Денеска во 10 часот почнува масовна еколошка акција што треба да ги опфати сите скопски општини. Најавени се илјадници волонтери, ученици, спортисти, јавни личности, претставници на општините и амбасадите, а организаторите најавуваат дека чистењето ќе стане редовна активност.
Скопје денеска треба да стане големо градско градилиште – но не за нов бетон, улица или зграда, туку за почиста јавна средина. Со почеток во 10 часот е најавена широка еколошка акција за чистење на главниот град, во која, според најавите на градските власти, треба да се вклучат неколку илјади волонтери и да бидат опфатени сите скопски општини.
Мотото е едноставно: „Да оставиме пример, не ѓубре!“
Зад пораката стои поголема амбиција – чистењето да не заврши со една масовна акција и неколку фотографии од полни вреќи со отпад, туку да прерасне во редовна градска практика што ќе се организира двапати месечно.
Цело Скопје во една акција
Според објавените информации, активностите треба да се одвиваат низ целата територија на Скопје – по улиците, парковите, пешачките патеки, просторот околу станбените згради и трговските објекти, кејот, игралиштата и други јавни површини. Во акцијата се најавени не само граѓани и волонтери, туку и претставници на сите скопски општини, градоначалници, ученици, спортисти, јавни личности и претставници на амбасадите.
Градоначалникот на Скопје, Орце Ѓорѓиевски, во јавниот повик ја претстави иницијативата како обид за масовна граѓанска мобилизација и за создавање поинаков однос кон јавниот простор. Тука почнува и поголемото прашање: може ли една акција за чистење да стане трајна навика на еден град?
Не една „генералка“, туку двапати месечно
Најзначајниот дел од најавата е дека чистењето нема да биде еднократен настан. Според Ѓорѓиевски, вакви акции треба да се одржуваат двапати месечно, со идеја постепено да прераснат во традиција и во механизам за редовно одржување на јавните површини. Тоа суштински ја менува природата на иницијативата.
Еднократните еколошки акции можат за неколку часа да исчистат парк, кеј или маало, но ако по неколку дена отпадот повторно се натрупа, резултатот станува само привремен. Редовната динамика, пак, може да создаде континуитет – но само доколку зад волонтерската мобилизација постои и функционален систем на собирање, транспорт, контрола и санкционирање на непрописното фрлање отпад.
Стотици кубни метри отпад се појавуваат секоја недела
Размерите на проблемот се гледаат и од податоците што ги објавува ЈП „Комунална хигиена“. Во периодот од 21. до 27. септември екипите на претпријатието отстраниле 915 кубни метри непрописно одложен отпад од јавни и сообраќајни површини низ скопските општини. Една седмица претходно, од 14. до 20. септември, биле отстранети уште 650 кубни метри кабаст и градежен отпад. Овие бројки покажуваат дека проблемот со отпадот не може да се сведе само на повремено чистење.
Станува збор за постојан прилив на непрописно фрлен материјал кој бара и постојана реакција.
Чист град не зависи само од метлата
Најмасовната волонтерска акција може да има силен симболички и едукативен ефект. Илјадници луѓе на улица што го чистат сопствениот град испраќаат јасна порака дека јавниот простор не е ничиј – туку заеднички. Но долгорочната чистота на Скопје ќе зависи од многу повеќе.
Потребни се редовно празнење на контејнерите, навремено собирање на кабастиот отпад, расчистување на дивите депонии, функционална механизација, доволен број контејнери и ефикасна контрола на несовесното однесување.
Потребна е и промена на навиките.
Зашто колку и да се чисти, град во кој дел од отпадот повторно завршува на тротоарите, покрај контејнерите, во зеленилото или на дивите депонии останува заробен во ист круг – денес се чисти, утре повторно се валка.
Личниот пример како еколошка политика
Организаторите токму затоа посебно ја нагласуваат улогата на личниот пример. Идејата е во чистењето да се вклучат различни генерации, професии и институции, а особено младите, за одговорноста кон јавниот простор постепено да стане дел од секојдневната култура. Во тој контекст, волонтерската акција има две функции.
Првата е непосредна – да се собере отпадот. Втората е многу потешка – да се влијае врз однесувањето по завршувањето на чистењето.
Затоа вистинскиот резултат нема да се мери само со бројот на волонтери или со количината собран отпад на 30 септември.
Ќе се мери и со состојбата на истите улици, паркови и маала една, две или три недели подоцна.
Од масовна акција до систем
Скопје со години се соочува со отпад на јавните површини, диви депонии, преполнети контејнери и проблеми со кабастиот и градежниот отпад. Токму затоа најавата дека масовните акции ќе продолжат двапати месечно може да биде значајна само ако волонтерската енергија се поврзе со секојдневната работа на градските служби.
Граѓаните можат да помогнат. Можат да чистат. Можат да дадат пример. Но градската хигиена во основа останува системска комунална обврска. Најдобриот исход од акцијата затоа не би бил Скопје да зависи од илјадници луѓе со ракавици и вреќи двапати месечно, туку со текот на времето да има сè помалку отпад што воопшто треба да го собираат.
Денеска почнува тестот
Акцијата ќе покаже колкав е интересот на скопјани за директно вклучување во уредувањето на сопствениот град. Уште поважен ќе биде тестот што следува потоа.
Дали навистина чистењата ќе се организираат двапати месечно? Дали ќе се намалуваат дивите депонии? Дали ќе има помалку непрописно фрлање отпад? И дали Скопје постепено ќе стане почист град и во деновите кога нема организирана масовна акција?
Само тогаш мотото „Да оставиме пример, не ѓубре!“ ќе прерасне од слоган во градска навика.
