Кога прашањето би се однесувало на македонски услови, и денес – исто како и во изминатите години – малкумина би можеле да дадат прецизен и аргументиран одговор на тоа што навистина значи поимот „супербогаташ“. Не поради недостиг на мислење, туку поради недостиг на транспарентни и проверливи податоци.
Политичарите, без исклучок, а со нив и поголемиот дел од т.н. „независни експерти“, со години повторуваат дека во Македонија такви луѓе нема. Дури и оние што во јавноста се перципираат како „прекуноќни бизнисмени“, според нив, не можат да се споредуваат со светските – па дури ни со регионалните – богати елити. Овој аргумент звучи уверливо сè додека не се постави суштинското прашање: што точно значи да се биде супербогаташ во 21 век?
Што значи „супербогаташ“ денес?
Во глобални рамки, терминот одамна ја надмина симболиката на „богат човек“. Во современата економска литература и финансиска пракса, супербогаташ најчесто се дефинира како лице со нето-богатство од најмалку 30 милиони долари, додека категоријата ultra-high-net-worth individuals (UHNWI) опфаќа лица со над 100 милиони долари личен имот. Над нив стои најтесниот круг – милијардерите.
Глобалната дефиниција на екстремно богатство
Во тој контекст, прашањето повеќе не е дали некој има „пет милиони во џеб“, туку каде и како е структуирано богатството: низ компании, фондови, недвижности, удели во стартапи, доверливи фондови и прекугранични финансиски механизми. Нема кај нас со толку в џеб или во некоја швајцарска банка; другите европски и светски гарант, проверено, кај нас, помеѓу „таквите“, не се баш популарни?! Не брзајте со „личниот“ одговор.
Првата наша дилема: врз основа на каков „бум“ се „изродија“ нашите кои се, сепак, далеку од нивните?
Кина и индустријата на богатството
Кина денес претставува учебникарски пример за експлозивен раст на супербогатата класа. Според најновите анализи на Forbes и други финансиски институции, земјата има повеќе од 1.000 милијардери и стотици илјади лица со богатство над 10 милиони долари. Овој раст е директно поврзан со долгорочен индустриски развој, технолошки иновации и масивна државна поддршка за стратешки сектори.
Истражувачот Руперт Худзверф, кој води годишна листа на најбогатите Кинези, уште пред години укажа дека растот на богатството во Кина не е случаен, туку производ на економски бум со јасна структура. Неговиот „кинески индекс на луксузот“, кој ги следи цените на луксузни автомобили, недвижности, елитно образование и ексклузивни клубови, покажува дека токму овие сегменти бележат најголем раст – показател дека богатството не само што се акумулира, туку и се репродуцира. Луксузните имоти, членството во клубовите за голф и школувањето во познати училишта/ универзитети имале најголем скок на цените.
Од нашите запишани вести изминативе години, стои дека во Кина моментно има повеќе милијардери отколку која било друга земја, освен САД-130-мина доларски милијардери. Во САД 359-мина, во Русија 32-ца, а во Индија 24-ца. Тоа е денес секако поразлично. Еве ги нашите забелешки од 2018-тата:
- Магазинот „Форбс“ објави дека кинеските богаташи располагаат со сѐ поголемо богатство-просечниот износ што го поседуваат оние на листата изнесува 571 милиони долари. На првото место, со лично богатство од 5,1 милијарди долари, е Ванг Чуанфу, претседател на Управниот одбор на производители на електрични автомобили и батерии BYD, во кој удел има и американскиот милијардер Ворен Бафет. На второто се наоѓа Џанг Јин, сопственик на компанијата за рециклирање на хартија „Најн дрегонс“, а на третото е Су Жонгмао, соптвеник на фирмата за недвижности „Шимао Проперти“.
Каде сме ние во таа равенка?
Во Македонија, проблемот не е само во тоа што нема официјални податоци, туку и во структурната нетранспарентност. Недостигот од јавни регистри на имот, офшор-структури, сопственички удели и реални приходи оневозможува каква било сериозна анализа. Поради тоа, кај нас не може да се појави ниту „македонски Худзверф“ – не затоа што нема богатство, туку затоа што не постојат услови тоа да се измери.
Резултатот е општество во кое сите „слушаат“, малкумина „препознаваат“, а речиси никој официјално не „познава“ супербогаташи. Оваа магла создава простор за шпекулации, недоверба и трајна сомничавост кон врската меѓу политиката и бизнис-елитите.
Новата светска суперелита
На глобално ниво, САД и Кина доминираат со бројот на милијардери, додека Европа и Индија го следат трендот со побавен, но стабилен раст. Во Кина, на пример, меѓу најбогатите се наоѓа Ванг Чуанфу, основач на BYD – компанија во која значаен удел има и Ворен Бафет. Ова покажува дека супербогатството денес е тесно поврзано со технологијата, енергетската транзиција и глобалните финансиски пазари.
Иднината на супербогатството: технологија и поделба
Футурологот Паул Сафо предупредува дека следната фаза на нееднаквост нема да биде само економска, туку и биолошка. Напредокот во биотехнологијата, генетиката и роботиката отвора можност супербогатите да имаат пристап до подобрено здравје, подолг живот и технолошки „надградби“ недостапни за остатокот од човештвото. Според него, луѓето во иднина ќе можат сами да одгледуваат замена за сопствените органи, ќе пијат посебно дизајнирани лекови и ќе користат посебни генетички тестови за навреме да откријат каква било наследна карактеристика опасна по здравјето.
Сафо додава дека светот на иднината ќе биде спој на биологијата и технологијата, каде што роботите ќе ги вршат секојдневните работи, автомобилите ќе возат сами, а вештачките органи ќе бидат подобри од „оригиналот“.
Слични ставови изнесува и Реј Курцвеил, кој тврди дека технолошката сингуларност ќе овозможи драматично продолжување на човечкиот живот. Но, како што укажува Сафо, тие придобивки прво – и можеби единствено – ќе им бидат достапни на супербогатите. Така, економската предност би се претворила во егзистенцијална предност, која се наследува.
Во таа смисла, прашањето „што е супербогаташ?“ веќе не е само финансиско. Тоа е прашање за моќ, пристап, време и иднина – и за јазот што расте меѓу оние што можат да си ја купат таа иднина и оние што не можат.
„Во 1980-тите тоа беше личниот компјутер: излезе од гаража и го промени светот. Во 1990-тите тоа беше Интернет, а следната голема технолошка работа што ќе влезе во нашите животи е – роботот. Би можеле да се најдеме во ситуација апсолутно да зависиме од тие електронски инсекти, а воопшто да не сме свесни дека зависиме од нешто се додека тоа не се расипе. Понекогаш се прашувам можат ли богатите да поживеат 20 години подолго од сиромашните. Тоа се уште 20 години за заработка и штедење. Замислете колкаво богатство, моќ и предност богатите им оставаат на своите деца“, потенцираше Сафо.
