Март – кога годината почнува да дише
Март е третиот месец во годината и има 31 ден. Во античкиот римски календар тој не бил трет, туку прв месец – mensis Martius, наречен според богот Марс. Ако сакаш историски прецизно, пред реформата на Јулиј Цезар токму со март започнувала годината, што многу зборува за неговото значење. Подоцна, со јулијанскиот календар, а денес и со грегоријанскиот, март станува трет месец, но не ја губи симболиката на почеток.
Името го носи по Марс – римскиот бог на војната, но и бог на плодноста и земјоделството во раната римска традиција. Денес најчесто го врзуваме за војната, но ако погледнеме подлабоко во историските извори, како на пример во енциклопедиските записи за римскиот бог Марс, ќе видиме дека тој бил заштитник на земјата и народот – симбол на сила што штити, а не само напаѓа.
И не е случајно што годината почнувала со него. Март е месец на движење. На будење. На одлука.
Пролетна рамноденица – точката на рамнотежа
Околу 20. или 21. март се случува пролетната рамноденица – момент кога денот и ноќта се речиси еднакви. Од тој миг светлината почнува да победува. И тоа не е поетска метафора, туку астрономски факт.
Мене март секогаш ми личел на човек што излегува од долга внатрешна зима. Уште е ладно, уште има магли, уште има сомнежи, ама нешто внатре почнува да се движи. Нешто ти шепнува дека времето на мирување истекува.
И токму затоа март никогаш не е мирен месец. Тој е месец на контрасти – сонце па дожд, топло па студено, надеж па колебање. Како да потсетува дека секоја промена е процес, а не прекинувач.
Баба Марта и нашата симболика
Во македонската традиција март не е само календарска ознака. Тој е Баба Марта – фигура што ја носи променливоста, каприцот, но и почетокот на новиот циклус. На 1. март се носат мартинки – црвено и бело. Црвеното како живот и крв, белото како чистота и нов почеток.
Ние, без да размислуваме премногу, сме ја зачувале симболиката на преминот. Од зима кон пролет. Од темнина кон светлина. Од старо кон ново.
Март во народниот календар има и други имиња – Брезен, Брезник – според будењето на природата и почетокот на соковите во дрвјата. Ништо не е случајно. Секој народ го именува месецот според тоа што го чувствува најсилно.
Март како внатрешен пресврт
Ако ме прашаш мене – март е месец на одлука. Не на спектакуларни промени, туку на тивка одлука дека нема повеќе да стоиш во место. Нешто во тебе се поместува. Како да се буди Марс – не воин што напаѓа, туку сила што те турка да почнеш.
И секоја година се повторува истото. Без разлика колку сме рационални, нешто во нас реагира на светлината. Повеќе воздух. Повеќе движење. Повеќе мисли.
Март не е најтопол месец. Не е ни најубавиот. Но е најважниот во психолошка смисла – затоа што го носи прашањето: „Што ќе направиш со новиот циклус?“
И тука не зборувам за календар. Зборувам за човек.
