Понекогаш историјата не личи на голем судир меѓу народи, туку на тивка, упорна борба меѓу семејства што се познаваат премногу добро. Војните на двете рози се токму таква приказна. Приказна за престол што се лизга од рака во рака, за крв што се пролева меѓу роднини, и за држава која од страна изгледа стабилно, а одвнатре полека се празни.
Војните на розите траеле од 1455 до 1485 година, започнувајќи за време на владеењето на Хенри Шести од династијата Ланкастер, чиј грб ја носел црвената роза. Наспроти него застанал Ричард од Јорк, чие семејство ја имало белата роза. Две бои, два симболи, но една иста жед – контролата врз англискиот престол.
Граѓанска војна без народ
Ова не била континуирана војна со јасни фронтови, туку испрекината граѓанска борба, периодично разгорувана од политички кризи, лични амбиции и нестабилноста на круната. И Ланкастерите и Јоркистите биле ограноци на кралската куќа Плантагенет, влечејќи го своето потекло од англискиот крал Едвард Трети. Токму затоа конфликтот не бил надворешен, туку длабоко внатрешен – семејна пресметка за државата.
Називот „Војни на двете рози“ влегол во поширока употреба дури во 16 век, инспириран од сцена во драмата Хенри VI на Вилијам Шекспир, каде што спротивставените страни симболично избираат рози со различна боја. Историјата, како и често, го добила своето име преку уметноста.
Војна што не личи на феудална
Во „Историја на Англија“ од А. Л. Мортон се истакнува суштинска разлика. Ова не била класична феудална војна. Бароните не се бореле за проширување на имотите или за отцепување од централната власт. Се бореле за контрола на државниот апарат. Токму тука лежи и објаснувањето за суровоста.
Во феудалните конфликти целта била заробување и откуп. Убиството било последна опција, резервирана за оние без средства. Војните на двете рози биле поинакви. По секоја победа следел масовен колеж, конфискација на имоти и систематско бришење на противникот од политичката сцена. Тоа биле војни на уништување, не на преговарање.
Тивка земја, бучна аристократија
И покрај крвавите пресметки, последиците за самата земја биле изненадувачки ограничени. Бројот на учесници бил релативно мал, а обичниот народ речиси и да не бил заинтересиран за исходот. Војната се водела над нивните глави, меѓу благородници што се бореле за симбол, не за секојдневие.
Ланкастерите се потпирале на поддршка од најназадните, најфеудални слоеви – дивите благородници од шкотските и велшките погранични области. Јоркистите, пак, ја имале поддршката на економски понапредниот Југ. Иако таа поддршка не била масовна, таа била доволна. Конечната победа на Јоркистите затоа може да се чита и како победа на поразвиените покраини.
Крај што личи на почеток
Многу историчари го сметаат доаѓањето на Хенри Седми за крај на Војните на двете рози, особено по неговата победа кај Босворт во 1485 година. Други, пак, укажуваат на битката кај Стоук од 1487 година, каде што тој го поразил Ламберт Симнел, самонаречен претендент на престолот. Како и да е, исходот е јасен.
Со овие војни завршува династијата Плантагенет и започнува владеењето на Тудорите. Англија дефинитивно го затвора средновековното поглавје и зачекорува кон Новиот век и ренесансата. Во надворешната политика, последиците биле болни. Англија речиси целосно го губи влијанието во Франција, задржувајќи го само Кале, и тоа повеќе поради демографски отколку воени причини.
Војните на двете рози не биле судир на идеи или народи. Тие биле огледало на систем што се троши одвнатре. И токму затоа се важни – не како еп за херои, туку како предупредување за тоа што се случува кога државата станува плен.
