Колку може да вреди едно парче накит? Кај повеќето од нас одговорот започнува со златото, платината, бројот на карати и името на куќата што го изработила. Меѓутоа, на самиот врв на светскиот пазар таа математика престанува да биде толку едноставна. Еден дијамант може да вреди десетици милиони затоа што неговата боја се појавува исклучително ретко во природата. Еден бисер може да достигне цена што никој гемолог не би ја објаснил само со неговата големина затоа што некогаш висел на вратот на Марија Антоанета.
А потоа постојат парчиња што никогаш не биле продадени. Нивните сопственици или производители ги проценуваат на 50, 100, па дури и 200 милиони долари, но пазарот никогаш немал можност да покаже дали некој навистина би платил толку.
Затоа, кога зборуваме за најскапиот накит на светот треба да разликуваме најмалку две категории: највисока објавена или проценета вредност и највисока цена што навистина била платена. Во оваа приказна ги следиме и двете – од прстени, гердани и обетки, преку тијари, нараквици, привезоци и брошеви, до часовници и едно парче накит што завршило кај Мајкл Џексон.
Апсолутниот аукциски рекордер – CTF Pink Star, 71,2 милиони долари
Ако критериумот е едноставен – колку пари навистина биле платени на јавна аукција за едно парче накит – победникот е CTF Pink Star. На 4. април 2017. година во Sotheby’s во Хонг Конг, прстен со огромен розов дијамант од 59,60 карати бил продаден за 553.037.500 хонгконшки долари, односно околу 71,2 милиони американски долари. Sotheby’s го води резултатот како светски аукциски рекорд за дијамант или накит, а GIA и денес го наведува како најскапиот скапоцен камен продаден на аукција.
Каменот е Fancy Vivid Pink, Internally Flawless – највисоката категорија на интензитет на бојата што ја добиваат ваквите розови дијаманти, со внатрешна чистота без забележливи несовршености при стандардното гемолошко зголемување. Дијамантот е Type IIa и е поставен во платина. GIA го определил како најголемиот природен Fancy Vivid Pink дијамант со Flawless или Internally Flawless чистота што лабораторијата некогаш го оценила.
Неговата приказна започнува во 1999. година, кога De Beers во Африка ископал суров розов дијамант тежок 132,5 карати. Обработката траела околу две години. Огромен дел од првобитната маса бил жртвуван за конечниот камен да ја добие оптималната боја, симетрија и чистота.
Има и необичен аукциски пресврт. Во 2013. година Pink Star бил понуден во Женева и наддавањето стигнало до 83 милиони долари, но купувачот не успеал да ја плати сумата. Sotheby’s морал да ја преземе сопственоста, а вистинската продажба се случила четири години подоцна за пониски, но реално платени 71,2 милиони долари.
Купувачот не бил анонимен милијардер. Дијамантот го купила хонгконшката јувелирска група Chow Tai Fook, која потоа го преименувала во CTF Pink Star. Оттогаш нема јавно документирано појавување на позната личност со прстенот на рака. Тоа е важна разлика од некои други парчиња во оваа приказна: го знаеме сопственикот, но немаме „црвен тепих“ на кој рекордерот бил носен.
Гердан проценет на 200 милиони долари – A Heritage in Bloom
Ако од реална продажна цена преминеме кон проценета вредност, бројките стануваат уште поневеројатни. Во 2015. година Chow Tai Fook ја претстави A Heritage in Bloom, монументална огрлица создадена од хонгконшкиот уметник и мајстор за накит Волас Чан. Во стручната јувелирска литература нејзината вредност се наведува на околу 200 милиони долари. Но тоа е проценка – герданот не е јавно продадена за 200 милиони.
Нејзиното срце е Cullinan Heritage – суров Type IIa дијамант од 507,55 карати што Chow Tai Fook го купил во 2010 година. Од него биле изработени 24 D-colour Internally Flawless дијаманти, а сите повторно биле обединети во едно парче. Најголемиот е кружен дијамант од околу 104 карати.
Целата композиција содржи 11.551 безбојни и розови дијаманти со вкупно 383,40 карати, како и зелен жадеит и бел нефрит. На проектот биле потрошени повеќе од 47.000 часови работа. И можеби најневеројатниот дизајнерски детал е што не станува збор за неподвижен гердан: модуларната конструкција овозможува да се носи на 27 различни начини.
