Од Кејптаун до Магадан-најдолгиот пешачки пат. Кои се најголемите автопатишта во светот?

Постојат патишта што поврзуваат два града, патишта што минуваат низ една држава и патишта што стануваат артерии на цели континенти. Но постои и една замислена пешачка линија што изгледа како предизвик упатен до самиот човек: да тргне од Кејптаун, на јужниот раб на Африка, и да оди сè до Магадан, на рускиот Далечен Исток.

Рутата, во различни пресметки долга околу 22.000–23.000 километри, најчесто се претставува како најдолгото копнено растојание на Земјата што теоретски може да се помине пеш без авион или брод. Најраспространетата дигитална пресметка изнесува 22.387 километри и околу 4.492 часа чисто одење.

Тоа би биле 187 дена непрекинато движење, што, се разбира, е човечки невозможно. Ако се пешачи по осум часа дневно, математиката дава околу 562 дена, без денови за одмор, болест, визи, затворени граници, временски непогоди и непредвидени околности. Реално, една таква експедиција би траела неколку години.

Проверката на Africa Check покажува дека ваквото патување е теоретски возможно, но популарната мапа не треба да се разбере како доказ за практично остварлива и непречена експедиција.

Токму зборот „теоретски“ е клучот за целата приказна.

Од два океана до крајот на сибирската земја

Кејптаун е град свртен кон Атлантикот, но и кон големата морска раскрсница околу јужниот крај на Африка. Магадан, пак, лежи покрај Охотското Море, во предел што со децении бил синоним за далечина, студ и изолација. Меѓу нив се наоѓаат пустини, савани, тропски предели, големи реки, планински премини, урбани мегалополиси, степи, тајги и области во кои зимата не е само годишно време, туку начин на постоење.

Популарната траса минува низ источниот дел на Африка, продолжува кон северниот дел на континентот, потоа преку Блискиот Исток влегува во Европа или во евроазискиот простор, а оттаму се протега низ огромната руска територија до Магадан. Во зависност од избраната варијанта и од состојбата на патиштата и границите, списокот на држави може да се разликува. Затоа често повторуваното тврдење дека трасата минува низ точно 16 или 17 држави не треба да се прифати како непроменлива географска вистина.

На хартија континентите се поврзани. Мостови, тунели и копнени премини овозможуваат од јужна Африка да се стигне до североисточна Азија без класично прекуокеанско патување. Но картата е рамна, а светот не е. Таа не ги покажува секогаш минските полиња, затворените граници, воените судири, забранетите подрачја, недостигот од вода, слабата патна инфраструктура, криминалот, болестите и бирократските лавиринти.

Затоа рутата Кејптаун–Магадан е повеќе картографски концепт отколку проверена пешачка патека. Нема општоприфатен доказ дека некој човек ја поминал целата траса во нејзината интернетски популаризирана форма. Таа не е обележана меѓународна пешачка патека и нема единствена управна структура, прифатилишта или загарантиран пристап низ сите земји. „Без прекин“, во овој случај, значи без нужно преминување океан со брод или авион. Не значи дека патникот може непречено да ја премине секоја држава и секоја граница.

Кога географијата се претвора во политика

Најдолгиот пат не се мери само во километри. Тој се мери и во дозволи.

Човекот може да има сила да пешачи, но тоа не значи дека има право да ја премине секоја граница. Визите имаат рок, некои гранични премини не се отворени за странски државјани, а одредени држави меѓусебно немаат нормализирани односи. Патиштата што на дигиталната карта изгледаат поврзани во реалноста можат да бидат прекинати со барикада, воена зона или административна забрана. Посебен проблем претставуваат делови од источна и североисточна Африка, Блискиот Исток и одредени евроазиски граници. Во нив политичката состојба може да се промени многу побрзо отколку што еден пешак може да стигне од една до друга држава. Рутата што била пресметана во еден период може да стане непроодна во следниот.

