Речиси 70 тони небезбедна храна биле уништени во Македонија во првите осум месеци од годинава, додека повеќе од 143 тони различни производи биле запрени на граница или вратени во земјите од кои потекнувале. Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) истовремено најавува построги контроли и повисоки казни за операторите што не ги почитуваат прописите за безбедност на храната. Податоците беа соопштени на 16 октомври, Светскиот ден на храната.
Бројките се големи, но бараат внимателно читање. Не станува збор за повеќе од 200 тони храна што стигнале до потрошувачите и потоа биле повлечени. Дел од производите биле уништени, дел биле сопрени уште при увозот, а дел биле вратени во земјата на потекло. Токму таа разлика е важна за да се разбере како функционира контролата на храната – од границата до продажното место.
За осум месеци 74.838 инспекциски надзори
Според податоците што ги соопшти директорот на АХВ, Оливер Миланов, од јануари до август годинава биле спроведени 74.838 инспекциски надзори. Во истиот период биле уништени 69.776 килограми небезбедна храна од домашниот промет и од увоз.
Освен тоа, бил забранет увоз на 21.105 килограми храна од неживотинско потекло, додека во земјите од кои пристигнале биле вратени пратки со 122.602 килограми производи од животинско потекло. Тоа значи дека повеќе од 143 тони производи не го продолжиле патот кон македонскиот пазар.
Еден од позначајните случаи годинава бил спречениот увоз на 27,5 тони УХТ-млеко од Косово, кај кое лабораториските испитувања покажале присуство на афлатоксин над дозволените граници. Според објавените информации, млекото било наменето за продажба во синџир маркети, а потоа било уништено под инспекциски надзор. Во јуни АХВ соопшти и дека бил спречен увоз на 23.685 килограми замрзнато пилешко месо од Бразил поради непочитување на важечката забрана поврзана со заштитата од високопатогена авијарна инфлуенса. Според АХВ, пратката била одбиена на граница.
Контролите не завршуваат на граница
Ризикот сепак не доаѓа само од увозната храна. На 15 октомври, при вонредна контрола на зелениот пазар во скопската населба Ченто, АХВ, Комуналната инспекција на Град Скопје и Државниот пазарен инспекторат запленија околу два тона небезбедна храна. АХВ соопшти дека производите се продавале во услови што не ги исполнувале прописите за безбедно складирање и промет.
Следниот ден директорот Миланов информираше дека при новите вонредни контроли биле одземени уште шест тони, со што за два дена количината на запленета храна достигнала осум тони. Во истото обраќање беше најавено дека се работи на измени на Законот за прекршоци и на зголемување на казните за операторите што ги прекршуваат правилата.
Над 650 тони увозна храна вратени за две години
Уште поширока слика дава податокот што Миланов го соопшти за претходните две години – според него, во тој период биле вратени над 650 тони храна од увоз. АХВ најавува поригорозен пристап и кон увозот и кон извозот, особено откако од одредени земји во регионот биле вратени и македонски пратки со овошје и зеленчук.
Овие бројки не значат дека секоја неправилност автоматски подразбира здравствено небезбеден производ. Кај дел од месните и млечните производи контролирани во текот на летото, лабораториските анализи покажале дека храната е безбедна и квалитетна, додека неправилностите биле утврдени во декларациите – меѓу другото, кај означувањето на составот, количеството вода и масленоста.
Разликата е суштинска: неточната декларација е прекршување и го доведува потрошувачот во заблуда, но не е исто што и микробиолошки, хемиски или друг ризик по здравјето. Од друга страна, изгледот и мирисот на производот не можат секогаш да откријат дали тој е безбеден. Тоа особено важи кај месото, за што подетално пишувавме во текстот како да препознаете дали месото е свежо и колку долго се чува.
Контролата е само еден дел од синџирот
Безбедноста на храната зависи од повеќе точки – производството, транспортот, складирањето, температурниот режим, декларацијата, рокот на употреба и начинот на кој производот се чува и по купувањето. Дури и правилно произведената храна може да стане ризична ако се прекине студениот синџир или ако подолго време се чува во несоодветни услови. За домашното чување важат истите правила: замрзнувањето не може да ја направи небезбедната храна повторно безбедна.
АХВ ги повикува потрошувачите храната да ја купуваат од регистрирани и контролирани продажни места, да го проверуваат рокот на употреба и декларацијата и да обрнат внимание на изгледот и другите својства на производот. Институционалната контрола треба да спречи небезбедната храна да стигне до трпезата, а податоците за уништените и вратените количества покажуваат колку често тој систем мора навистина да реагира.