Делото било нарачано и останува поврзано со Chow Tai Fook, а нема јавно документирана продажба на приватен колекционер. Нема ни сигурно документирана светска ѕвезда што го носела парчето на јавен настан. Всушност, дел од неговата аура произлегува токму од тоа што повеќе функционира како уникатно јувелирско ремек-дело и изложбен објект отколку како огрлица што редовно се појавува на гала-вечери.
А кој гердан навистина е продаден за најмногу? – de GRISOGONO Creation 1
Во 2017. година Christie’s понудил нешто што може да се измери без проценки. The Art of de GRISOGONO, Creation 1, асиметрична огрлица со монументален бел дијамант, била продадена во Женева за 33,5 милиони швајцарски франци, односно 33,706 милиони долари. Купувачот останал анонимен.
Главниот камен тежи 163,41 карати, има D боја, Flawless чистота и Type IIa класификација. Бил исечен од суров дијамант од 404,20 карати откриен во рудникот Lulo во Ангола во февруари 2016. година. Десетмна специјалисти поминале околу 11 месеци анализирајќи, сечејќи и полирајќи го пред GIA да го оцени конечниот камен. Christie’s ја документира целата трансформација од суровиот камен до финалната огрлица.
Fawaz Gruosi и тимот на de GRISOGONO подготвиле околу 50 концепти пред да ја изберат конечната асиметрична конструкција: 18 правоаголно брусени дијаманти од едната страна, два реда крушковидни смарагди од другата и огромниот D-Flawless дијамант како центар. Не постои јавно позната личност што ја носела огрлицата по продажбата, а идентитетот на сегашниот сопственик не е објавен.
Герданот со најпозната сопственичка – Hutton-Mdivani и Барбара Хатон
Постои и гердан кој не го држи апсолутниот рекорд во долари, но има нешто што A Heritage in Bloom и de GRISOGONO го немаат – јасно лице што ја носело. Hutton-Mdivani Jadeite Necklace е составена од 27 исклучително усогласени зелени жадеитни зрна и била свадбен подарок за американската наследничка Барбара Хатон при нејзиниот брак со принцот Алексис Мдивани во 1933. година.
Хатон една година подоцна побарала Cartier да го измени затворачот, кој денес е направен од жолто злато со рубини и baguette дијаманти. Во 2014. година герданот бил продаден во Sotheby’s Hong Kong за 27,44 милиони долари, поставувајќи рекорд и за жадеитен накит и за Cartier. Најубавиот пресврт е што победникот во наддавањето бил токму Cartier. Денес герданот е дел од Cartier Heritage Collection.
Обетки од 57,4 милиони долари – две различни бои, еден ист купувач
Најскапиот јавно продаден пар обетки е толку необичен што двете обетки намерно не се исти. Sotheby’s во Женева во мај 2017. година ги понудил Apollo Blue и Artemis Pink како одделни лотови, но истиот анонимен купувач ги купил и двете за вкупно 57.425.478 долари. Sotheby’s и во своите понови материјали ги наведува како највредните обетки продадени на аукција. :
Apollo е крушковиден 14,54-каратен Fancy Vivid Blue дијамант, Internally Flawless и Type IIb. Само тој достигнал 42,087 милиони долари. Artemis е 16-каратен Fancy Intense Pink, VVS2, Type IIa, продаден за 15,338 милиони.
По продажбата новиот сопственик ги преименувал во The Memory of Autumn Leaves и The Dream of Autumn Leaves. Идентитетот на купувачот не е јавно откриен, а нема ни јавно документиран познат носител по аукцијата. Веројатно токму затоа тие се добар пример дека на највисокото ниво на пазарот познатата личност не е секогаш неопходна – геологијата сама создава доволно реткост.
Привезок од 36,2 милиони долари – Марија Антоанета го прави бисерот поскап од огромен дијамант
На 14 ноември 2018. година Sotheby’s во Женева продал природен бисер со дијаманти за 36.427.000 швајцарски франци, околу 36,2 милиони долари. Бил поставен нов светски аукциски рекорд за природен бисер. Но самиот бисер е само половина од причината. Другата половина се двете зборови што стојат во неговата историја: Марија Антоанета.
