Кога зборуваме за Хималаите, не зборуваме само за планини. Зборуваме за жива геолошка приказна, за масив што сè уште се издига, се поместува и дише заедно со Земјата. Ова е највисокиот планински систем на планетата, природна граница помеѓу Индо-Гангската низина на југ и Тибетското плато на север, и простор каде што геологијата, климата, реките и човекот се испреплетуваат со милениуми.
Називот „Хималаи“ потекнува од санскрит и значи „земја на изобилие од снег“ – име што и денес совршено го опишува овој моќен венец кој ги раздвојува Индија, Непал и Бутан од Тибет и Кина.
Каде се простираат Хималаите и колку се големи
Хималаите се протегаат од запад кон исток, во должина од околу 2.570 километри, со просечна широчина од 250-300 километри. Започнуваат кај врвот Нанга Парбат во регионот Јаму и Кашмир, а завршуваат кај Намча Барва, на индиско-кинеската граница.
Овој масив ја дели јужна Азија од средна Азија и претставува една од најјасните природни бариери на Земјата – и географска и климатска.
Како настанале Хималаите – судир што трае и денес
Хималаите се меѓу најмладите планински системи на планетата. Нивното формирање започнало пред околу 70 милиони години, кога Индиската литосферска плоча почнала да се судира со Евроазиската плоча.
Во тој процес се затворил древниот океан Тетис, а седиментните и метаморфните карпи почнале да се издигаат и да формираат планини. Денес, Индиската плоча сè уште се движи кон север со брзина од околу 67 милиметри годишно, што значи дека Хималаите и понатаму растат – приближно 5 милиметри годишно.
Токму поради ова постојано движење, регионот е еден од сеизмички најактивните во светот.
Трите појаси на Хималаите
Хималаите се составени од три паралелни планински појаси:
Високи Хималаи
Ова е најсеверниот и највисок појас. Тука се наоѓаат највисоките врвови на светот, вклучувајќи го и Монт Еверест со височина од 8.848 метри. Над десет врвови надминуваат 8.000 метри и претежно се наоѓаат во Непал.
Ниски Хималаи
Средишниот појас има просечна висина од околу 4.000 метри, а во Непал достигнува и до 6.000 метри. Ова е зоната каде што животот е најприсутен, а долините се населени.
Јужен појас
Со височини од 900 до 1.200 метри, овој појас претставува премин кон Индо-Гангската низина и има најповолни услови за земјоделство.
Ледници, вода и реките што хранат милијарди луѓе
Во Хималаите има околу 15.000 ледници со вкупна запремнина од приближно 12.000 кубни километри вода. Најпознат е ледникот Сијачен, долг околу 70 километри, втор по должина надвор од поларните области.
Од овие ледници извираат некои од најголемите реки во Азија:
- Инд
- Ганг
- Брамапутра
- Иравади
Овие реки обезбедуваат вода за повеќе од милијарда луѓе и се основа на земјоделството, културата и економијата на цели региони.
Клима, вегетација и природни појаси
Хималаите се климатска преграда помеѓу тропско-монсунската клима на Индија и сувата континентална клима на средна Азија.
- До 1.000 м – тропски шуми
- Од 1.000 до 2.000 м – суптропски појас
- Над 2.000 м – лисни и умерени шуми
- Над 4.500 м – снег и мраз, со летни температури под нула
Годишните врнежи на јужните падини достигнуваат и до 4.500 мм, додека северните падини се речиси суви.
Луѓето и патиштата во планините
Населението е ретко и сконцентрирано во долините и високите тераси. Луѓето претежно се занимаваат со сточарство и земјоделие, а сообраќајот се одвива преку високи превои со просечна висина од 4.500-5.500 метри.
Освојувањето на врвовите и македонската трага
Првите искачувања на највисоките врвови се случуваат во 1950-тите години. Во 1953 година на Монт Еверест се означи почетокот на нова ера во алпинизмот.
Посебно место во оваа историја има Димитар Илиевски-Мурато, еден од најзначајните македонски алпинисти. Тој се искачи на Монт Еверест, но не успеа да се врати во базниот логор и официјално се води како исчезнат. Неговото име останува симбол на храброст, визија и човечка решителност.
