Москва ја одржа традиционалната Парада на победата на Црвениот плоштад, но годинава таа изгледаше поинаку од вообичаената демонстрација на руска воена моќ. Без тенкови, без балистички ракети и без тешко вооружување, парадата беше сведена на построг, пообезбеден и политички понапрегнат спектакл. Во центарот, сепак, повторно беше Владимир Путин, кој го искористи Денот на победата над нацистичка Германија за да ја оправда војната против Украина и да ја претстави како „праведна“ борба против Западот и НАТО.
Парадата се одржа под засилени безбедносни мерки и со помалку впечатлива воена кореографија од претходните години. Меѓутоа, токму таа скромност ја направи сликата уште посимболична: држава што сака да покаже сила, а во исто време мора внимателно да ја мери секоја појава на таа сила додека војната во Украина трае веќе петта година.
Празник што Москва го претвора во воена порака
Денот на победата е најважниот секуларен празник во Русија. Тој ја носи меморијата на огромните советски жртви во Втората светска војна, но во последните години сè почесто се користи и како политичка рамка за современата руска воена политика. Путин и годинава го започна говорот со потсетување на генерацијата што ја победила нацистичка Германија, но брзо ја поврза таа историска меморија со денешните руски војници што се борат во Украина.
Таа паралела не е случајна. Кремљ со години ја гради сопствената воена реторика врз идејата дека Русија повторно се брани од надворешна закана, дека е опколена, дека води егзистенцијална борба и дека Западот, особено НАТО, стои зад Украина. На парадата, Путин повтори дека Русија се соочува со сила вооружена и поддржана од целиот блок на НАТО, а војната ја опиша како „праведна кауза“. Тоа е јазик што не служи само за надворешна порака, туку и за внатрешна мобилизација.
Парада без тешко оружје – симбол на моќ или знак на ограничување?
Најзабележливиот детал годинава беше отсуството на тешко вооружување. Парадата се одржа без тенкови, ракети и друга тешка воена опрема, освен традиционалното прелетување на борбени авиони. Тоа е значајна промена за настан што со години беше дизајниран како визуелна демонстрација на воена моќ, технолошка самоувереност и државна дисциплина.
Официјално, ваквиот формат беше објаснет со „тековната оперативна ситуација“ и со засилените безбедносни мерки поради ризик од украински напади. Но во политичката симболика сликите често зборуваат повеќе од објаснувањата. Кога парадата што треба да покаже непоколеблива сила се одвива без најмоќните симболи на таа сила, прашањето не е само што било изоставено, туку зошто токму тоа морало да биде изоставено.
Државната телевизија во Русија, според пренесеното, ја објаснувала отсутноста на тешкото вооружување со потребата тоа да биде на фронтот во Украина. Тоа објаснување само ја засилува централната поента: парадата во Москва веќе не може да се гледа одделно од бојното поле. Црвениот плоштад и украинскиот фронт, во руската политичка режија, стануваат дел од истата сцена.
Строга безбедност, помалку лидери, поголема политичка тежина
Парадата се одржа во атмосфера на засилена безбедност, поради стравувања дека Украина би можела да се обиде да ги наруши свеченостите. Во истиот контекст се споменува и тридневниот прекин на огнот, посредуван од САД, како и меѓусебните обвинувања меѓу Москва и Киев за продолжени напади. Војната, значи, не беше надвор од парадата – таа беше невидливиот, но најприсутен учесник на настанот.
На трибината зад Путин беа присутни неколку странски лидери, меѓу кои белорускиот лидер Александар Лукашенко, претседателот на Казахстан Касим-Жомарт Токаев и претседателот на Узбекистан Шавкат Мирзијоев, а пред парадата Путин се сретна и со словачкиот премиер Роберт Фицо. Но бројот и тежината на присутните лидери беа поскромни во споредба со минатогодишната јубилејна прослава, кога Москва имаше поширока меѓународна сцена за својата порака.
И тука се гледа уште еден слој од парадата: Русија сака да покаже дека не е изолирана, но истовремено мора да се задоволи со круг на партнери што повеќе ја потврдува геополитичката поделба отколку универзалната сила на пораката. Во таква поставеност, секој гостин станува политички знак, а секое отсуство – тивка дипломатска порака.
Минатото како оружје во сегашноста
Најопасниот дел од ваквите церемонии не е самата парада, туку начинот на кој минатото се употребува за сегашни цели. Победата над нацизмот е историски факт со огромна човечка и цивилизациска тежина. Но кога таа победа се претвора во постојан политички аргумент за оправдување на нова војна, историјата престанува да биде паметење и станува алатка.
Путин зборуваше за морална сила, храброст, единство и способност да се издржи секој предизвик. Тоа се зборови што во друга историска рамка би звучеле како општи патриотски формули. Но во 2026 година, пред војници, во главен град на држава што води инвазија врз соседна земја, тие зборови добиваат конкретна политичка функција: да ја нормализираат војната, да ја вградат во националниот мит и да ја претстават како продолжение на стара историска должност.
Парадата како огледало на војната
Годинашната Парада на победата во Москва не беше само свеченост, ниту само воен протокол. Таа беше огледало на Русија во момент кога Кремљ сака да зборува со јазикот на победата, но мора да живее со реалноста на долга, исцрпувачка и скапа војна. Отсуството на тенкови не ја укинува воената порака; напротив, ја прави поостра. Го покажува парадоксот на режим што сака да демонстрира моќ токму во мигот кога таа моќ е најсилно врзана за фронтот.
Затоа сликата од Црвениот плоштад годинава треба да се чита внимателно. Не како обична вест за уште една руска парада, туку како политичка сцена на која се судираат три времиња: советското минато, руската сегашност и неизвесната иднина на војната во Украина. Путин вети победа, но самиот формат на парадата откри дека победничката реторика не може целосно да ја сокрие тежината на реалноста.
