Кога денес зборуваме за лекарски конгреси, специјалистички здруженија, континуирана медицинска едукација или стручни медицински списанија, лесно е да се заборави дека организираниот професионален живот на лекарите во Македонија морал некаде да започне. Еден од најважните датуми во таа приказна е 12 август 1945 година, само неколку месеци по завршувањето на Втората светска војна, кога на општолекарска конференција било формирано Македонското лекарско друштво.
Тоа не бил период во кој здравството се градело од комфорна почетна позиција. Македонија излегувала од војната со мал број лекари, недоволно специјалисти, неколку болници концентрирани главно во поголемите градови и огромни потреби на населението. Во многу помали места и села пристапот до лекар бил тежок, превентивната медицина била недоволно развиена, а хигиенско-епидемиолошките услови барале систематска работа каква што дотогаш тешко можела да се организира.
Според официјалната историја на Македонското лекарско друштво, организацијата била формирана на 12 август 1945 година како здружение на лекари, стоматолози и фармацевти. Во тој момент во Македонија имало само 123 лекари и стоматолози и 96 фармацевти. Од денешна перспектива тие бројки звучат речиси неверојатно мали, но токму од таа скромна професионална база требало да започне изградбата на современ здравствен систем.
Лекарите прво морале да се организираат за да можат да го организираат здравството
Подготовките за заедничко организирање започнале уште во мај 1945 година. Историското истражување за формирањето на Медицинскиот факултет во Скопје бележи дека на 31 мај бил одржан состанок на кој се подготвувало свикувањето на поширока средба на македонските лекари. Таа се одржала на 12 август како „општолекарска конференција“, на која официјално било основано Друштвото и била усвоена научна и здравствено-просветна програма за неговата работа.
За прв претседател бил избран д-р Борис Спиров, а потпретседател станал д-р Доне Миовски. Во управата влегле лекари и фармацевти кои подоцна ќе имаат значајни улоги во развојот на македонската медицина, меѓу нив д-р Панче Караѓозов, д-р Грозда Симитчиева, д-р Харлампие Манчев, д-р Глигор Муратовски и фармацевтот Даре Џамбаз. Податоците се сочувани и во историското истражување за формирањето на Медицинскиот факултет во Скопје.
Во различни историски извори организацијата од тој период се среќава и како Сојуз на лекари на Македонија, додека самото МЛД денес го опишува почетокот како здружение на лекари, стоматолози и фармацевти. Суштината е иста – првпат по војната медицинските професионалци во Македонија добивале организирана структура преку која можеле заеднички да работат на стручното усовршување и на подобрување на здравствената заштита.
Во цела Македонија имало само 123 лекари и стоматолози
Бројката најдобро покажува колку голема била задачата. Монографијата на Лекарската комора наведува дека во периодот на формирањето на Друштвото во Македонија имало 123 лекари и стоматолози и 96 фармацевти. Поголем дел од лекарите работеле како општи практичари, додека бројот на специјалистите бил далеку под реалните потреби на населението.
Најзастапени биле специјалистите по внатрешни болести, хирургија, гинекологија и педијатрија, додека во многу други медицински области практично немало доволно специјализиран кадар. Особено сериозен бил недостигот од лекари за превентивна здравствена заштита, што директно се одразувало врз хигиенско-епидемиолошката состојба, особено во руралните средини.
Ни инфраструктурата не била многу подобра. Болници имало главно во поголемите градови, располагале со мал број постели и со ограничена опрема. Во такви околности голем дел од медицинската работа зависела од знаењето, снаодливоста и личниот ангажман на лекарите. Затоа здружувањето не било формално создавање уште една институција. Постоела реална потреба малубројниот кадар да разменува знаење, да се усовршува и заеднички да учествува во организирањето на здравствената служба.
Од Друштвото ќе произлезе и дел од темелот на Медицинскиот факултет
Една од најважните последици од лекарското организирање ќе се види само две години подоцна. Во Скопје во 1947 година започнува со работа Медицинскиот факултет, институцијата што ќе овозможи Македонија систематски да создава сопствен медицински кадар наместо недостатокот на лекари да го решава само со школување надвор од земјата.
Врската меѓу двете институции е директна. Македонското лекарско друштво се определува како претходник на Медицинскиот факултет и како извор од кој бил обезбеден дел од неговиот прв наставнички кадар. И историските истражувања за факултетот го ставаат Друштвото во самиот почеток на процесот што ќе доведе до создавање високо медицинско образование во Скопје.
Тој развој бил неопходен. Постојните медицински факултети во Белград, Загреб и Љубљана по војната не можеле да ги задоволат огромните потреби за нов медицински кадар во целата тогашна федерација. За Македонија сопствен Медицински факултет значел можност постепено да се создаваат генерации лекари, наставници, истражувачи и специјалисти што ќе ја носат здравствената служба во следните децении.
Од едно здружение почнале да растат десетици специјализирани лекарски организации
Како што се зголемувал бројот на лекарите и се развивале нови медицински специјалности, се менувало и самото Друштво. Фармацевтите се издвоиле во сопствена организација во 1947 година, а стоматолозите многу подоцна, во 2004 година. Во меѓувреме околу МЛД постепено се создавале специјалистички здруженија за различни области на медицината.
Од првичната потреба лекарите едноставно да бидат собрани во една професионална организација се развил систем на конгреси, симпозиуми, стручни состаноци и континуирана медицинска едукација. Друштвото започнало и со медицинска публицистика, а денес меѓу неговите изданија се Македонски медицински преглед и Лекарски весник. Според податоците што ги објавува МЛД, организацијата денес обединува повеќе илјади лекари преку десетици специјалистички и подрачни здруженија.
Во самото Македонско лекарско друштво подоцна ќе се роди и иницијативата за возобновување на Лекарската комора на Македонија. Така се затвора еден интересен историски круг: професионалното лекарско организирање постоело и пред Втората светска војна преку коморски структури, по војната добило нова форма преку Друштвото, а многу децении подоцна повторно бил обновен и коморскиот модел.
12 август не е само роденден на една организација
Кога ќе се погледне само датумот, основањето на професионално здружение лесно може да изгледа како административен настан од архивата. Но бројките од 1945 година му даваат сосема друга тежина. Сто дваесет и три лекари и стоматолози требало да одговорат на здравствените потреби на цела земја. Специјалистите биле малку, болниците недоволни, медицинската опрема ограничена, а нови лекари допрва требало да се школуваат.
Во таква Македонија, организирањето на лекарите било дел од создавањето на самата здравствена инфраструктура. Требало да се пренесува знаење, да се создава стручен кадар, да се подобрува превенцијата, да се подигнува здравствената култура на населението и постепено да се формираат институциите без кои современата медицина не може да функционира.
Од состанокот на 12 август 1945 година ќе произлезат осум децении професионално организирање, медицинска едукација и развој на специјалистичките здруженија. Но можеби најдобро е тој датум да се гледа токму преку луѓето што седеле на првата конференција. Нив немало многу, а работата пред нив била огромна.
Токму затоа 12 август 1945 година е еден од оние тивки датуми во македонската историја зад кои не стои спектакуларен настан, туку почеток на нешто што со децении ќе се чувствува таму каде што е најважно – во амбулантата, болницата, медицинската училница и покрај пациентот.
