од политичката доверба.
Затоа оваа постапка не треба да се чита само како проблем на Софија. Таа покажува дека членството во ЕУ и еврозоната не ја укинува одговорноста, туку ја прави повидлива. Кога буџетот почнува да се шири побрзо од можностите на државата, европската солидарност многу брзо се претвора во европски надзор.
