Водата е неопходна за животот и за нормалната работа на срцето. Кога телото е добро хидрирано, крвта полесно циркулира, мускулите работат поефикасно, а срцето не мора непотребно да се напрега за да ја одржи циркулацијата. American Heart Association нагласува дека доволната хидратација му помага на срцето полесно да пумпа крв низ телото и е важна за нормална мускулна функција.

Но, кога зборуваме за вода, срце, висок притисок и холестерол, мора да бидеме внимателни. Доволното внесување течности е здрава навика, но не е замена за лекарска дијагноза, терапија или контрола на хронични заболувања. Особено не кај луѓе со хипертензија, срцева слабост, бубрежни заболувања или кај оние што веќе земаат диуретици и други лекови.

Што се случува кога телото е дехидрирано?

Дехидрацијата не е само чувство на жед. Таа е состојба во која телото нема доволно течност за нормално функционирање. Може да предизвика замор, главоболка, вртоглавица, сува уста, потемна урина, поретко мокрење, проблеми со концентрацијата и прегревање на телото. CDC наведува дека доволното внесување вода помага во спречување дехидрација, која може да влијае врз размислувањето, расположението, телесната температура, варењето и ризикот од камења во бубрезите.

Кога телото губи течности, се менува и волуменот на крвта. Крвта не е само „црвена течност“, туку сложен воден раствор со клетки, минерали, протеини и други материи. Ако течноста во организмот се намали, кардиоваскуларниот систем мора да се приспособи. Срцето, крвните садови и бубрезите тогаш работат во понапнат режим за да ја задржат рамнотежата.

Во такви околности може да се јави слабост, пад на притисок, забрзано срцебиење или чувство на исцрпеност. Кај некои луѓе, особено ако веќе имаат здравствени проблеми, нарушената хидратација може да го оптовари организмот повеќе отколку што изгледа на прв поглед.

Водата и крвните садови

Крвните садови не се крути цевки. Тие се живи, еластични структури што се шират и стеснуваат според потребите на телото. Нивната задача е да ја одржат циркулацијата, да обезбедат снабдување на органите со кислород и хранливи материи и да го регулираат притисокот во сложена соработка со срцето, бубрезите и нервниот систем.

Кога организмот е дехидриран, тој влегува во режим на штедење и заштита. Може да дојде до стеснување на крвните садови и до активирање механизми што треба да го зачуваат волуменот на крвта. Затоа недоволната хидратација не е безначајна за срцето и крвотокот. Но не треба поедноставено да се тврди дека секој висок притисок е последица на недостиг од вода.

Хипертензијата е сложена состојба. Таа може да биде поврзана со наследност, возраст, телесна тежина, исхрана, сол, физичка неактивност, стрес, бубрежна функција, хормонални нарушувања, лекови и други фактори. American Heart Association ја определува како состојба во која силата на крвта врз ѕидовите на крвните садови е постојано превисока, а не како проблем што може да се објасни со една единствена причина.

Зошто е опасно самостојно да се прекинува терапија?

Во популарните текстови понекогаш се појавува тврдење дека висок притисок и холестерол можат да се решат само со зголемено внесување вода. Тоа звучи привлечнo, но е опасно ако читателот го разбере како повик да ја замени терапијата со вода. Водата е важна, но не е лек за секој вид хипертензија и не смее да биде причина некој самостојно да прекине диуретик, лек за притисок или терапија за холестерол.

Диуретиците не се „непријатели на водата“ сами по себе. Тие се лекови што лекар ги пропишува во конкретни состојби, меѓу кои висок притисок и срцева слабост. Кај некои пациенти тие се неопходни, а кај други бараат внимателна контрола на електролити, бубрежна функција и внес на течности. Затоа секоја промена на терапијата мора да се прави со лекар.

Особено е важно ова кај луѓе со бубрежна или срцева слабост. Кај нив премногу течност може да биде опасна исто како и премалку. National Kidney Foundation предупредува дека кај лица со нарушена бубрежна функција вишокот течности може да доведе до отекување, покачен притисок, отежнато дишење и дополнително оптоварување на срцето.