Привезокот бил дел од личниот накит на француската кралица. Во 1791. година, додека кралското семејство се подготвувало да избега од револуционерниот Париз, нејзините бисери, дијаманти и рубини биле завиткани во памук, ставени во дрвен ковчег и испратени надвор од Франција преку Брисел до Виена. Кралицата не преживеала, но накитот преживеал.
По ослободувањето во 1795. година, накитот стигнал кај нејзината ќерка Мари-Терез Шарлот, а потоа преку наследството завршил кај семејството Bourbon-Parma, каде останал околу два века. Купувачот од 2018. година не е јавно идентификуван. Но за разлика од Pink Star или Apollo и Artemis, овде со сигурност знаеме кој го носел некогаш – една од најпознатите кралици во европската историја.
Најскапата тијара продадена на аукција – 11 смарагди и повеќе од 500 карати
Во мај 2011. година Sotheby’s Geneva продал смарагдно-дијамантска тијара од околу 1900 година за 11.282.500 швајцарски франци, тогаш околу 12,7 милиони долари. Таа поставила три рекорди – за тијара, антички накит и смарагден накит. Sotheby’s и во 2026 година ја вбројува меѓу своите најзначајни рекордни тијари.
Парчето некогаш ѝ припаѓало на принцезата Катарина Хенкел фон Донерсмарк. На врвот има 11 огромни полирани крушковидни колумбиски смарагди со вкупна тежина од приближно 500 карати. Под нив е сложена конструкција од големи и мали дијаманти во растителни и цветни мотиви.
Интересно е што на Интернет често ќе прочитате дека тијарата е „Chaumet“. Тоа не е докажано. Оригиналниот каталог на Sotheby’s е многу попрецизен: тијарата нема потпис или жиг, а квалитетот е споредлив со најдобрите париски куќи од периодот. Затоа авторството на Chaumet може да се претпоставува, но не треба да се претставува како факт.
Семејното предание ги поврзувало смарагдите со француската царица Евгенија, но и тука Sotheby’s е внимателен: постои можност дел од камењата да потекнуваат од нејзиниот накит, но нема непрекината документација што го докажува тоа. Купувачот во 2011 година бил анонимен.
Нараквица од 7,2 милиони долари – седум кашмирски сафири што не биле загревани
Кај нараквиците рекордите се многу поблиски. Еден од највисоките јавно документирани резултати е Art Deco Sapphire and Diamond Bracelet на Cartier од 1923 година, продадена од Christie’s во Хонг Конг за околу 7,2 милиони долари. Christie’s ја објавил продажбата како нов светски аукциски рекорд за нараквица.
Нараквицата содржи осум големи cushion-cut сафири, а седум од нив се потврдени како природни кашмирски сафири без докази за термичка обработка. Најголемиот тежи 10,53 карати. Камењата се поставени во платина со дијаманти, а лабораториите ја истакнале нивната карактеристична кадифено сина боја и исклучителното усогласување.
За ова конкретно парче нема добро документирана славна сопственичка. Затоа само малку под рекордот се наоѓа нараквица со далеку поголема човечка приказна.
Пантерот на Волис Симпсон – речиси истата цена, но една од најпознатите нараквици на XX век
Во 1952 година Cartier создал за војвотката од Виндзор, Волис Симпсон, скулптурална Panthère нараквица од дијаманти, оникс и смарагди. Во 2010 година Sotheby’s ја продал за 4.521.250 фунти, околу 7 милиони долари. Во моментот тоа бил светски рекорд за нараквица и рекорд за Cartier.
Пантерот не е само декоративен мотив. Jeanne Toussaint, легендарната креативна фигура на Cartier, го претворила животното во еден од симболите на куќата, а дизајнерот Peter Lemarchand ја развивал неговата тридимензионална форма. Волис била меѓу најважните клиенти и навистина го носела накитот – за разлика од многу современи рекордни дијаманти што по аукцијата исчезнуваат во сеф.
Купувачот од 2010 година не бил официјално објавен. Во медиумите се појавиле шпекулации за Мадона, но без официјална потврда тоа не треба да се претставува како факт.
