Еден од најсилните Ел Нињо феномени во современата метеоролошка евиденција се засилува во Пацификот и веќе го насочува вниманието не само кон временските екстреми, туку и кон нивните економски последици. Суши, поплави, промени во монсуните и нарушени земјоделски сезони можат да се претворат во послаби приноси, поскап увоз и нов притисок врз цените на храната.
Американските климатски центри предупредуваат дека Ел Нињо во текот на есента и зимата 2026/27 може да достигне исклучително силен интензитет. Истовремено, Светската метеоролошка организација укажува дека неговото влијание може да продолжи и во првите месеци од 2027 година.
Од климатски феномен до „климатска инфлација“
Најголемото економско прашање е што ќе се случи со производството и цените на храната. Кога сушата го намалува производството на ориз, пченка или шеќер, кога обилните дождови уништуваат жетви или високите температури ги погодуваат насадите со кафе и какао, последиците не остануваат само во земјите-производители.
Преку глобалната трговија тие можат брзо да стигнат до супермаркетите на илјадници километри од местото на климатскиот удар. Токму овој процес сè почесто се опишува со терминот „климатска инфлација“ – раст на цените предизвикан или дополнително поттикнат од климатски и временски екстреми.
Може ли храната да поскапи за речиси 16 проценти?
Во дел од медиумските анализи се наведува сценарио според кое исклучително силен Ел Нињо би можел да придонесе за раст на цените на основните прехранбени производи од речиси 16%. Сепак, оваа бројка треба да се третира како сценарио на ризик, а не како сигурна глобална прогноза.
Официјалните климатски институции предупредуваат на висок ризик од земјоделски нарушувања, но не прогнозираат дека храната во целиот свет автоматски ќе поскапи точно 16 проценти.
Историските податоци сепак покажуваат дека врската меѓу силен Ел Нињо и растот на цените на одредени прехранбени суровини е реална.
Европската централна банка во претходни анализи проценувала дека силен Ел Нињо може да создаде значителен нагорен притисок врз глобалните цени на храната, при што ефектот најчесто не се појавува веднаш, туку со временско задоцнување.
Најмногу се погодени земјите што веќе се ранливи
Последиците не се сведуваат само на поскапи производи во продавниците. Во земјите со ниски приходи и ограничени резерви, сушата или поплавите можат да значат недостиг од основна храна, загубени земјоделски приходи и дополнителен раст на сиромаштијата.
Светската програма за храна предупредува дека силен Ел Нињо може дополнително да ја влоши несигурноста со храна во десетици земји.
Ризикот е уште поголем затоа што климатскиот удар не доаѓа изолирано. Тој се надоврзува на високите цени на енергијата и ѓубривата, геополитичките кризи, нарушените транспортни маршрути и нестабилноста на глобалните пазари.
Каква зима ја очекува Европа?
Посебно внимание привлекуваат и прогнозите за зимата 2026/27. Во дел од метеоролошките анализи се разгледува можноста силниот Ел Нињо индиректно да влијае врз поларниот вртлог и атмосферската циркулација над северната хемисфера. Доколку дојде до нарушување на поларниот вртлог, во одредени периоди студен арктички воздух би можел да навлегува подлабоко кон Европа.
Тоа би можело да донесе епизоди со ниски температури и снег. Сепак, сезонските прогнози не значат дека цела Европа ја очекува екстремно студена зима. Напротив, долгорочните климатски модели сè уште оставаат значителна веројатност температурите во Европа во просек да бидат над климатскиот просек.
Потопла зима не значи дека нема да има силни студови
Важно е да се направи разлика меѓу просечната температура на целата сезона и времето во одредена недела. Една зима може во просек да биде потопла од вообичаеното, а сепак да има неколку силни студени бранови, обилен снег или краткотрајни екстремни временски епизоди. Затоа е прерано да се тврди дека Македонија ја очекува или исклучително топла или исклучително студена зима.
Локалниот исход ќе зависи од повеќе атмосферски фактори – циркулацијата над Атлантикот и Европа, состојбата на Медитеранот, позицијата на млазната струја и евентуалните промени во поларниот вртлог.
За Македонија ризикот може прво да пристигне преку цените
За Македонија и останатиот дел од Европа, најнепосредниот ефект од Ел Нињо можеби нема прво да се почувствува преку температурите. Може да пристигне преку светските пазари. Доколку климатските екстреми го намалат производството кај големите светски производители на ориз, пченка, шеќер, кафе, какао или други земјоделски производи, поскапувањето може постепено да се пренесе преку увозот, преработувачката индустрија и трговијата. За мала и увозно зависна економија тоа претставува дополнителен ризик.
Повисоките светски цени на суровините можат да се пренесат врз храната, а преку неа и врз пошироката инфлација и трошоците на домаќинствата.
Ел Нињо е и климатско и економско предупредување
Затоа Ел Нињо 2026/27 не треба да се набљудува само како метеоролошка појава. Тој е потенцијален економски фактор што може да влијае врз земјоделството, светската трговија, инфлацијата и животниот стандард.
Проценката за можен раст на цените на храната од речиси 16 проценти не треба однапред да се претставува како неизбежен исход. Но предупредувањето зад ова сценарио е реално.
Кога силен климатски феномен ќе се спои со ранливи синџири на снабдување, високи производствени трошоци и нестабилни глобални пазари, временската прогноза лесно може да стане и прогноза за семејниот буџет.
