fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

9. ноември – Берлинскиот ѕид, Карл Саган и Македонија во Советот на Европа

На 9. ноември низ историјата се случиле настани со сосема различен предзнак: била прогласена германската република, се случил еден од најмрачните погроми против Евреите, Камбоџа стекнала независност, Берлинскиот ѕид бил отворен, а Македонија направила важен чекор во своето меѓународно позиционирање. На истиот датум бил роден и Карл Саган, научникот и популаризатор на науката кој оставил силна трага во начинот на кој пошироката јавност ја разбира Вселената.

На 9. ноември низ историјата се случиле настани со сосема различен предзнак: била прогласена германската република, се случил еден од најмрачните погроми против Евреите, Камбоџа стекнала независност, Берлинскиот ѕид бил отворен, а Македонија направила важен чекор во своето меѓународно позиционирање. На истиот датум бил роден и Карл Саган, научникот и популаризатор на науката кој оставил силна трага во начинот на кој пошироката јавност ја разбира Вселената.

1918 – крај на германската монархија и прогласување република

На 9. ноември 1918. година, во последните денови од Првата светска војна Германија влегла во нов политички период. Во услови на револуционерни превирања и воен пораз, канцеларот Максимилијан фон Баден ја објавил абдикацијата на царот Вилхелм II, а политичарот Филип Шајдеман од зградата на Рајхстагот во Берлин ја прогласил германската република.

Монархијата со тоа практично завршила, а започнал периодот што подоцна станал познат како Вајмарска Република. Германската влада денес го издвојува 9 ноември како особено значаен датум во националната историја, бидејќи на истиот ден во различни години се случиле демократски пресврти, трагедии и, подоцна, отворањето на Берлинскиот ѕид.

1934 – роден е Карл Саган

На 9. ноември 1934. година во Бруклин, Њујорк, бил роден Карл Саган – астроном, планетарен научник, писател и еден од највлијателните популаризатори на науката во 20 век. Неговата работа била поврзана со американската вселенска програма, а учествувал и во научната подготовка на повеќе вселенски мисии.

Саган оставил големо влијание и надвор од научните институции. Преку книгите и телевизискиот серијал „Cosmos“ ги приближил астрономијата, планетарната наука и прашањата за потеклото на животот до широка публика. Неговото наследство и денес е препознатливо во научната комуникација и популаризацијата на астрономијата.

Прочитај и за ... >>  9 октомври - од МАНУ и Марсејскиот атентат до денот кога Европа почна да ја руши Железната завеса

1938 – „Кристалната ноќ“ и организираниот антисемитски погром

На денешен и утрешен ден во 1938. година низ нацистичка Германија и анектираните територии започнал организиран бран антисемитско насилство, познат како „Кристална ноќ“ или Ноемвриски погром. Биле уништени и запалени синагоги, биле нападнати еврејски домови и продавници, а десетици илјади Евреи биле уапсени. Настанот претставувал значајна етапа во радикализацијата на нацистичката политика на прогон што подоцна довела до Холокаустот.

1953 – Камбоџа стекнала независност од Франција

На 9. ноември 1953. година Камбоџа стекнала целосна независност од Франција по повеќедецениска колонијална управа. Клучна улога во процесот имал кралот Нородом Сиханук, чија политичка кампања придонела за пренесување на суверенитетот.

Со тој датум завршил периодот на француската колонијална власт и започнал самостојниот државен пат на Камбоџа. Денес 9 ноември се одбележува како Ден на независноста на земјата.

1967 – излегол првиот број на „Rolling Stone“

На овој ден во 1967. година излегол првиот број на „Rolling Stone“, списание основано во Сан Франциско од Јан Венер и музичкиот критичар Ралф Џ. Глисон. На насловната страница бил Џон Ленон во улогата од филмот „How I Won the War“.

Од музичко списание, „Rolling Stone“ со текот на времето прераснало во влијателен медиум за рок-музика, популарна култура и политичко новинарство. Неговото појавување на 9. ноември 1967. година останало важен датум во историјата на музичкото и културното новинарство.

1985 – Гари Каспаров станал светски шаховски шампион

Во 1985. година во Москва завршил мечот за светската шаховска титула меѓу Гари Каспаров и Анатолиј Карпов. Каспаров победил во 24. партија и, на 22-годишна возраст, станал најмладиот светски шаховски шампион дотогаш.

Нивното ривалство станало едно од најпознатите во историјата на шахот. Победата од 1985. година го означила почетокот на период во кој Каспаров се наметнал како доминантна фигура во светскиот шах.

Прочитај и за ... >>  Коко Шане, жената што ја ослободи модата од корсетот

1989 – бил отворен Берлинскиот ѕид

На 9. ноември 1989. година во Берлин се случил еден од најзначајните пресврти во европската историја по Втората светска војна. На прес-конференција функционерот на Германската Демократска Република Гинтер Шабовски ги соопштил новите правила за патување, а на прашањето кога тие стапуваат во сила одговорил дека важат веднаш.

Веста брзо се проширила, а илјадници граѓани се упатиле кон граничните премини. Истата вечер контролата започнала да попушта, а на преминот Борнхолмер Штрасе бил овозможен премин кон Западен Берлин. Набргу биле отворени и други премини.

Отворањето на границата го означило практичниот почеток на крајот на Берлинскиот ѕид, кој 28 години го делел градот. Помалку од една година подоцна, на 3 октомври 1990 година, Германија повторно била обединета.

1995 – Македонија станала членка на Советот на Европа

На 9. ноември 1995. година Македонија станала 38. земја-членка на Советот на Европа. Членството дошло неколку години по осамостојувањето и претставувало важен чекор во меѓународното институционално вклучување на државата.

Со приемот, Македонија станала дел од европскиот систем поврзан со заштитата на човековите права, демократијата и владеењето на правото. Советот на Европа и денес го наведува 9 ноември 1995 година како официјален датум на македонското членство.

На 9. ноември во различни години се случиле настани што оставиле трага во политиката, науката, културата, спортот и европската историја. Некои означиле почеток на слобода и отворање, други останале предупредување за последиците од политичкото насилство и прогонството. Токму таа разноликост го прави овој датум еден од позначајните во историскиот календар.

За авторот: Љупчо Димитровски

Долгогодишен радио и ТВ новинар, писател и медиумски уредник со повеќе од 40 години искуство во електронските медиуми. Автор е на над 150 книги и основач на порталот Panoptikum.mk, како продолжение на култната емисија „Паноптикум“, со силен фокус на комуникација и новинарство.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.