Брош од 100 милиони долари – паун од 1.305 дијаманти
Ако се водиме според објавена вредност, една од најекстремните категории е брошот. Graff Peacock Brooch бил претставен во 2013 година на TEFAF во Мастрихт со проценета вредност од околу 100 милиони долари. Дури и Sotheby’s денес во своите материјали за Graff го наведува како брош вреден 100 милиони.
Пауновото тело и огромната опашка се составени од 1.305 природни дијаманти со вкупно 120,81 карати, во бела, розова, жолта, портокалова, зелена и сина боја. Во центарот се наоѓа исклучително редок Fancy Deep Blue крушковиден дијамант од 20,02 карати. Тој може да се извади од брошот и да се носи одделно.
Но повторно важи истото правило: 100 милиони е проценета вредност, не потврдена аукциска продажба. Сегашниот приватен сопственик, доколку во меѓувреме бил продаден, не е сигурно јавно документиран, а не најдов ни доверлив запис дека конкретна славна личност го носела на јавен настан.
А брошот што навистина достигнал 17,58 милиони долари?
Многу почист аукциски пример е Cartier Belle Époque Devant-de-Corsage од 1912 година. Во 2014 година Christie’s го продал за 17.581.612 долари. Брошот содржи централни дијаманти од 34,08, 23,55, 6,51 и 3,54 карати, дополнети со помали дијаманти во платина и бело злато.
Овој пат знаеме и кој го нарачал. Британскиот финансиер и рударски магнат Solomon Barnato Joel му ги дал на Cartier своите четири најдобри дијаманти, а парискиот atelier Henri Picq ја изработил конструкцијата. На накитот стои потписот Cartier и мајсторскиот знак на Picq.
Подоцна парчето минало низ неколку приватни колекции и повторно се појавило на аукција во 2019 година. За разлика од накитот на Волис Симпсон или Марија Антоанета, немаме една славна жена чие носење го дефинира неговиот идентитет – неговата вредност главно ја создаваат Cartier, извонредните камења, изработката и историјата на сопственоста.
Часовник од 55 милиони долари – но дали сè уште е часовник или веќе е накит?
Graff во 2014. година на Baselworld го претстави Hallucination, женски часовник кој изгледа повеќе како висока јувелирија во која случајно е скриен мал бројчаник. Објавената вредност била 55 милиони долари.
Основата е платинска нараквица покриена со повеќе од 110 карати исклучително ретки природни fancy-colour дијаманти во розови, сини, зелени, жолти и портокалови нијанси и различни облици. Концептот бил на Laurence Graff, а тимови од гемолози, дизајнери и мајстори работеле илјадници часови на изборот и поставувањето на камењата.
Но Hallucination не е продаден на јавна аукција за 55 милиони долари. Тоа е објавена вредност. Затоа, ако бараме часовник за кој некој навистина извадил најмногу пари пред аукциска публика, победникот е друг.
Patek Philippe Grandmaster Chime – 31 милион франци за еден часовник
На 9 ноември 2019. година на добротворната аукција Only Watch во Женева уникатниот Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A-010 бил продаден за 31 милион швајцарски франци. Christie’s и во својот преглед од 2025. година го води како светски аукциски рекорд за часовник.
Иронијата е што неговата огромна цена не доаѓа од килограми дијаманти. Куќиштето е од нерѓосувачки челик – прв и единствен Grandmaster Chime направен во овој материјал. Има реверзибилно куќиште, два бројчаника и дури 20 компликации, меѓу нив пет акустични функции, perpetual calendar, втора временска зона, alarm striking time и date repeater. Christie’s го опишува како единствениот Grandmaster Chime изработен во челик.
На еден од бројчаниците стојат зборовите „The Only One“, а купувачот останал анонимен. Бидејќи часовникот бил создаден специјално за продажбата, нема историја на славен претходен носител. Огромната цена ја создаваат уникатноста, механичката сложеност, брендот и добротворниот контекст на Only Watch.
Но најпознатиот човек што навистина носел часовник од речиси 18 милиони бил Пол Њуман
За човечка приказна, Patek не може да се натпреварува со Rolex Cosmograph Daytona Ref. 6239 на Пол Њуман. Актерот навистина го носел часовникот со години, особено во периодот кога неговата љубов кон автомобилските трки станала сериозен дел од неговиот живот.
