Опозицијата не исчезнува кога власта ќе ја победи на избори. Не исчезнува ни кога ќе остане без пратеник повеќе, без некој градоначалник или без пристап до центарот на политичката моќ. Вистинското исчезнување почнува порано – во мигот кога јавноста престанува да ја доживува како можна власт, разумен коректив и носител на поинаква иднина.

Неконструктивната и непријателски поставена опозиција може уште долго да има партиско име, седиште, прес-конференции, пратеничка група и верно членство. Сепак, политички веќе може да биде во фаза на исчезнување. Не затоа што некој ја забранил, туку затоа што самата ја потрошила причината поради која граѓаните би требало да ѝ веруваат.

Опозиција што не гради, туку троши

Задачата на опозицијата не е да ѝ помага на власта да владее полесно. Таа треба да проверува, да разобличува, да спречува злоупотреби и да понуди политичка алтернатива. Токму затоа опозицијата е незаменлив дел од демократскиот поредок. Меѓутоа, противењето само по себе не е програма, а гневот не е доказ за способност.

Партија што секој потег на власта го прогласува за катастрофа многу брзо останува без зборови за вистинската катастрофа. Кога секоја одлука е предавство, секој компромис капитулација, секој функционер криминалец, а секој граѓанин што не се согласува – соучесник, политичкиот јазик се претвора во бучава. Во таква атмосфера критиката ја губи тежината затоа што веќе не прави разлика меѓу грешка, неспособност, злоупотреба и обично политичко несогласување.

Корективната сила станува проблем кога наместо да ја контролира власта, почнува да ја труе целата јавна сфера. Тогаш опозицијата не ја троши само власта – ја троши довербата во политиката, во институциите и, на крајот, во самата себе.

Кога критиката се претвора во непријателство

Политичкиот противник не е непријател што треба да биде уништен. Тој е легитимен учесник во натпреварот за јавна доверба. Оваа разлика е суштинска. Без неа демократијата се сведува на племенска борба во која секоја страна верува дека државата може да преживее само ако другата исчезне.

Непријателската опозиција живее од постојано производство на закана. Таа не може да признае добра одлука на власта бидејќи би ја нарушила приказната дека спроти неа стои апсолутно зло. Не може да поддржи државен интерес бидејќи стравува дека со тоа ќе изгледа слабо. Не може ни да корегира сопствена грешка затоа што секое повлекување го толкува како пораз.

Таквата политика постепено станува затворен круг. Раководството испраќа сè поостри пораки за да го задржи најверното јадро, јадрото бара уште поостар говор, а умерените гласачи се оддалечуваат. Партијата ја меша гласноста на сопствените поддржувачи со расположението на општеството. Социјалните мрежи дополнително ја хранат заблудата: стотина исти профили можат да создадат впечаток на национален бунт, додека надвор од дигиталниот меур расте рамнодушноста.

Зборовите не се само придружба на политичката борба. Тие ја создаваат нејзината реалност. Кога партијата со години зборува како да е опкружена со предавници, таа на крајот останува опкружена само со оние што се согласуваат со неа.

Јавноста побрзо созрева од партиските штабови

Граѓаните можат долго да бидат гневни, разочарани или подготвени да казнат некоја власт. Тоа не значи дека автоматски ќе ѝ ја доверат државата на опозицијата. Изборите не се само пресуда за тие што владеат, туку и проверка на тие што бараат да владеат.

Во еден момент јавноста го поставува наједноставното прашање: што ќе направите поинаку? Ако одговорот повторно се сведува на тоа колку е лош противникот, опозицијата открива дека нема сопствена содржина. Нејзината политичка понуда е зависна од постоењето на непријателот. Без него таа нема ниту идентитет, ниту насока.

Затоа неконструктивната опозиција често пропаѓа побрзо отколку што очекува. Таа верува дека незадоволството од власта природно ќе се претвори во поддршка за неа. Сепак, меѓу тие две работи постои голем простор. Граѓанинот може да биде против власта и истовремено да не ја сака опозицијата. Може да остане дома, да гласа за трета опција или да избере помало зло. Токму во тој простор исчезнуваат партиите кои не умеат да се обноват.

Исчезнувањето почнува со губење на смислата

Политичкото исчезнување ретко е еден драматичен настан. Тоа е низа мали загуби: прво се губат умерените гласачи, потоа стручните луѓе, потоа способноста да се привлечат нови генерации. На крајот остануваат партиската инфраструктура и носталгијата по времето кога организацијата имала поголема сила.

Раководството тогаш најчесто ја обвинува јавноста. Народот бил измамен, медиумите биле купени, институциите заробени, странците вмешани, изборите неправедни. Дел од овие обвинувања понекогаш може да имаат основа. Кога служат како универзално објаснување за секој пораз, тие стануваат засолниште од самокритика.

Партија што не може да ја види сопствената одговорност не може ни да се поправи. Таа ги менува слоганите, лицата на билбордите и бојата на кампањата, а го задржува истиот однос кон граѓанинот: ние сме во право, вие само треба да го разберете тоа. А политиката не е терапија на партиската суета. Никој не е должен да гласа за организација само затоа што таа себеси се смета за историски значајна.

Демократијата не смее да остане без противтежа

Исчезнувањето на една неконструктивна опозиција не треба да се слави како исчезнување на самата опозиција. Власт без сериозен коректив лесно станува самодоволна, арогантна и нечувствителна на сопствените грешки. Затоа вистинскиот демократски исход не е празен простор спроти власта, туку појава на поодговорна, поспособна и поверодостојна политичка алтернатива.

Неконструктивната опозиција има избор. Може да продолжи да живее од навреди, апокалиптични прогнози и митот дека секој нејзин неуспех е туѓ заговор. Во тој случај нејзиното исчезнување навистина ќе биде брзо – не како физичко или правно отстранување, туку како губење на јавната важност.

Може и да го избере потешкиот пат: да признае грешки, да отвори простор за нови луѓе, да создаде политика наместо бес, да понуди решенија наместо етикети и да покаже дека државниот интерес е поголем од партиската повреденост.

Опозицијата која одбива да се менува нема да биде уништена од својот противник. Ќе ја победи сопствената празнина. Во политиката најбрзо исчезнуваат оние што долго веруваат дека можат да опстанат само со објаснување зошто некој друг не смее да постои.