Во деновите кога културната јавност сѐ уште тивко го прима заминувањето на Родољуб Анастасов, не ми се чини дека за него најточно се зборува само низ датум, вест или формула на почит. За ваков автор е многу поважно да се каже што остави зад себе. А остави редок, длабок и сериозен сликарски свет – свет во кој човекот не е украс во кадарот, туку прашање. И не кое било прашање, туку она најтешкото: што прави човекот во просторот и времето на другите и наспроти самиот себе. Родољуб Анастасов почина на 5. април 2026 година, на 91-годишна возраст. Неговото дело во овој миг најмногу повикува на читање гледајќи го.
Не станува сликар само со рака, туку и со судбина
Анастасов е роден во Скопје на 25. февруари 1935. година. Поминал низ школување што не било случајно, туку темелно – од Училиштето за применета уметност во Скопје, па до Академијата за ликовна уметност во Белград, каде што дипломирал во 1962. година. Само една година подоцна, во 1963., бил уапсен и испратен на Голи Оток, каде минал до 1965. година. Тие биографски точки не се само податок за енциклопедија. Кај него тие се чувствуваат и во сликата: во тишината, во оттурнатоста, во човечката фигура што како да бара воздух и смисла во свет што постојано се стеснува. Затоа, кога ќе ја отворите биографијата на уметникот, не читате само животопис, туку пат низ едно време што оставило трага и врз човекот и врз платното.
Кај него просторот никогаш не е празен
Тоа што мене особено ме држи кај Анастасов е фактот што просторот кај него никогаш не е само простор. Тој е состојба. Понекогаш е град што те голта. Понекогаш е ширина во која човекот останува сам како тивка точка. Понекогаш е внатрешен предел – психолошки, метафизички, речиси немирен. Во Галерија „Јустина и Родољуб Анастасов“ ова е опишано мошне прецизно: низ различни циклуси, од енформелските истражувања до „Човек и простор“, тој го гради својот визуелен јазик околу односот меѓу човекот, универзумот, толпата, осаменоста и надежта. А и самиот Музеј на современата уметност го вбројува во институционалната меморија на македонската модерна не како спореден автор, туку како силно присуство. Кај Анастасов линијата, темната маса, светлосниот отсјај и фигурата не служат за декорација, туку за внатрешен судир. Тој не слика за да ни покаже што гледа. Тој слика за да нѐ натера да видиме што живееме.
Големите автори не завршуваат кога ќе замолчат
Во наш контекст, Родољуб Анастасов е важен и како уметник и како пренесувач на ликовна мисла. Предавал во Училиштето за применета уметност, а потоа и на Факултетот за ликовни уметности во Скопје, оставајќи влијание врз генерации автори. Денес тоа влијание не е апстракција, туку опипливо наследство: во Музејот на град Скопје се чува збирка од стотици негови дела, а годишната поставка во галеријата што го носи неговото име е актуелна и во периодот декември 2025 – декември 2026. Последната негова голема изложба со нови дела, „Визии – Глава полна со луѓе“, беше поставена во 2023. година и донесе повеќе од 200 портрети. Тоа многу кажува. Дури и кога зборуваме за крај, кај Анастасов постојано нѐ дочекува продолжение. Музејската збирка и годишната изложбена поставка тоа денес буквално го потврдуваат.
Затоа, ако денес треба да се каже една реченица за Родољуб Анастасов, јас би ја кажал следнава:
Тој не беше сликар што само создаваше дела, туку автор што му даде форма на немирот на современиот човек. А тоа е многу повеќе од биографија. Тоа е траење.