Потоа доаѓа Русија, чија географска големина речиси ја поништува вообичаената човечка претстава за растојание. Магаданската област е сурова и ретко населена. Патот Колима, познат и како „Патот на коските“, бил граден во времето на сталинистичкиот систем на логори, со принудна работа и огромни човечки жртви. Да се оди по него не значи само да се совладува простор. Тоа значи да се стапнува врз историска траума. Во делови од оваа област температурите можат да паднат длабоко под нулата, населбите се оддалечени, а помошта не е секогаш достапна. Во лето се појавуваат кал, надојдени реки и огромен број инсекти; во зима студот ја претвора секоја грешка во закана за животот.

Ако африканската половина од патувањето бара заштита од жештина и дехидрација, сибирската бара опрема за преживување во екстремен студ. Пешакот би морал да носи облека за неколку климатски светови и движењето да го приспособува според годишните времиња.

Колку време навистина би било потребно?

Едноставната математичка пресметка е привлечна: 22.387 километри поделени со 40 километри дневно даваат околу 560 дена. Но 40 километри секој ден, со тежок ранец и во различни климатски услови, претставуваат крајно напорно темпо што малкумина би можеле долго да го одржуваат. Пореална дневна норма за повеќегодишна експедиција би била меѓу 20 и 30 километри, со редовни денови за одмор. При просек од 25 километри дневно, само за одење би биле потребни околу 895 дена. Ако се додадат одморите, административните задржувања, болестите, поправките на опремата и чекањето поволна сезона, патувањето лесно би можело да трае три, четири или повеќе години.

Во тие години пешакот би изодел растојание поголемо од половината од обемот на Земјата околу Екваторот. Би истрошил десетици пара обувки. Би морал постојано да обезбедува вода, храна, засолниште и комуникација. Би минал низ повеќе јазични, верски и културни светови отколку што повеќето луѓе среќаваат во целиот живот.

Но најтешкиот товар можеби не би бил ранецот. Би била повторливоста: илјадници утра во кои патникот станува за да го направи истото – да тргне кон хоризонтот што никогаш не изгледа поблиску.

Најдолгиот пат не е секогаш најдолгиот автопат

Во јавноста често се мешаат поимите пат, патна мрежа, патна маршрута, национален пат и автопат. Затоа различни извори прогласуваат различни сообраќајници за „најдолги во светот“.

Строго земено, автопат е пат со контролиран пристап, физички одвоени коловозни ленти и посебни безбедносни стандарди. Многу од најдолгите светски патни правци не се автопати по целата должина. Тие вклучуваат национални патишта, градски улици, планински делници, фериботски врски и понекогаш неасфалтирани сегменти.

Должините можат малку да се разликуваат зависно од гранките, почетните точки и применетата методологија на мерење.

Панамериканскиот пат – најдолгата континентална замисла

Панамериканскиот пат најчесто се наведува како најдолгиот светски патен систем. Со своите приближно 30.000 километри, тој се протега од северните делови на Северна Америка до крајниот југ на Јужна Америка. Но тоа не е еден единствен, непрекинат автопат со исти ознаки и стандарди. Тоа е систем од национални патишта што заедно ја создаваат панамериканската врска. Неговиот најпознат прекин се наоѓа меѓу Панама и Колумбија. Тоа е Дариенскиот теснец – област со густа тропска шума, мочуришта, реки и сложени безбедносни околности. Патот таму исчезнува на приближно стотина километри, зависно од тоа меѓу кои точки се мери празнината. Возилата мора да се пренесуваат по море или по воздух.

Токму Дариен покажува дека технологијата не мора секогаш да ја победи географијата. Непостоењето пат делумно ја штити чувствителната природа и домородните заедници, а истовремено претставува голема пречка за транспортот.

Панамериканскиот пат е најдолг како идеја за континентално поврзување, но не и како непрекината асфалтна линија.