Сопругата Џоан Вудворд му го подарила околу времето кога го снимал филмот „Winning“. На задната страна дала да се изгравира едноставна порака: „DRIVE CAREFULLY ME“ – потсетник на нејзината загриженост за неговото тркање.
Во 2017 година Phillips го продал за 17.752.500 долари по дванаесетминутно наддавање, тогаш светски рекорд за рачен часовник. Купувачот бил анонимен телефонски наддавач. Подоцна Patek го надмина по цена, но Rolex-от на Њуман останува можеби најдобриот пример дека човекот што го носел предметот може да биде речиси еднакво важен како механизмот во него.
А што е со машките манжетни? Мајкл Џексон влегува во приказната
Кај копчињата за манжетни интернетот е полн со модели со цени од еден, два или четири милиони долари, но најчесто станува збор за понудени или декларирани малопродажни цени, не за докажана трансакција. Ако бараме верификуван Guinness-рекорд за приватна продажба, приказната е многу поскромна – но далеку поинтересна.
V2 cufflinks, дизајнирани од британскиот дизајнер Arfaq, се направени од дијаманти и сафири поставени во платина и 18-каратно злато. Во ноември 1996 година биле приватно продадени во Букурешт на Мајкл Џексон и MJJ Productions за 39.750 долари. Guinness World Records ја документира токму оваа продажба.
Тоа не значи дека никогаш не бил направен пар со поголема проценета вредност – постојат многу такви луксузни понуди. Но повторно се враќаме на истото правило: цена напишана во каталог и цена што некој навистина ја платил не се исто. За конкретно јавно појавување на Џексон со V2 манжетните не најдов доволно силен примарен извор за да го претставиме како сигурен факт, па можеме со сигурност да кажеме дека ги купил, но не и да измислуваме кога ги носел.
Зошто во оваа листа ги нема Кох-и-Нур, британските крунски скапоцености и Hope Diamond?
Токму затоа што сакаме бројките да значат нешто. Кралски и музејски богатства често добиваат спектакуларни „проценки“ од стотици милиони или милијарди долари во интернет-текстови, но тие предмети не се на пазар, немаат нормална аукциска проценка и нивната историска, државна и културна вредност не може реално да се спореди со накит што е понуден за продажба.
Hope Diamond, Кох-и-Нур или британската Imperial State Crown можат сосема оправдано да бидат наречени непроценливи. Но „непроценливо“ и „продадено за 71,2 милиони долари“ се две различни мерни единици. Токму затоа Pink Star е многу покорисен светски рекорд: знаеме каде, кога, кому и за колку е продаден.
Што навистина купувате кога плаќате 30, 70 или 200 милиони за накит?
На ова ниво цената повеќе не се состои само од злато и карати. CTF Pink Star вреди поради комбинација што природата речиси никогаш не ја создава: огромна големина, силна природна розова боја и исклучителна чистота. A Heritage in Bloom додава десетици илјади часови човечка работа и камења што некогаш биле дел од истиот огромен суров дијамант.
Кај Марија Антоанета формулата е сосема поинаква. Никој не платил 36 милиони долари затоа што бисерот сам по себе содржи суровина вредна 36 милиони. Купувачот добил предмет што бил во рацете на жена која чекорела низ Версај и Тилери непосредно пред Француската револуција – и кој ја преживеал историјата што таа не ја преживеала.
Rolex-от на Пол Њуман покажува уште една верзија на истиот феномен. Постои огромен број Rolex Daytona часовници, но има само еден што Џоан Вудворд му го подарила на Пол Њуман со порака да вози внимателно и кој тој навистина го носел додека станувал автомобилски тркач.
Најскапиот накит затоа не е секогаш најголемиот дијамант.
На самиот врв на пазарот се продава нешто многу поретко – комбинација од геологија, уметност, историја и приказна што никој друг предмет не може целосно да ја повтори.
А таму каде што сите четири ќе се најдат во едно парче, цената повеќе не се мери според грамови.
Се мери според тоа колку милионери се подготвени да се наддаваат за нешто што постои само еднаш.
