Србија влезе во завршната институционална фаза пред можни предвремени парламентарни избори. Владата на премиерот Ѓуро Мацут го усвои образложениот предлог за распуштање на Народното собрание и официјално му го испрати на претседателот Александар Вучиќ, кој сега треба да одлучи дали ќе го прифати и ќе распише избори. Тоа значи дека изборите во овој момент сè уште не се формално распишани.
По месеци политички тензии, протести и барања за излегување на гласање, институционалната постапка сега навистина е придвижена. А студентите во блокада, кои подолг период бараат предвремени парламентарни избори, реагираа со порака што веднаш го погоди политичкиот нерв на моментот: „Претседателе, конечно си надлежен“.
Мацут: Политичката борба да се врати во институциите
На вонредната седница на Владата, Мацут го образложи предлогот со потребата политичката криза и поделеноста во општеството да добијат институционален одговор. Во официјалното соопштение на Владата на Србија се наведува дека новите парламентарни избори, според образложението на премиерот, треба да придонесат за намалување на тензиите и за посилно демократско легитимирање на институциите.
Мацут порача дека изборите не треба да се гледаат како слабост на државата, туку како начин граѓаните повторно да ја изразат својата политичка волја. Неговата теза е дека политичката конфронтација треба да се премести од улиците назад во институциите – аргумент кој добива дополнителна тежина по долгиот период на студентски и антивладини протести.
Вчера претпладне сè уште стануваше збор за најавен предлог на вонредна владина седница, при што како можен датум за гласање во српските медиуми се споменуваше 25. октомври. Неколку часа подоцна состојбата веќе беше променета: Владата го усвои предлогот и го испрати до претседателот. Тоа е важната разлика меѓу почетната информација и актуелниот статус на постапката.
Вучиќ има законски рок од 72 часа
Следниот потег е кај Александар Вучиќ. Според Законот за претседател на Република Србија, претседателот по добивањето образложен предлог од Владата има рок од 72 часа да донесе указ за распуштање на Народното собрание или да ги извести Владата и јавноста дека не го прифаќа предлогот.
Доколку го прифати, распуштањето на парламентот и распишувањето на предвремените парламентарни избори се случуваат истовремено. Токму затоа формулацијата дека „Србија оди на избори“ во овој момент е политички многу веројатно сценарио, но сè уште не и завршена правна постапка.
Републичката изборна комисија на Србија наведува дека од денот на распишувањето до денот на одржувањето на парламентарните избори мора да поминат најмалку 45, а најмногу 60 дена. Тоа е и правната рамка во која треба да се гледа споменувањето на 25 октомври како можен изборен датум.
Студентската порака ја враќа темата на надлежностите
Реакцијата на студентите не е случајно формулирана. Со „Претседателе, конечно си надлежен“ тие директно се повикуваат на формалната надлежност на шефот на државата во оваа фаза од процесот. Откако Владата го направи својот чекор, одлуката за распуштање на парламентот повеќе не е политичка претпоставка, туку конкретно прашање што е ставено пред претседателот.
Според пренесената студентска реакција, тие исто така потсетуваат на рокот од 72 часа и го претставуваат започнувањето на постапката како исход на долгото барање за предвремени избори. Студентското движење во своите материјали веќе ги третира изборите како главен легален механизам преку кој граѓаните можат да влијаат врз политичкиот исход, истовремено поставувајќи го прашањето за изборните услови и довербата во институциите.
Изборите стануваат централна политичка пресметка
Во меѓувреме, Српската напредна партија веќе ја подготвува својата изборна позиција. Според информациите објавени на 7 септември, партиското раководство го поддржало Вучиќ како носител на листата „Единствена Србија“ и како кандидат за премиер доколку листата победи на изборите.
Со тоа евентуалните предвремени избори добиваат значење што оди подалеку од ново распределување на пратеничките места. Тие се претвораат во директна проверка на политичката сила на владејачкиот блок, на досегот на студентското движење и на расположението на граѓаните по долгиот период на протести и институционални судири.
Вечерта на 7 септември најточната формулација затоа е дека Србија е на чекор до предвремени парламентарни избори. Владата го испрати официјалниот предлог, законскиот рок почна да тече, а одлуката сега е кај Вучиќ. Дури со указот за распуштање на Народното собрание и со одлуката за распишување избори политичката најава ќе стане изборен календар.
