Американското Биро за статистика на трудот (BLS) на 27. август 2026. година ги објави новите проекции за вработеноста во САД до 2035. година. Сликата е посложена од едноставната теза дека вештачката интелигенција „ќе ги земе работните места“: некои рутински занимања навистина се стеснуваат, но истовремено силно растат здравството, работата со податоци, сајбер-безбедноста и професиите поврзани со енергетиката.
Според официјалните проекции на BLS за периодот 2025-2035, американската економија би требало да добие околу 5,9 милиони работни места, со вкупен раст на вработеноста од 3,5%. Тоа е побавен раст од претходната деценија, но зад просекот се кријат две спротивни движења: дел од професиите растат со стапки над 20, 30, па и 40 проценти, додека кај други се очекува двоцифрен пад.
Вештачката интелигенција е дел од промената, не целата приказна
Во дел од медиумските толкувања на новите бројки главниот виновник е вештачката интелигенција. Таа навистина е важен фактор, особено кај административните задачи, внесувањето податоци, продажните процеси и работата што може релативно лесно да се стандардизира и автоматизира. BLS проценува дека канцелариските и административните занимања како поширока група ќе се намалат за 4%, односно за околу 752.100 работни места во една деценија.
Сепак, истиот технолошки бран отвора работа на друго место. Поголемата употреба на ВИ значи повеќе центри за податоци, поголема потрошувачка на електрична енергија, повеќе инфраструктура, обработка на податоци, истражување и развој. BLS токму побарувачката поврзана со ВИ ја наведува како еден од двигателите за раст на компјутерската инфраструктура, научните и техничките услуги и производството на дел од електричната опрема.
Со други зборови, технологијата не делува само како машина за укинување работни места. Таа ја менува распределбата на работата – намалува потреба таму каде што задачата може да се повторува според јасно правило, а создава нова побарувачка таму каде што се потребни инфраструктура, анализа, одржување, специјализирано знаење и донесување одлуки.
12 занимања со најбрз проектиран раст
Официјалната листа на BLS покажува интересна комбинација. На нејзиниот врв нема дванаесет различни варијации на програмерската професија, туку здравство, обновлива енергија, податоци и специјализирана техничка работа. }
- Медицински сестри практичари – раст од 41,0%
- Инсталатери на соларни фотоволтаични системи – 36,5%
- Научници за податоци – 34,6%
- Техничари за сервисирање ветерни турбини – 29,5%
- Менаџери на медицински и здравствени услуги – 24,2%
- Асистенти по физикална терапија – 23,0%
- Психијатриски техничари – 22,3%
- Истражувачи во компјутерски и информациски науки – 21,8%
- Асистенти по работна терапија – 21,5%
- Офталмолошки медицински техничари – 21,4%
- Лекарски асистенти – 21,1%
- Аналитичари за информациска безбедност – 21,0%
Бројките се американски и не треба механички да се пресликуваат врз македонскиот пазар на труд. Но структурата на листата кажува нешто поважно од самите проценти. 6 од првите 12 занимања се непосредно поврзани со здравството, а причината не е технолошка мода туку демографија. Стареењето на населението и поголемата распространетост на хроничните заболувања ја зголемуваат потребата од лекување, нега, рехабилитација и управување со здравствените услуги. Приватното здравство и социјалната помош во САД се проектирани да создадат повеќе од 2,2 милиони нови работни места – околу 37% од целокупниот нето-пораст на вработеноста.
Другиот впечатлив сигнал доаѓа од енергетиката. Соларните инсталатери и техничарите за ветерни турбини растат многу побрзо од просекот, иако поради сегашната големина на овие професии апсолутниот број нови работни места е далеку помал од процентите што звучат спектакуларно. BLS проценува дека двете занимања заедно ќе додадат помалку од 15.000 работни места до 2035. година. Тоа е важна разлика меѓу „најбрзо растечка професија“ и професија што ќе создаде најмногу нови работни места.
Каде исчезнува потребата од човечка рутина
На спротивниот крај се професиите во кои голем дел од работата се состои од повторување, пренесување информации, внесување податоци или стандардизирана физичка операција. Табелата на BLS за најбрзо опаѓачките занимања покажува дека најголемите процентуални падови се концентрирани токму таму.
- Обработувачи на текст и дактилографи – пад од 34,4%
- Телефонски оператори – 27,6%
- Оператори на телефонски централи – 26,0%
- Оператори за внесување податоци – 25,5%
- Работници за изработка на калапи и јадра во леарници – 23,0%
- Изработувачи на модели за метал и пластика – 22,8%
- Телемаркетери – 21,4%
- Работници за рачно брусење и полирање – 19,2%
- Работници за обезбедување покриви во рудници – 18,9%
- Работници за рачно сечење и кроење – 18,9%
- Работници за книговрзување и завршна обработка – 17,5%
- Службеници за прием и обработка на нарачки – 17,5%
Ниту овде процентот ја кажува целата приказна. Дактилографите имаат најголем проектиран процентуален пад, но тоа се околу 13.900 работни места. Кај благајниците, пак, BLS очекува пад од само 6,5%, но поради огромниот број вработени тоа значи околу 200.600 помалку работни места – многу поголема промена во апсолутни бројки.
Професијата не исчезнува толку брзо колку што исчезнува задачата
Токму тука се наоѓа поважното прашање за работникот во 2035. година. Дел од професиите нема едноставно да бидат избришани и заменети со машина. Почесто ќе се менува нивната содржина. Задачите што можат да се претворат во шаблон, алгоритам или автоматизирана постапка ќе заземаат сè помал дел од работниот ден, додека ќе расте вредноста на она што машината потешко го презема – процена на контекст, одговорност, комуникација, сложено решавање проблеми и работа со луѓе.
И самиот BLS предупредува дека десетгодишните проекции не се пророштво. Влијанието на ВИ е особено неизвесно, а американската институција своите претпоставки за технолошките промени ги воведува претпазливо и ги обновува проекциите секоја година. Затоа листите треба да се читаат како насока на структурни промени, а не како календар со датуми кога некоја професија ќе престане да постои.
За Македонија, оттаму, поважно од прашањето „која професија е сигурна?“ е прашањето какви способности можат да се пренесат од една работа во друга. Американските бројки не ја предвидуваат нашата економија, но јасно покажуваат каде се движат големите сили што ја менуваат работата: стареење на населението, енергетска транзиција, дигитализација, автоматизација и ВИ. До 2035 година веројатно нема да има едноставна поделба на професии што „преживеале“ и професии што „исчезнале“. Ќе има работни места чија содржина се променила толку многу што старото име веќе кажува само половина од приказната.
