Во Скопје постоеја локали во кои не одеше само за да испиеш нешто. Одеше за да видиш кој е таму, да слушнеш музика што не ја пуштаа на секое место и барем неколку часа да не мораш да се вклопуваш во ничија претстава за нормалност.
Во таквите места секогаш имаше човек што не беше ниту обичен газда, ниту келнер, ниту домаќин во класична смисла. Беше лице на просторот, негов карактер и непишан куќен ред. Кај „Флок“ и „Балет“, тој човек беше Зоран Тодоровски, кого градот го знаеше под името Зоки Панкер.
Почина на 4 јануари 2026 година, а Скопје не се прости од него како од познат угостител. Се прости како од човек што со децении чувал едно мало, гласно и слободно парче од градот. Медиумите и неговите пријатели го опишаа како симбол на скопската алтернативна сцена, човек зад култните „Флок“ и „Балет“ и лик што му даде препознатливост на ноќниот живот во градот.
Името му беше Зоран, ама градот го знаеше како Панкер
Постојат луѓе чие презиме го знаете, функцијата можете да им ја најдете на интернет, а сепак никогаш немате чувство дека навистина ги познавате. Кај Зоки Панкер беше обратно. Многумина не знаеја дека се презива Тодоровски, а имаа чувство дека го знаат со години.
Го знаеја од шанкот, од улица, од ноќите што завршуваа кога другите веќе тргнуваа на работа. Го знаеја по директниот муабет, по иронијата, по чашките што ги нарекуваше „црнчиња“ и по способноста за неколку секунди да процени дали некој навистина дошол да се забавува или само да биде виден.
Неговата градска патека не почнала во „Балет“. Во сеќавањата објавени по неговата смрт се споменуваат „Ван Гог“, заминување во Данска, краток период во „Простор“, потоа „Флок“ и долгите години во „Балет“. Тоа не е уредна деловна биографија со датуми, позиции и пресметан кариерен напредок. Тоа е биографија каква што имаат вистинските градски ликови – раскажана преку места, генерации, музика и анегдоти.
Не е случајно што Васко Марковски го вклучи Зоки Панкер во книгата „Урбани легенди“, меѓу местата и луѓето што ја создавале неофицијалната митологија на Скопје. Во таква книга не се влегува со титула. Се влегува кога градот ќе почне да раскажува за тебе и без да си присутен.
„Балет“ беше место каде никој не ти бараше уверение дека припаѓаш
„Балет“ не беше голем простор, ниту место што се трудеше да изгледа совршено на фотографија. Темнината, музиката, тесниот шанк и луѓето што доаѓаа таму беа целата сценографија. Часовникот немаше особена власт, а фајронтот често изгледаше повеќе како предлог отколку како правило.
Вистинската вредност на местото беше во тоа што не поставуваше класни, модни или генерациски рампи. Во едно од сведоштвата за Зоки се вели дека таму луѓето можеле слободно да танцуваат на различна музика, да разговараат без вообичаените градски бариери и да не се делат според статусот. Други го паметат „Балет“ како агора во која, во раните утрински часови, се разговарало за уметност, љубов, капитализам, политика и смислата на животот.
Токму тука се гледа што правеше Зоки Панкер поинаку. Тој не создаваше локали според формула. Создаваше атмосфера во која човек можеше да дојде сам, да застане до шанкот и по половина час веќе да биде дел од некаков муабет. Не мораше да носиш правилна облека, да познаваш важни луѓе или да резервираш маса за да докажеш дека постоиш.
Во град што постојано произведува нови „шеми“, Панкер ја чуваше старата и многу потешка вештина – местото да има душа. Затоа луѓето денес не се сеќаваат само на песните што се пуштале. Се сеќаваат како се чувствувале таму.
Скопје има и друга страна
Зоки Панкер не остана само зад шанкот. На интернет се појави и како набљудувач на градот, пишувач на кратки сцени и човек што умееше од случајна реченица, маалска средба или обична глупост да направи мал скопски расказ.
На порталот „Мајка ти и татко ти“ е зачувана обемна архива од негови кратки текстови и статуси. Во нив има градски хумор, самоиронија, љубовни недоразбирања, политика, кафани, соседи, таксисти, чудни разговори и луѓе што само Скопје може да ги произведе во толкав број.
Една негова реченица денес звучи како најточниот опис на сето она што го претставуваше: „Скопје има и друга страна, друг начин на живот“.
Таа друга страна не беше туристичка знаменитост, ниту официјална културна програма. Се наоѓаше во тесни премини, зад замаглени стакла, во места со нерамни маси и музика што не се избираше според алгоритам. Ја создаваа луѓе кои не бараа дозвола да бидат различни, а Зоки Панкер беше еден од нивните најпрепознатливи домаќини.
Токму на такви луѓе е посветена рубриката „Урбани легенди“ на Паноптикум. Едни, како Драган Тапшанов, го носат Скопје низ светот. Други, како Зоки Панкер, создаваат свет во неколку квадратни метри од Скопје.
Кога човекот зад шанкот станува градска меморија
По неговата смрт, социјалните мрежи се наполнија со лични спомени. Некој се сеќаваше на пијачка што Зоки ја простил. Друг на точакот што му го внел во „Балет“ за да не му го украдат. Трет на легендарните забелешки за музиката, облеката на гостите или состојбата во градот. Дарко Лешоски запиша приказна за младоста, немањето пари и долгот што Зоки никогаш не го претворил во понижување.
Од тие фрагменти се составува ликот подобро отколку од која било свечена биографија. Директен, духовит, понекогаш остар, со свое мерило за луѓето и со неочекувано широка врата за оние што немале каде да припаѓаат.
Зоки Панкер не остави споменик од камен. Остави нешто потешко за одржување – сеќавање на град во кој местата имаа карактер, музиката имаше став, а човек можеше да влезе некаде без да се преправа дека е поважен, побогат или помодерен отколку што навистина е.
Фајронтот за Зоки дојде на 4 јануари 2026 година. Муабетот за него допрва ќе трае. Скопје ја губи својата друга страна само кога ќе престане да ја раскажува.
