Кога сеќавањето станува молитва
Има денови во годината кога човек не брза. Кога чекорот сам по себе станува побавен, а мислата подлабока. Задушница е токму таков ден. Не затоа што така нè учи календарот, туку затоа што нешто во нас знае дека љубовта не завршува со смртта.
Во православната традиција, Задушница е ден посветен на молитва за покојните. Не еднаш, туку повеќепати во годината. Најпознати се Задушницата пред Великиот пост – наречена Месопусна, потоа Духовденската (Педесетничка) Задушница и Митровденската Задушница. Секоја од нив има свое место во литургискиот поредок на годината, но суштината е иста – молитва за душите на оние што заминале.
Според учењето на Македонска православна црква – Охридска архиепископија, саботата во православната традиција е ден посветен на покојните, бидејќи Христос телесно почивал во гроб во сабота. Затоа и Задушниците најчесто паѓаат токму во овој ден. Ако сакаш подетално да го видиш литургискиот контекст, можеш да го погледнеш официјалниот црковен календар на МПЦ-ОА,
Симболиката на житото и надежта
Кога одам на гробишта на Задушница, секогаш ме допира истата слика – жито во мал сад, црвено вино, свеќа што тивко трепери. Тоа не се само обичаи. Тоа е богословие во симбол.
Житото – коливо – не е случајно избрано. Зрното пченица, кое „умира“ во земјата за да роди нов живот, е директна алузија на зборовите на Исус Христос: „Ако зрното пченично не падне во земјата и не умре, останува само; ако умре, многу род носи“ (Јован 12:24).
Тоа е суштината – смртта не е ѕид, туку премин. Не е крајна точка, туку запирка во поголема реченица.
Во православната теологија, како што е објаснето и од Православната Црква во Америка (OCA) – молитвата за покојните е израз на верата дека Црквата е заедница и на живите и на упокоените. Ние не сме одвоени. Само сме на различни страни од истата реалност.
Задушница како лично соочување
Но јас не ја доживувам Задушница само како обред. Ја доживувам како огледало.
Кога ќе застанам пред гроб, не мислам само на оној што лежи таму. Мислам и на себе. На зборовите што сум ги премолчил. На прегратките што сум ги одложил. На деновите кога сум мислел дека имам време.
Задушница ме потсетува дека времето не е бесконечно. И дека љубовта што не сме ја покажале денес, можеби утре нема да имаме кому да ја покажеме.
Во македонската традиција, овој ден има силна семејна димензија. Луѓето се собираат, се споделуваат спомени, се раскажуваат приказни. Покојните не се спомнуваат како апстрактни души, туку како конкретни луѓе – со име, со насмевка, со навика, со карактер. И во тој момент тие повторно стануваат присутни.
Тишината што учи повеќе од говорот
Мене секогаш ме фасцинира нешто друго – тишината на гробиштата на Задушница не е студена. Не е тмурна. Таа е тивка, но топла. Луѓето не зборуваат гласно, но чувството е силно.
Сфаќаш дека човекот не е само тело. Дека достоинството на животот не завршува со биолошкиот крај. Дека постои нешто подлабоко од материјалното.
Задушница не е ден на очај. Тоа е ден на надеж. Надеж дека љубовта е посилна од смртта. Надеж дека врската со оние што ги сакаме не се прекинува, туку се преобразува.
И ако нешто треба да понесеме од овој ден, тоа не е само обичајот да запалиме свеќа. Туку одлуката да живееме посвесно. Да сакаме повеќе. Да простуваме побрзо. Да не одложуваме важни зборови.
Затоа што, на крајот, единственото што навистина останува – е љубовта што сме ја дале.