Азискиот автопат АХ1 – пат меѓу океани и режими

Азискиот автопат АХ1 има официјално наведена должина од 20.557 километри. Тој почнува во Токио, минува преку Корејскиот Полуостров, Кина, Југоисточна и Јужна Азија, Иран и Турција, а завршува на границата меѓу Турција и Бугарија, каде што се поврзува со европската патна мрежа.

Податоците и трасите на Азиската автопатска мрежа ги координира Економската и социјалната комисија на Обединетите нации за Азија и Пацификот – UNESCAP.

И овде називот „автопат“ може да измами. АХ1 не е автопат со еднаков квалитет по целата должина. Некои делови се современи сообраќајници, други се обични национални патишта, а трасата од Јапонија подразбира и морско префрлање. Поминувањето низ Северна Кореја, Авганистан и други политички чувствителни области дополнително го прави целосното патување исклучително тешко или невозможно во определени периоди.

АХ1 е инженерска и дипломатска визија: обид Азија да се поврзе со заедничка сообраќајна граматика. Но колку што е долг патот, толку е долга и листата на политички разлики низ кои минува.

Австралискиот Highway 1 – круг околу еден континент

Ако се бара најдолга национална патна мрежа со препознатлив заеднички број, тогаш австралискиот Highway 1 е еден од најсилните кандидати. Долг е приближно 14.500 километри и ги поврзува главните градови и крајбрежните области, опишувајќи огромен круг околу континентот. Неговата посебност е во тоа што патникот, во суштина, може да направи „голем круг“ околу Австралија. Но и Highway 1 не е единствен автопат изграден според ист стандард. Тој е составен од повеќе патишта, мостови и урбани делници.

Во оддалечените области растојанијата меѓу населбите се големи, горивото и водата мора внимателно да се планираат, а природата останува посилна од чувството на сигурност што го создава асфалтот. Патот не ги поврзува само градовите. Тој ја следи населивата периферија на континентот, додека огромната внатрешност останува речиси празна.

Транссибирскиот пат – асфалтна паралела на железницата

Транссибирскиот пат не е една сообраќајница со единствен број, туку синџир од руски федерални патишта што ги поврзуваат европска Русија, Сибир и Далечниот Исток. Во поширока смисла, правецот од Санкт Петербург или Москва до Владивосток надминува 11.000 километри. Со децении не сите делови од оваа линија биле целосно асфалтирани или сигурно проодни во текот на целата година. Денес врската е значително подобрена, но растојанието, климата и слабата населеност остануваат голем предизвик.

Ако Транссибирската железница е металната линија што ја совладала Евроазија, транссибирскиот пат е нејзината понепредвидлива асфалтна сенка. Железницата го носи патникот низ просторот; патот го принудува самиот да почувствува колку е тој простор голем.

Трансканадскиот автопат – од океан до океан

Трансканадскиот автопат е долг приближно 7.800 километри, зависно од избраната гранка и начинот на мерење. Тој ги поврзува атлантските и пацифичките области на Канада и минува низ десет провинции. Оваа сообраќајница е повеќе од транспортна инфраструктура. Таа е материјална потврда на канадската идеја за држава што се протега од океан до океан. Минува низ големи градови, земјоделски рамнини, Карпестите Планини, шуми и ретко населени области.

Сепак, ни Трансканадскиот пат не е класичен автопат по целата должина. На некои места има повеќе ленти и контролиран пристап, а на други функционира како обичен пат со крстосници.

US Route 20 – најдолгиот американски пат со еден број

Во Соединетите Американски Држави, US Route 20 се смета за најдолгата патна маршрута во националниот нумериран систем. Долга е околу 5.415 километри и се протега од Бостон, Масачусетс, до Њупорт, Орегон. Таа минува низ индустриски, земјоделски и планински предели и во близина на националниот парк Јелоустоун. Но Route 20 не е меѓудржавен автопат во современата смисла. На многу места е обичен двонасочен пат што минува низ населби. Нејзината вредност е токму во тоа: не го заобиколува секојдневниот живот.

