За „тихоста“ на Тихиот океан
Океан со многу имиња – и уште повеќе заблуди
Најголемиот океан на Земјата низ историјата бил нарекуван Голем океан, Пацифик, Тихи океан, а неговото најпознато име потекнува од изразот El mar Pacífico – „мирно море“. Името звучи речиси поетски, но денешната географска и геофизичка реалност открива дека станува збор за една од најнемирните зони на планетата.
Името „Тихи океан“ за првпат го употребил Фернандо Магелан во првата половина на XVI век, за време на неговото историско патување околу светот (1519-1522). Во текот на таа експедиција, екипажот пловел речиси 110 дена низ исклучително мирни тропски води, без силни бури и без значајни морски потреси. Токму тоа искуство довело до именувањето El mar Pacífico, како и до поетскиот назив Oceanus Magellanicus.
Историските записи на Магелан денес се сметаат за исклучително важни документи, не само за поморската историја, туку и за тогашното разбирање на светот. Сепак, тие опишуваат само мал дел од океанот, ограничен на маршрута која случајно минувала низ релативно мирна зона.
Современата слика: океан на екстреми
Денешната научна и географска слика за Тихи океан е речиси спротивна од онаа што ја доживеал Магелан. Овој океан е срцето на т.н. Пацифички огнен прстен – зона со најинтензивна вулканска и сеизмичка активност на планетата.
Околу 75% од сите активни вулкани во светот се наоѓаат токму во оваа област, а земјотресите и подводните потреси се речиси секојдневие. Тука настануваат и најмоќните тропски циклони, тајфуни и цунами бранови, кои со децении го обликуваат животот на крајбрежните региони.
За поимите Ring of Fire, plate tectonics и subduction zones, релевантен извор за хиперлинк е:
- Britannica – Pacific Ring of Fire: https://www.britannica.com/place/Ring-of-Fire
Колку навистина е „голем“ Големиот океан
За полесно да се сфати размерот на Тихиот океан, често се користи споредба која звучи речиси неверојатно, но е научно точна.
Во Тихиот океан можат комотно да се сместат сите копнени маси на Земјата, и притоа да остане простор доволен за уште еден континент со големина на Африка. Ако сите континенти би биле „потопени“ во неговите води, нивните највисоки точки би исчезнале без трага.
Дури и Mount Everest (8.848 м), познат и како Сагармата, би бил целосно проголтан од Маријанска бразда, чија длабочина денес е измерена на повеќе од 11.000 метри.
Извор за длабочината на Маријанската бразда (линк за хиперлинкување):
- NOAA – Mariana Trench: https://oceanexplorer.noaa.gov/facts/marianatrench.html
Зошто „Тихи“ – а всушност најнемирен
Сосема е разбирливо зошто уште во 1752 година, францускиот географ Филип Боше му го доделил името Голем океан. Тоа е океан на контрасти: мирен на површината, но исклучително динамичен и опасен во својата длабочина.
Тихиот океан не е тивок. Тој е само трпелив. Под неговата сина површина се одвиваат процеси што ја движат планетата, ја обликуваат климата и постојано потсетуваат дека Земјата е жив систем.
