Околу 1,7 милиони избирачи во германската сојузна покраина Саксонија-Анхалт денеска избираат нов покраински парламент. Избирачките места беа отворени до 18 часот, а исходот се следи далеку надвор од границите на оваа источногерманска покраина: Алтернатива за Германија (AfD) влегува во изборниот ден со повеќе од 40% поддршка во последните анкети и со реална можност да стане убедливо најсилната политичка сила. Официјалните информации за изборите ги објавува покраинската изборна администрација на Саксонија-Анхалт.
Сепак, прашањето не е само дали AfD ќе победи. Вистинскиот политички тест е дали победата ќе ѝ биде доволна и да владее – нешто што досега не ѝ успеало во ниту една германска сојузна покраина. Доколку партијата обезбеди апсолутно мнозинство во парламентот, Германија би влегла во сосема нова политичка ситуација. Доколку остане под таа граница, ќе почне многу потешката математика на коалиции, малцинска влада и одржливоста на германскиот политички „Brandmauer“ – противпожарниот ѕид со кој останатите партии ја исклучуваат соработката со AfD.
Победа не значи автоматски и власт
Последната анкета на Forschungsgruppe Wahlen, објавена на 3. септември, ја постави AfD на 41%, CDU на 23%, Левица на 11,5%, SPD на 8,5% и Зелените на 6%. BSW и FDP беа под изборниот праг од 5%. Другите последни истражувања ја ставаа AfD и на 42% или 43%. Прегледот на анкетите е достапен на Wahlrecht.de.
Токму изборниот праг може да биде една од клучните точки на вечерта. Партија што ќе освои повеќе од 40% од гласовите не мора да има парламентарно мнозинство, но ако значителен број гласови останат кај партии 5% нејзиниот удел во распределените мандати расте. Затоа разликата меѓу 4,9% и 5,1% за некоја од помалите партии може да има последици далеку поголеми од самите две десетинки.
Главниот кандидат на AfD е Улрих Зигмунд, 35-годишен политичар кој во кампањата настојуваше да изгради помек јавен профил од некои од најконтроверзните фигури во партијата. Но политичката тежина на изборите не зависи од имиџот на кандидатот. Покраинскиот огранок на AfD во Саксонија-Анхалт од 2023. година е официјално класифициран од тамошната служба за заштита на Уставот како потврдена крајнодесничарска екстремистичка тенденција. Образложението на покраинската служба наведува дека биле утврдени активности насочени против суштински принципи на слободниот демократски поредок.
Што би се сменило ако AfD навистина ја преземе власта?
Саксонија-Анхалт не одлучува за германската надворешна политика, но една покраинска влада располага со значајни овластувања во образованието, полицијата, културата, администрацијата и делови од миграциската политика. Токму таму програмата на AfD може да произведе најнепосредни последици.
Според програмските позиции што ги анализираше Reuters, партијата најавува поостра политика кон миграцијата и депортациите, суштински промени во образованието и културната политика, посилно инсистирање врз традиционалниот модел на семејство и интервенции во системот на јавното радиодифузирање. Во училиштата нејзината визија подразбира многу поголем акцент врз националниот идентитет и германската историја, додека дел од досегашните политики за интеграција, родова еднаквост и различност би биле укинати или ограничени.
Во миграциската политика AfD бара значително поагресивно спроведување на депортациите и ограничување на дел од постојните механизми за прием и интеграција. Тоа е една од областите во кои покраинската власт би можела веднаш да се судри со федералната Влада, судовите и важечката германска и европска правна рамка. Со други зборови, изборна победа не значи дека секоја програмска точка автоматски може да стане закон.
Русија е уште една линија на поделба
Изборите ја откриваат и длабоката разлика меѓу источниот и западниот дел на Германија во односот кон Русија. Во делови од поранешната Источна Германија и натаму постои посебна историска и економска чувствителност кон Москва, а AfD настапува со барање за обновување на економските врски со Русија и прекин на германската поддршка за Украина. Тоа е во директен судир со политиката на федералната Влада на канцеларот Фридрих Мерц.
Тука Саксонија-Анхалт станува нешто повеќе од регионална изборна приказна. Покраините учествуваат во германскиот федерален систем и преку Бундесратот, па политичката промена во Магдебург може да добие тежина и во националните пресметки. Таа не може сама да ја сврти германската надворешна политика кон Москва, но може да стане институционален и политички центар на отпорот кон курсот на Берлин.
„Противпожарниот ѕид“ ќе биде вистинскиот тест
Германскиот „Brandmauer“ не е закон, туку политичка одлука на традиционалните партии да не формираат влади со AfD. Системот функционира сè додека тие партии можат меѓусебно да создадат мнозинство. Колку AfD станува посилна, толку таа задача станува потешка.
CDU се наоѓа во особено незгодна положба. Партијата ја исклучува коалицијата со AfD, но истовремено има долготрајни ограничувања и кон соработка со Левица. Ако SPD и Зелените немаат доволно пратеници за стабилно мнозинство со CDU, можни се сложени комбинации, малцинска влада или некаков облик на парламентарна толеранција. Reuters наведува дека токму малцинска влада предводена од CDU со пасивна поддршка од Левица е едно од сценаријата ако AfD нема сопствено мнозинство.
Дури и останувањето во опозиција не би значело дека резултатот на AfD е политички без последици. Ако партијата освои повеќе од една третина од пратеничките места, може да добие блокирачка тежина кај одлуки за кои е потребно двотретинско мнозинство. Со тоа прашањето веќе не е само кој ќе го избере покраинскиот премиер, туку колку функционирањето на целиот парламент ќе зависи од новиот однос на силите.
Саксонија-Анхалт како германски политички сигнал
Канцеларот Фридрих Мерц предупреди дека влада предводена од AfD може да ги одврати странските инвеститори од Саксонија-Анхалт. AfD, обратно, својата поддршка ја претставува како доказ дека голем дел од гласачите повеќе не прифаќаат политичките граници што ги поставуваат традиционалните партии. И едното и другото покажува зошто изборот на нешто повеќе од два милиона жители на една релативно мала германска покраина денес има национално значење.
Официјалните резултати се објавуваат по затворањето на избирачките места во 18 часот, а покраинскиот Завод за статистика очекува привремениот конечен резултат во текот на ноќта или рано на 7. септември. Тие ќе бидат достапни на официјалната страница со изборните резултати. Дотогаш сите проценти остануваат анкети, а не изборен исход.
Вечерва затоа нема да се мери само големината на победата на AfD. Ќе се види дали таа победа може да се претвори во власт, дали германските партии сè уште можат да изградат мнозинство без неа и колку уште може да издржи политичкиот ѕид што повеќе од една деценија ја држи партијата надвор од извршната власт. Ако тој ѕид остане, Германија ќе добие уште покомплицирана коалициска математика. Ако попушти, Саксонија-Анхалт ќе стане местото каде што започнала нова фаза на германската политика.