Додека современиот автопат настојува патникот што побрзо да помине покрај градовите, стариот национален пат го води низ нив.

Најдолгата права патна делница

Покрај вкупната должина, географите и патниците ги привлекуваат и патиштата што со километри не свртуваат. Често се наведува дел од автопатот 10 во Саудиска Арабија, долг околу 240–256 километри без значителен свиок.

Тој го надминува познатиот австралиски „90 Mile Straight“, делница на Ејрскиот автопат долга приближно 146 километри. Правиот пат низ пустината изгледа едноставно, но психолошки може да биде тежок. Нема свиок што најавува промена, нема нова перспектива, нема видлив крај. Возачот се движи, а пејзажот како да стои. Тоа е пат што ја претвора далечината во оптичка измама.

Патот како цивилизациска мерка

Историјата на цивилизацијата во голема мера е историја на патиштата. Римската империја ја одржувала својата моќ преку камени сообраќајници. Патот на свилата не бил една линија, туку мрежа преку која патувале стока, јазици, религии, болести и идеи.

Модерните автопатишта ја забрзале трговијата, но истовремено создале нов однос кон просторот: далечината престанала да се мери во километри и почнала да се мери во часови.

Со авион растојанието меѓу Кејптаун и рускиот Далечен Исток може да се совлада со неколку летови. Пеш, истото растојание повторно ја добива својата вистинска тежина. Секој километар станува физичко искуство. Секоја граница станува настан. Секоја промена на јазикот, климата и храната станува знак дека човекот навистина се движи низ светот.

Современиот човек сака да пристигне, но големиот пат го принудува да престојува. Тој не дозволува просторот да биде прескокнат.

Од патување до човечка преобразба

Човек што би тргнал од Кејптаун кон Магадан не би стигнал на целта како истиот човек што тргнал. На почетокот би ја броел далечината што му останува. Подоцна би ги броел само деновите до следната вода, населба или граница. На крајот можеби веќе не би го мерел патот, туку сопствената издржливост.

Најдолгите патишта нè восхитуваат затоа што ја материјализираат бесконечноста. Знаеме дека имаат почеток и крај, но човековото тело не може лесно да ја разбере нивната должина.

Бројката од 22.387 километри е апстракција. Таа станува стварност дури кога ќе се претвори во умор, глад, дожд, прашина, студ и илјадници последователни чекори. Во тоа е разликата меѓу картата и патувањето. На картата светот е достапен со движење на прстот. На патот секој метар мора да биде заслужен.

Пат што можеби никој нема да го изоди

Можно е трасата Кејптаун–Магадан никогаш да не биде помината целосно, непрекинато и токму според популарната мапа. Политичките и безбедносните пречки можеби се поголеми од физичките. Но нејзината смисла не исчезнува поради тоа. Таа нè потсетува дека Африка, Европа и Азија не се изолирани острови, туку делови од една огромна копнена целина. Покажува дека светот истовремено е поврзан и длабоко поделен. Патиштата можат да бидат изградени, но границите можат да останат затворени. Мостовите можат да ги совладаат реките, но не секогаш и политичките непријателства.

Панамериканскиот пат, АХ1, австралискиот Highway 1, Транссибирскиот и Трансканадскиот правец се големи инженерски достигнувања. Сепак, ниеден од нив не е целосно независен од географијата, државната моќ и историските околности.

Затоа најдолгиот пат во светот не е само линијата меѓу Кејптаун и Магадан. Најдолг е патот меѓу човечката желба да се стигне некаде и светот што постојано поставува нови граници. Патот започнува со првиот чекор, но неговата вистинска должина не ја одредува картата. Ја одредува она што човекот мора да го надмине во себе за да продолжи.