Вода, сол и притисок

Една од најважните врски меѓу водата и притисокот е солта. Кога внесуваме премногу натриум, телото задржува повеќе течност за да ја одржи рамнотежата. Тоа може да го зголеми оптоварувањето на крвните садови и срцето. Затоа кај многу луѓе со висок притисок намалувањето на солта е исто толку важно, а понекогаш и поважно, од едноставното зголемување на водата.

Преработената храна, конзервираните производи, сувомеснатите производи, солените грицки, готовите супи и индустриските сосови често содржат многу сол, дури и кога вкусот не изгледа претерано солен. Во такви случаи, телото може да задржи течности, а човек да се чувствува надуено и тежок.

Решението не е да се пие вода без мерка, туку да се воспостави рамнотежа: доволно течности, помалку сол, повеќе свежа храна, редовно движење и контрола на притисокот. Водата помага, но не ја поништува штетата од долгогодишна лоша исхрана, пушење, неактивност или неконтролирана болест.

Водата и холестеролот

Во оригиналната популарна логика често се тврди дека недостигот на вода директно предизвикува таложење холестерол по ѕидовите на крвните садови. Таквото тврдење треба да се чита со голема резерва. Холестеролот, атеросклерозата и кардиоваскуларниот ризик се многу посложени процеси, поврзани со генетика, исхрана, воспаление, крвен притисок, пушење, дијабетес, телесна тежина и други фактори.

Доволната хидратација е важна за нормалниот метаболизам и циркулација, но не е докажана како самостоен третман за висок холестерол. Ако некој има покачен LDL холестерол или висок кардиоваскуларен ризик, потребни се лабораториски контроли, процена на лекар, промени во животниот стил и, кога е потребно, медикаментозна терапија. American Heart Association го третира холестеролот како важен кардиоваскуларен фактор што бара правилна процена, контрола и индивидуален пристап.

Тоа не ја намалува важноста на водата. Напротив, ја става на вистинското место: како основна здравствена навика, а не како чудотворен лек.

Колку вода е доволно?

Не постои една бројка што важи за сите. За многу здрави возрасни луѓе, практична ориентација се 6 до 8 чаши течности дневно, додека други препораки го сметаат вкупниот внес од вода, храна и други пијалаци. Mayo Clinic наведува дека потребите од вода зависат од здравјето, активноста, климата и други фактори, а водата може да се внесува со пијалаци и со храна.

Вообичаената препорака од околу 2 литра дневно може да биде добра ориентација за многу луѓе, но не треба да се применува слепо. Оној што вежба, работи физички, многу се поти или живее во топла клима може да има поголема потреба. Оној што има срцева или бубрежна болест може, обратно, да има ограничување на течности.

Практични знаци дека внесот е добар се ретка жед, светложолта урина, нормална енергија и отсуство на симптоми на дехидрација. Mayo Clinic Health System наведува дека внесот е најчесто доволен ако човек ретко чувствува жед и урината е безбојна или светложолта.

Кога треба посебно внимание?

Повеќе вода не е секогаш подобро. Ако имате срцева слабост, бубрежно заболување, отекување на нозете, отежнато дишење, висок притисок што тешко се контролира или земате диуретици, количината течности треба да ја договорите со лекар. Кај такви состојби и недостигот и вишокот вода можат да создадат проблем.

Исто така, ако пиете многу вода, а постојано чувствувате жед, често мокрите, губите тежина, имате слабост или заматен вид, треба да се провери дали постои дијабетес или друго нарушување. Телото секогаш треба да се слуша, но не и да се толкува површно.

Водата како дел од здравото срце

Здравото срце не се чува со една навика, туку со цел систем на однесување. Водата е дел од тој систем. Таа помага телото да не влезе во дехидрација, ја поддржува циркулацијата, варењето, бубрежната функција, мускулите и секојдневната енергија. Но здравото срце бара и контрола на притисок, помалку сол, непушење, движење, здрава исхрана, сон и редовни медицински прегледи.

Затоа најразумниот совет не е „лекувајте го притисокот со вода“, туку: не дозволувајте телото хронично да живее во недостиг од течности. Пијте вода редовно, заменете ги засладените пијалаци со вода, внимавајте на солта и не ја менувајте терапијата без лекар.

Водата е едноставна, но не е банална. Таа не е чудо, туку услов. А во здравјето, токму наједноставните услови – вода, воздух, движење, сон и умереност – често се првото нешто што го забораваме.