Рекреативното планинарење не е бегство од животот, туку еден од поретките начини човек повторно да му се врати. Не со големи зборови, не со драматични подвизи, не со потреба да докаже нешто пред другите, туку со чекор, здив, тишина и постепено ослободување од градскиот притисок што го носиме и кога мислиме дека сме го оставиле дома.

Во време кога сè нè турка да бидеме побрзи, поефикасни, постојано достапни и постојано споредливи, планината воведува друг ритам. Таму не можеш да скролаш низ стрмнината. Не можеш да ја прескокнеш угорницата. Не можеш да ја излажеш сопствената кондиција, здивот, колената, уморот, жедта. Планината не е сурова затоа што сака да те победи. Таа е чесна затоа што не се преправа.

Чекор што го враќа телото во стварноста

Модерниот човек живее премногу во глава. Планира, пресметува, стравува, чита вести, одговара пораки, се грижи за утре и го анализира вчера. Телото често станува само превозно средство за уморот. Рекреативното планинарење го менува тоа. Одеднаш телото повторно станува присутно: дише, се загрева, се поти, бара вода, забавува, се исправува, наоѓа рамнотежа врз камен, земја, корен, тревна патека.

Во тоа има нешто длабоко здраво. Не мора човек да стигне до висок врв за да почувствува дека нешто во него се подредило. Понекогаш доволна е патеката над градот, шумата зад селото, утринска прошетка по Водно, есенски здив на Пелистер, светлина над Маврово, поглед од Галичица, тишина под Шара или магла што полека се крева над Бистра. Македонија е земја во која планината не е далечна авантура, туку блиска можност – ако знаеме да ја препознаеме.

Планинарењето не е натпревар

Една од најлошите навики што ги носиме од градот е потребата сè да го претвориме во натпревар. Колку километри? Колку висинска разлика? За колку време? Колку фотографии? Колку лајкови? Така и планинарењето лесно може да се претвори во уште една сцена за докажување, наместо во простор за ослободување.

Рекреативното планинарење има друга логика. Тоа не прашува дали си најбрз, туку дали си присутен. Не прашува дали си стигнал прв, туку дали си стигнал без да се изгубиш од себе. Планината не е стадион, иако бара сила. Не е терапија во евтина смисла, иако лекува. Не е само пејзаж, иако убавината ѝ е голема. Таа е простор во кој човек учи да не брза таму каде што брзањето нема смисла.

Има нешто речиси воспитно во тој ритам. Групата оди колку што може најбавниот. Водата се дели. Се чека оној што застанал да го среди ранецот. Се помага на стрмнина. Се прашува дали сите се добро. Во планина културата на движење е култура на грижа. Таму егоизмот брзо станува смешен, а невниманието – опасно.

Тишината што не е празнина

На планина тишината има друг квалитет. Не е глува, не е непријатна, не е празна. Во неа има шушкање на лисја, далечно лаење, чекор врз суви иглички, ветер што менува тон меѓу дрвјата, птица што ја слушаш затоа што конечно си замолчел. Таквата тишина не го исклучува светот; таа го враќа во вистинска големина.

Кога човек оди долго, прво се бунат мислите. Се појавуваат работи што не успеал да ги заврши, луѓе што го налутиле, стравови што ги одложувал. Потоа, некаде по патот, тие почнуваат да губат острина. Не исчезнуваат, но се разместуваат. Проблемот што во градот изгледал огромен, под отворено небо станува само една од многуте човечки грижи. Планината не ти дава секогаш одговор, но ти ја враќа мерката.

Panoptikum би рекол: рекреативното планинарење е тивка лекција против цивилизацијата на постојана раздразнетост. Не затоа што го укинува светот, туку затоа што му го одзема правото да ни го заземе целиот внатрешен простор.

Малата демократија на патеката

На планинарска патека луѓето често се поедноставни. Титулите, статусите и професиите не исчезнуваат, но стануваат помалку важни. Поважно е дали имаш вода, дали знаеш да ја прочиташ маркирацијата, дали ќе подадеш рака, дали ќе го собереш отпадот, дали ќе го почитуваш темпото на групата. Планината ги намалува лажните големини.

Затоа рекреативното планинарење има и социјална вредност. Тоа создава заедници што не се изградени врз корист, туку врз споделено движење. Луѓе што можеби никогаш не би седнале на иста маса во град, на планина заедно поминуваат дожд, кал, сонце, умор и радост кога ќе се отвори погледот. Таквите моменти создаваат доверба на стар начин – преку присуство.

Природата не е декор за нашите фотографии

Но планинарењето носи и обврска. Планината не е реквизит. Не е заднина за фотографии, ниту простор во кој човек може да се однесува како да е сам на светот. Рекреативниот планинар мора да научи елементарна почит: да не остава отпад, да не ја уништува патеката, да не пали оган каде што не треба, да не ја потценува временската прогноза, да не оди неподготвен, да не се однесува како природата да му должи безбедно искуство.

Ова е особено важно кај нас, каде што планините се блиску, но не секогаш добро заштитени од човечка негрижа. Пелистер, Шара, Јакупица, Кожуф, Осогово, Галичица – тоа не се само имиња за викенд маршрути. Тоа се живи предели, со вода, шуми, животни, села, траги од човечко присуство и тивки места што не треба да ги претвориме во депонии на сопствената неодговорност.

Подготовката е дел од почитта

Рекреативното планинарење не бара херојство, но бара разум. Добри обувки, доволно вода, слоевита облека, храна, основна ориентација, проверена патека, информираност за времето и реална проценка на сопствената кондиција – тоа не се формалности. Тоа е начин да се каже: ја почитувам планината, ја почитувам групата и не сакам мојата несериозност да стане туѓ проблем.

Има луѓе што на планина тргнуваат како на прошетка низ трговски центар, па се чудат кога теренот ќе стане влажен, кога ќе падне магла, кога ќе залади или кога мобилниот сигнал ќе исчезне. Планината не мора да биде опасна за да биде сериозна. Доволно е да ја потцениш.

Зошто се враќаме

Најубавото кај рекреативното планинарење е што човек ретко се враќа ист како што тргнал. Не мора да се случи голема промена. Доволно е лицето да биде малку поотворено, здивот подлабок, мислата почиста, заморот поинаков. Тоа е замор што не те празни како градскиот замор. Напротив, телото е уморно, но човек е некако собран.

Можеби затоа луѓето повторно одат. Не само поради врвот, не само поради пејзажот, не само поради друштвото. Се враќаат затоа што таму, на патеката, за миг исчезнува чувството дека животот е само список на обврски. Чекорот станува доволен. Водата има вкус. Лебот е подобар. Тишината не плаши. Сонцето не е само временска појава, туку настан.

Рекреативното планинарење не нè прави автоматски подобри луѓе. Но ни дава услови да бидеме поприсутни, посмирени, повнимателни. А тоа денес не е малку. Во свет што постојано нè турка да се оддалечиме од себе, патеката понекогаш е најкраткиот пат назад.

Планината не се освојува. Таа се посетува со почит. Се поминува со благодарност. Се напушта без трага, освен онаа што останува во човекот.