БЛАГОСЛОВ ПРИ ПИЕЊЕ ВИНО И РАКИЈА НА СВАДБА
Кога зборот станува дар
Кога на свадба се крене чашата со вино или ракија, не се крева само пијалакот. Се крева збор. И тоа не каков било збор, туку збор што носи намера, надеж и тивка вера дека изговореното ќе најде пат да се оствари. Благословите, тие кратки говорни народни умотворби, отсекогаш биле начин да се каже „сакам добро за тебе“ без патетика и без врева. „Блазе мајка што те роди“, „Среќа да имаш на секој чекор“, „Од небо да ти роси, од земја да ти роди“ – овие реченици не се украс. Тие се суштина.
Од секојдневна желба до уметничка форма
Во духот на народот, благословите со текот на времето се развиле во уметничка, поетска форма. Особено на свадби, слави и празници, тие знаеле да станат долги, римувани, со десетеречки ритам што се памети и се пренесува. Не затоа што некој сакал да покаже умешност, туку затоа што моментот го барал тоа. Свадбата е премин, граница меѓу старо и ново, и таму зборот мора да биде посилен од секојдневниот говор. Токму затоа, овие благослови често се изговараат со чаша во рака – виното и ракијата стануваат сведоци.
За поширокиот контекст на оваа усна традиција, вреди да се погледне поимот усна народна книжевност на Wikipedia (линк преку фразата „усна народна книжевност“), каде што благословите се сместени рамо до рамо со приказните, гатанките и поговорките.
Благослов и таму каде што болката зборува
Интересно е што благословот не исчезнува ниту пред смртта. Дури и при погреб, зборот повторно ја има својата улога: „Бог да го прости покојниот, на живите да им даде живот и здравје“. Тука нема спротивставеност меѓу живот и смрт. Има континуитет. Благословот не е наивна надеж, туку начин човекот да си ја врати рамнотежата пред она што не може да го контролира. Ова верување во силата на зборот, како посредник меѓу човекот и невидливото, е длабоко вкоренето во балканските обредни практики, што може да се проследи и преку материјалите на Етнолошкиот музеј на Македонија (линк преку фразата „етнолошки обреди“).
Архаична вера, современ одек
Основата на благословот лежи во старото верување дека со помош на натприродните сили посаканото може да се исполни. Затоа се благословуваат семејството, почитуваните роднини и пријатели, новородените, младенците, бремените жени. Но она што е особено интересно е што и денес, во сосема обични ситуации, го користиме истиот код. Купуваш нешто и продавачот ти вели „со здравје да се користи“, а ти возвраќаш „да ти се множат парите“. Нема ритуал, нема свеќа, нема музика. А сепак, суштината е иста.
Овој континуитет меѓу старото и новото убаво се гледа во анализите за македонските народни обичаи на порталот makedonija.mk (линк преку фразата „народни обичаи“), каде што благословот се појавува како жива форма, не како музејски експонат.
Кога благословот се смее
Постои и друга страна, онаа што често ја забораваме – хумористичните благослови. Тие не носат злоба, ниту лоша мисла. Се кажуваат со иронија, со намигнување, за да предизвикаат смеа и ведрина. Токму затоа се прифатени. Свадбата не е судница, туку место каде што радоста мора да има простор и да се пошегува. Во тие моменти, благословот не губи на тежина. Напротив, станува поблизок, почовечки.
Благослов при пиење вино и ракија на свадба
Господи Боже, поможи!
Господ да ни поможи,
И си светци небесни,
И денешна света Богородица
Да не крепи надесно
И да не има под рака!
Свети Арангел милостив
И чесен крс да не укрилит!
Свети Илија да ни го чуа
Полето со бериќето,
И свети Дув да ни подуе полето,
За полни да ни сет амбарите,
Полни бочви со вино и ракија!
Да ни е жив домаќин,
Да му е жива домаќинка
И челад што му дал Господ,
Во челад и во стока добрина!
Колку клиње во куќава,
Толку синои у домаќина!
Да му се живи овците,
Трлото да му е полно
со машки јаганца калеши!
Стрижење, молзење,
Јадење и пиење
Од века до века, дај Боже!
Брацка љубов да имаме,
Трешница на душмани,
Да се влечат по газоите,
На мешини по мостоите,
Бели камења да ватат
И назад да се не вратат;
Света земја да појдат
И тамо да останат!
Брацка љубов и добра мисла
Господ да ни даит!
На стари годиње добра старос
И добри дни!
Блаосоите и здрав ми сте!
Откога ќе ја испиет чашата, ќе ја турат, велејќи: „Колку капки останаа во чашава, толку душмани да останат“. Ако се погоди и свадба да имат во куќата, при друзите (горни) зборои ќе се балосоит и вака:
Да ни се живи младенците
И турачите што ни турат
По чесна трпеза вино и ракија!
Арџот и страмот за век!
Годинава венчаваме,
Во година да крстиме
И на помали да исчекаме!
Да сме живи и гостите
Што го веселиме домаќино!
Вакваа радос и веселје
И во нашите куќи,
И на нашата челад!
Да се радуаме и веселиме:
Кој од срце, кој од глаа,
Кој од челад, кој од брат,
Кој од сина и внучиња!
Блаосоите ме и здрав ми сте!
„Ово, ов, ов, ов, што била слатка оваа ракијка што ми ја подаде зетов“, ќе речит пијачот. Друзите гости ќе му одречат со насмет: „Слатка е, побратиме, ја, оти од зет ет подадена, затоа е слатка“.
На прс прикажуаат тие селани што можат да редат ваквие зборои на чашата кога да се пиет на собор или свадба. Секој му се чудит на тој чоек што блаошава вака, како знаит да блаошават толку многу како на книга да гледат.
(Забележал: Марко К. Цепенков)
